Кіріспе

HNoMS Draug – 1908–1913 жылдары Норвегия Корольдік теңіз күштері үшін салынған үш эсминецтің жетекші кемесі болды. Төрт қабатты эсминец өте ескіргеннен кейін де ұзақ уақыт бойы қызметте болды және 1940 жылы неміс басқындығы кезінде Норвегияны қорғауға қатысты. 1940 жылдың 9 сәуірінде таңертең "Драуг" жасырын неміс тасымалдау кемесін тоқтатты және қолға түсірді. Ескірген "Драуг" неміс басқыншы күштеріне қарсы көп нәрсе жасай алмайтынын түсінген капитан, қолға түсірген неміс кемесін өзімен бірге алып, Ұлыбританияға баруға шешім қабылдады. Неміс бомбалау шабуылына ұшырағаннан кейін "Майн" батып, "Драуг" неміс экипажымен тұтқын ретінде Ұлыбританияға жол тартты. Ұлыбританиядағы эмиграцияда "Драуг" күзет кемесі, конвойды сүйемелдеуші, моторлы катерлердің (MTB) базалық кемесі және деполық кеме ретінде қызмет етті. 1943 жылдың соңында қызметтен босатылған "Драуг" 1944 жылы металл тескілеуге сатылды.

Құрылыс

"Драуг" кемесі Норвегия Корольдік Теңіз күштерінің Карлйохансверн кеме құрылыс орнында 103 нөмірлі тізім бойынша салынды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Драуг» кемесі бейтараптықты қорғау міндеттерін орындады. Ол Норвегия Корольдік Әскери-теңіз күштерінің Батыс Норвегия отрядының құрамында, Хаугесун қаласында орналасқан болатын.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, «Драуг», оның бауырлары сияқты, Норвегияның соғысқа дейінгі әскери бюджетінен үнемдеу мақсатында бірнеше жылға тоқтатылған еді. «Драуг» Бергендегі Маринехольменде, ал қалған екі кеме Хортенде бекітілген. «Драуг» класындағы шағын эсминдер потенциалды ұрыс операцияларына лайықты деп есептелмеді және тек эскорт пен күзет міндеттерін орындауға арналған. «Драуг» класындағы кемелердің басты кемшілігі – тиімді әуеге қарсы қару-жарағының болмауы еді, «Драуг» өзі 12,7 мм Colt әуеге қарсы пулеметімен жабдықталған. Одан әрі, маңызды бөлігінің жоқтығынан жұмыс істемейтін Мадсен пулеметін де алып жүрді. Оның орналасқан аймағы Вестланд және Трёнделаг аймақтарымен салыстырылатын аумақты қамтыды. Ол Хоугесунның оңтүстік-батыс портында орналасқан және батыс жағалауында эскорттап жүру міндетін орындады. Басқындылық күнінен бір күн бұрын, 8 сәуірде «Драуг» 7 369 тонналық неміс сауда кемесін эскорттады, ол келесі күні Кристиансанның сыртында батып кеткен. «Сиэтл» экипажы норвегиялық әскерлерге тұтқынға алынып, 10 сәуірде басып алушы күштер босатуға дейін әскери тұтқындар ретінде ұсталды. Бұл оқиға Лиллесандтың оңтүстік портынан шыққан поляк су асты кемесінің шабуылынан кейін болды. Сол уақытта радио арқылы Норвегия жағалауындағы британдық мина қою операциялары туралы хабарлар келіп түсе бастады. Осы ақпаратты алғаннан кейін капитан Хорве 2-ші теңіз округінің қолбасшысы контр-адмирал Карстен Танк Нильсенмен бірнеше телефон арқылы сөйлесіп, ол Бергендегі теңіз кемелеріне сол портқа күшпен кіруге тырысатын кез келген шетелдік әскери кемелерге атуға бұйрық бергенін айтты. Контр-адмирал оған алдағы сағаттарда өз қалауын пайдалануға рұқсат берді. Бұл әңгіме Хорвені соғыстың жақын екеніне сендірді, сондықтан ол кемесін соғысқа дайындауға, күзетшілерді орналастыруға, барлық демалыстарды тоқтатуға және кемедегі және порт аймағындағы жарықтарды сөндіруге бұйрық берді. 9 сәуір түні «Драуг» Кармасундта патрульдеп, кемелерді бақылап жүрді. Сағат 02:00 шамасында Хорвеге Ослофьорд бекінісі Ослофьордта белгісіз жау күштерімен ұрысқаны туралы хабарланды, нәтижесінде экипажқа толық соғысқа дайындыққа бұйрық берілді. Сағат 04:00-де ұлттық туын көрсетпейтін белгісіз кеме Кармасунд арқылы солтүстікке қарай жүзіп бара жатқаны байқалды. Кеме жарылғыш шамдар мен ескерту оқтары атылғаннан кейін тоқтаудан бас тартты, сондықтан «Драуг» кемені қууға және тұтқындауға мәжбүр болды. Белгісіз кемені Хоугесунға жеткізгеннен кейін оның 7 624 тонналық неміс кемесі екені анықталды, құжаттарында ол Бергенге 7000 тонналық кокс тасымалдап бара жатқаны көрсетілген. «Драугтың» екінші командирі лейтенант Остервольд жүк тексеруге тырысқанда, неміс капитаны оған рұқсат бермеді, сонымен қатар жүк қоймасына барлық кіреберістер жабылып, тиянақты іздеу мүмкін болмады. Жауап ретінде инспектор кемені тұтқындауға және радио бөлмесін жабуға шешім қабылдады. Кейінірек «Майн» кемесінде жасырылған жүк, негізінен 2000 теңіз минасынан тұратын, Тронхеймдегі басқыншы неміс күштеріне арналған азық-түлік пен материал екені анықталды.

Остервольд «Майн» жүгін тексеруге тырысқанда капитан Хорве Бергендегі Маринехольмендегі Теңіз командалығындағы капитан Арстадпен телефон арқылы сөйлесті. Арстад оған тұтқынға алынғанын және Хорвеге ешқандай бұйрық бере алмайтынын хабарлады. Әңгімелесуден кейін көп ұзамай Норвегия Корольдік Әскери-теңіз флотының M. F.11 патрульдік бомбалаушы теңіз ұшағы портқа қонды және оның пилоты неміс кемелерінің, U- қайықтарының және ұшақтарының аймақта екенін және Ставангер қаласының басып алынуына көп ұзамай болғанын хабарлады. «Майннан» алынған 67 неміс теңізшісімен бірге, «Драугтың» 72 адамнан тұратын экипажы 10 сәуірде сағат 20:00-де «Суллом Во» портынан «Киркваллға» француз эсминеці «Брестоистің» бортына отырды, ал француз кемесі кейін Скапа Флоуға бет алды. «Драугтың» екінші командирі лейтенант Остервольд 1940 жылдың сәуір-мамыр айларында Орта Норвегиядағы Намсос десанты кезінде британдық жеңіл крейсерде байланыс офицері болып қызмет етті. Кемеде бас инженер капитан-лейтенант Б. М. Фриманслунд кемеге 10-20 техникалық маманды қалдырып, командалық міндетін атқарды.

Ұлыбританиядағы қызмет

Соғыста қызмет еткен кезеңінде "Драуг" жағалау конвойларын сүйреп өткізіп, Англияның оңтүстігінде жергілікті қорғаныспен айналысты. Ұлыбританияға келгеннен кейін, "Драугтың" артқы жағындағы 76 мм-лік зеңбірек алынып, 3 дюймдік зениттік пулеметпен ауыстырылды, сондай-ақ екі .303 "Льюис" зениттік пулеметі орнатылды – біреуі көпірдің оң қанатында, екіншісі сол қанатында. Кеменің магниттелуін азайту және магниттік миналардың әсерін күшсіздету үшін корпусына дегауссинг кабельі орнатылды. 1940 жылдың 6 тамызынан 27 қазанына дейін (Флаг номері H.28). Осы қызмет барысында ол әуе шабуылы кезінде жаңадан орнатылған зениттік қаруларын жиі қолданды. Осы уақыт ішінде "Драуг" бірнеше рет неміс бомбалаушыларының тікелей нысанасына айналды, бірақ зақымданудан құтылды. Бастапқы шабуыл қаупі сейілгеннен кейін, 1942 жылдың сәуір айына дейін "Драуг" уақытының көп бөлігін Оңтүстік Англия жағалауында конвойларды сүйемелдеумен өткізді. Жағалаудағы міндеттерінен өзге, "Драуг" ерекше операцияларды да жүзеге асырды, мысалы, Норвегияның моторлы торпедалық қайықтарын Норвегияның оңтүстік жағалауына және кері сүйреп тасыды. Бұл шағын МТБ-нің қашықтығын арттырып, оларға оккупацияланған отандық суларда неміс конвойларына шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Норвегиялық МТБ-ның Норвегия суларында жасаған алғашқы шабуылы 1941 жылдың 3 қазанында болды. МТБ 56 "Драуг" арқылы ұстанымына жеткізілді де, Kyrholmen маңында 3015 тонналық норвегиялық танкер "MT Borgny" (Ослодан) тораппен ұрып, батырды. Танкер немістермен тартысқа түсіп, Норвегиядағы Люфтваффе үшін 3500 тонна авиациялық отын тасыған. Сәтті шабуылдан кейін МТБ 56 Корснестегі эскорт кемелері мен жағалаудағы батареядан келген снарядтардан қашып, келесі күні таңертең "Драугпен" кездесіп, Шетландтағы Лервикке сүйретіліп әкелінді. Шабуыл кезінде "Боргны" экипажынан 14 норвегиялық теңізші қаза тапты, ал ол кезде кеме екі неміс әскери кемесімен сүйемелденген. 1942 жылдың сәуірінен 1943 жылдың 5 ақпанына дейін "Драуг" Норвегия Корольдік теңіз күштерінің қызметкерлері үшін Эдгар портында қойма ретінде пайдаланылды. Норвегия Корольдік теңіз күштерінен ресми түрде шығарылған болса да, "Драуг" одақтас күштерге қызмет етуді жалғастырды. 5 ақпаннан 2 қыркүйекке дейін ол арнайы жаттығулар мен сынақтар үшін Корольдік теңіз күштеріне уақытша берілді. 1943 жылдың 19 қарашасында "Драуг" соңғы рет қызметтен шығарылды және 1944 жылы металл тескілеуге сатылды. 1944 жылдың ортасында "Драугтан" алынған 7,6 см-лік үш зеңбірек Норвегияның Арктикадағы Свалбард архипелагына жіберілді. Үш зеңбірек 1944 жылдың 20 маусымында Лонгьербьенге жеткізілді және көмір өндіруші қаланың негізгі қорғаныс құралы болды. Алып тасталған қорғалған позицияларға орнатылған "Драугтан" алынған зеңбіректер бұрынғы эсминецтен алынған үш 10 см-лік "Бофорс" зеңбірегін алмастырды. 10 см-лік зеңбіректер 1943 жылдың 8 қыркүйегінде Свалбардқа жасалған сәтті неміс шабуылы кезінде жойылған болатын.