Гватемала азамат соғысы: 1960-1996 жылдардағы трагедия

Гватемала азамат соғысы (1960-1996): Майя халқына қарсы геноцид, жер дауы, солшылдар күресі. Тарих, себептері, құрбандар туралы ақпарат.

64 мин оқу

100%

Дереккөз: Guatemalan Civil War — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1960–1997 жылдар аралығындағы Гватемала азаматтық соғысы

Гватемала азаматтық соғысы – 1960 жылдан 1996 жылға дейін Гватемала үкіметі мен түрлі солшыл көтерілісшіл топтар арасында болған азаматтық соғыс. Үкімет күштері Гватемаладағы майя халқына қарсы соғыс кезінде геноцид жасағаны және азаматтардың құқықтарын кеңінен бұзғаны үшін айыпталып келеді. Бұл күрес ұзақ жылдар бойы жалғасқан әділ емес жер бөлісі мәселесіне негізделген. Гватемаланың бай адамдары, көбінесе еуропалық текті және американдық United Fruit Company сияқты шетелдік компаниялар жердің көп бөлігін бақылауға алып, оған орнына салық төлемеді. Бұл жағдай, жерді қиын жағдайда өңдейтін ауылдық халықпен қақтығысқа әкелді. 1944 және 1951 жылдардағы Гватемала революциясы кезінде өткен демократиялық сайлаулар жұмыс жағдайларын жақсартуға және жерді бөлуді жүзеге асыруға тырысқан солшыл үкіметтерді билікке әкелді. 1954 жылы АҚШ қолдаған төңкеріс реформаны тоқтату үшін Карлос Кастильо Армас әскери режимін орнатты, одан кейін бірқатар оңшыл әскери диктаторлар билікке келді. Азамат соғысы 1960 жылдың 13 қарашасында басталды, солшыл жас әскери офицерлер тобы генерал Идигорас Фуэнтес үкіметіне қарсы сәтсіз көтеріліс жасады. Тірі қалған офицерлер MR 13 деп аталған көтерілісшіл қозғалысты құрды. 1970 жылы полковник Карлос Мануэль Арана Осорио Институционалдық Демократиялық партия (PID) өкілі болған әскери диктаторлардың біріншісі болды. PID он екі жыл бойы Гватемала саясатына сайлауда алаяқтықтар арқылы үстемдік етті, полковник Карлос Арананың екі қорғаушысы (1974 жылы генерал Кьелл Эухенио Лаугеруд Гарсия және 1978 жылы генерал Ромео Лукас Гарсия) осы үстемдікті сақтап тұрды. PID Гватемала саясатындағы ықпалын жоғалтты, өйткені генерал Эфраин Риос Монт әскери офицерлер тобымен бірге 1982 жылдың 23 наурызында әскери төңкеріс жасап билікті басып алды. 1970 жылдары үлкен майя және шаруалар қауымдары арасында әлеуметтік наразылық күшейді. Көптеген адамдар көтерілісшіл топтарға бірігіп, үкімет күштеріне қарсылық көрсетуді бастады. 1980 жылдары Гватемала әскері бес жыл бойы үкімет билігін толыққанды қамтамасыз етті; ол елдің барлық әлеуметтік-саяси институттарына, соның ішінде саяси, әлеуметтік және интеллектуалдық топтарға сәтті еніп, жауларын жойды. Азамат соғысының соңғы кезеңінде әскерилер Гватемаланың ұлттық өмірін параллель, жартылай көрінетін, жабық, бірақ тиімді бақылауға алды. Соғыс кезінде 140 000-нан 200 000-ға дейін адам қаза тапты немесе күштеп "жоғалды", оның ішінде 40 000-нан 50 000-ға дейін адам жоғалып кетті. Үкімет күштері мен көтерілісшіл топтар арасында шайқастар болғанымен, зорлық-зомбылықтың көп бөлігі 1960 жылдардың ортасынан бастап Гватемала мемлекетінің азаматтарға қарсы бір жақты зорлық-зомбылық кампаниясы болды. Әскери барлау қызметі мемлекетке қарсыластарын өлтіруді және "жоғалуды" үйлестірді. Көтерілісшілер бекіністерін сақтап тұрған ауылдық жерлерде, үкіметтік репрессия шаруалардың, соның ішінде бүкіл ауылдардың кең ауқымды қырғынына әкелді. Бұл оқиғалар алдымен Изабал және Закапа департаменттерінде (1966–68), ал 1978 жылдан бастап негізінен майя халқының батыс таулы аймақтарында орын алды. 1980 жылдардың басында майя халқының кеңінен өлтірілуі геноцид ретінде қарастырылды. Репрессияның басқа құрбандары белсенділер, үкіметке қарсы күдіктілер, қайтып келген босқындар, сыншыл ғалымдар, студенттер, солшыл саясатшылар, кәсіподақ мүшелері, діни қызметкерлер, журналистер және көше балалары болды. "Comisión para el Esclarecimiento Histórico" комиссиясы қақтығыста адам құқықтарының 93% -ын үкімет күштері бұзғанын, ал партизандар 3% -ын бұзғанын есептеді. 2009 жылы Гватемала соты бұрынғы әскери комиссар Фелипе Кусанероны күштеп жоғалтуға бұйрық бергені үшін сотталған алғашқы адам деп айыптады. 2013 жылы үкімет бұрынғы президент Эфраин Риос Монтты 1982–1983 жылдардағы билігі кезінде 1700-ден астам жергілікті майя халқын өлтіргені және жоғалтқаны үшін геноцид айыбымен сотқа тартты. Геноцид айыптаулары БҰҰ тағайындаған Тарихи нақтылау комиссиясы дайындаған "Мемория дель Силенсио" есебіне негізделген. Бұл Гватемала сотының мая әйелдеріне жасалған зорлау мен зорлық-зомбылықты алғаш рет мойындауы болды. 1465 зорлау оқиғасының 94,3 пайызы әскерилер тарапынан жасалған. Комиссия 1981–1983 жылдар аралығында үкімет Квичеде геноцид жасауы мүмкін деген қорытындыға келді. Алайда, бірнеше күннен кейін елдің жоғарғы соты бұл үкімді жоққа шығарды. Олар сот аномалиялары болғандықтан, қайтадан сот жүргізуді талап етті. Сот 2015 жылдың 23 шілдесінде қайта басталды, бірақ Монт 2018 жылдың 1 сәуірінде қамауда қайтыс болғандықтан, қазылар үкім шығара алмады.

The Guatemalan Civil War was a civil war in Guatemala fought from 1960 to 1996 between the government of Guatemala and various leftist rebel groups. The government forces have been condemned for committing genocide against the Maya population of Guatemala during the civil war and for widespread human rights violations against civilians. The context of the struggle was based on longstanding issues of unfair land distribution. Wealthy Guatemalans, mainly European descended, and foreign companies such as the American United Fruit Company had dominated control over much of the land, and paid almost zero taxes in return – leading to conflicts with the rural indigenous poor who worked the land under miserable terms. Democratic elections during the Guatemalan Revolution in 1944 and 1951 had brought popular leftist governments to power, who sought to ameliorate working conditions and implement land distribution. A United States backed coup d'état in 1954 installed the military regime of Carlos Castillo Armas to prevent reform, who was followed by a series of right wing military dictators. The Civil War started on 13 November 1960, when a group of left wing junior military officers led a failed revolt against the government of General Ydigoras Fuentes. The surviving officers created a rebel movement known as MR 13. In 1970, Colonel Carlos Manuel Arana Osorio became the first of a series of military dictators representing the Institutional Democratic Party or PID. The PID dominated Guatemalan politics for twelve years through electoral frauds favoring two of Colonel Carlos Arana's protégés (General Kjell Eugenio Laugerud García in 1974 and General Romeo Lucas García in 1978). The PID lost its grip on Guatemalan politics when General Efraín Ríos Montt, together with a group of junior army officers, seized power in a military coup on 23 March 1982. In the 1970s social discontent continued among the large populations of indigenous people and peasants. Many organized into insurgent groups and began to resist the government forces. During the 1980s, the Guatemalan military assured almost absolute government power for five years; it had successfully infiltrated and eliminated enemies in every socio political institution of the nation, including the political, social, and intellectual classes. In the final stage of the civil war, the military developed a parallel, semi visible, low profile but high effect, control of Guatemala's national life. It is estimated that 140,000 to 200,000 people were killed or forcefully "disappeared" during the conflict, including 40,000 to 50,000 disappearances. While fighting took place between government forces and rebel groups, much of the violence was a large coordinated campaign of one sided violence by the Guatemalan state against the civilian population from the mid 1960s onward. The military intelligence services coordinated killings and "disappearances" of opponents of the state. In rural areas, where the insurgency maintained its strongholds, the government repression led to large massacres of the peasantry, including entire villages. These took place first in the departments of Izabal and Zacapa (1966–68), and in the predominantly Mayan western highlands from 1978 onward. In the early 1980s, the widespread killing of the Mayan people was considered a genocide. Other victims of the repression included activists, suspected government opponents, returning refugees, critical academics, students, left leaning politicians, trade unionists, religious workers, journalists, and street children. The "Comisión para el Esclarecimiento Histórico" has estimated that government forces committed 93% of human right abuses in the conflict, with 3% committed by the guerrillas. In 2009, Guatemalan courts sentenced former military commissioner Felipe Cusanero, the first person to be convicted of the crime of ordering forced disappearances. In 2013, the government conducted a trial of former president Efraín Ríos Montt on charges of genocide for the killing and disappearances of more than 1,700 indigenous Ixil Maya during his 1982–83 rule. The charges of genocide were based on the "Memoria del Silencio" report – prepared by the UN appointed Commission for Historical Clarification. This was also the first time that the Guatemalan Court recognized the rape and abuse that Mayan women suffered. Out of the 1465 cases of rape that were reported, soldiers were responsible for 94.3 percent. The Commission concluded that the government could have committed genocide in Quiché between 1981 and 1983. A few days later, however, the sentence was reversed by the country's high court. They called for a renewed trial because of alleged judicial anomalies. The trial began again on 23 July 2015, but the jury had not reached a verdict before Montt died in custody on 1 April 2018.

Өмірбаян

1871 жылғы төңкерістен кейін Гуатемалада кофе өндірісін арттырған Юсто Руфино Барриостың либералдық үкіметіне көп жер және жұмыс күші қажет болды. Барриос жергілікті халықты криолло, кейіннен неміс қоныс аударушыларына арзан еңбектің құлына айналдырған «Қоныс аударушылар ережесін» енгізді. Барриос сондай-ақ испан отаршылдығы және Рафаэль Каррераның консервативтік үкіметі кезінде қорғалған жалпы иеліктегі жерді тартып алды. Ол оны ірі жер иелері болған либералдық достарына бөліп берді. Убико жергілікті халықты «жануарларға ұқсайтын» деп кемсіртіп, «мәдениетті» болу үшін міндетті әскери оқыту қажет екенін айтты. Ол жүздеген мың гектар жерді «Юнайтед Фрут Компани» компаниясына сыйлады, оларды Тикисатедегі салықтардан босатты және АҚШ әскерлеріне Гватемалада базалар құруға рұқсат берді. Убико өзін «басқа Наполеон» деп санады. Ол сәнмен киініп, өзін императордың мүсіндерімен және суреттерімен қоршап алып, олардың ұқсастығы туралы үнемі айтатын. Ол көптеген саяси және әлеуметтік институттарды – пошта, мектептер, тіпті симфониялық оркестрлерді әскерилендірді және көптеген мемлекеттік лауазымдарға әскери шенеуніктерді тағайындады. Ол елді аралап, әскери киімде «тексерулер» жүргізіп, әскери сүйемелдеу, жылдам радиостанция, ресми биограф және кабинет мүшелерімен бірге жүретін. 14 жылдан кейін Убиконың қатыгез саясаты мен мақтанды мінезі 1944 жылы қалалық орта таптың зиялыларының, мамандардың және кіші әскери шенеуніктердің бейбіт наразылығына әкелді. 1944 жылдың 1 шілдесінде Убико жалпы ереуіл мен бүкіл елдегі наразылықтардың нәтижесінде отставкаға кетті. Ол билікті бұрынғы саясат директоры, генерал Родерико Анзуэтоға беруді жоспарлаған, оны өзі бақылай алады деп ойлаған. Бірақ оның кеңесшілері Анзуэтоның нацистік көзқарастары оны танымал ететінін және ол әскерді бақылай алмайтынын атап өтті. Сондықтан Убико оның орнына генерал-майор Буэнавентура Пиньеда, генерал-майор Эдуардо Виллагран Ариза және генерал Федерико Понсе Вайдестің үштік комиссиясын таңдады. Үш генерал уақытша президентті сайлау үшін ұлттық ассамблеяны шақыруға уәде берді, бірақ конгресс 3 шілдеде жиналғанда, сарбаздар барлығын қарумен ұстап, оларды танымал азаматтық кандидат, доктор Рамон Кальдеронға емес, генерал Понсеге дауыс беруге мәжбүр етті. Алкоголизмге байланысты әскери қызметтен зейнеткерлікке шыққан Понсе Убиконың бұйрықтарын орындады және Убико әкімшілігінде жұмыс істеген көптеген шенеуніктерді сақтап қалды. Убико әкімшілігінің қатыгез саясаты жалғасты. Оппозициялық топтар қайтадан ұйымдастырыла бастады, бұл жолы Понсе режимін конституцияға қайшы деп санайтын көптеген көрнекті саяси және әскери басшылар қосылды. Оппозициядағы әскери шенеуніктердің арасында Жакобо Арбенс пен майор Франсиско Хавьер Арана болды. Убико Арбенсті Escuela Politécnica-дағы оқытушы лауазымынан босатты, содан бері Арбенс Сальвадорда тұрып, революциялық эмигранттар тобын ұйымдастырды. 1944 жылдың 19 қазанында Арбенс пен Арана басқарыған әскерилер мен студенттердің шағын тобы Ұлттық сарайға шабуыл жасады, кейін бұл «Қазан төңкерісі» деп аталды. Понсе жеңіліп, елден қуылды; Арбенс, Арана және Хорхе Ториелло есімді заңгер үштік комиссия құрды. Олар жыл соңына дейін демократиялық сайлау өткізілетінін жариялады. 1944 жылғы сайлауда жеңімпаз болып оқытушы Хуан Хосе Аревало, докторлық диссертациясын қорғаған, генерал Лазаро Чаконның үкіметі кезінде Аргентинада стипендия алған, өте жақсы профессорлық қабілеттеріне байланысты осы мүмкіндік берілді. Аревало бірнеше жыл Оңтүстік Америкада қалып, бірнеше елде университет профессоры болып жұмыс істеді. Гватемалада Хорхе Убиконың алғашқы жылдары оның әріптестері одан Ұлттық университетінде гуманитарлық факультет құру жобасын президентке ұсынуды сұрады, бірақ Убико оған қатты қарсы болды. Убиконың диктаторлық табиғатын түсінген Аревало Гватемаладан кетіп, Аргентинаға оралды. Ол 1944 жылғы төңкерістен кейін Гватемалаға оралып, «Революциялық әрекет партиясы» (PAR) деп аталатын солшыл партиялардың коалициясынан жарысқа түсіп, сайлауда 85 пайыз дауыс жинады, бұл сайлау әділ және ашық деп есептеледі. Аревало әлеуметтік реформаларды жүзеге асырды, оның ішінде ең төменгі жалақы заңдарын, білім беруге қаржыландыруды арттыруды, әйелдердің (сауатсыз әйелдерді қоспағанда) сайлау құқығын кеңейтті және еңбек реформаларын жасады. Бірақ осы өзгерістердің көпшілігі тек жоғары орта тапқа пайда келтірді және халықтың көп бөлігін құрайтын шаруаларға ешқандай көмек көрсетпеді. Оның реформалары салыстырмалы түрде орташа болғанымен, ол АҚШ үкіметі, Католик шіркеуінің бір бөлігі, ірі жер иелері, «Юнайтед Фрут Компани» сияқты жұмыс берушілер және Гватемала әскери шенеуніктері тарапынан жек көрілді, олар оның үкіметін тиімсіз, сыбайлас және коммунистердің ықпалында деп санады. Оның президенттік кезеңінде кем дегенде 25 төңкеріс талпырысы жасалды, олардың көпшілігі бай либералды әскери шенеуніктер басқарды. 1944 жылы «Қазан төңкерісшілері» үкіметті бақылауға алды. Олар либералды экономикалық реформаларды енгізіп, қалалық жұмысшы табы мен шаруалардың азаматтық және еңбек құқықтарын арттырып, саяси жағдайын күшейтті. Басқа жақта, солшыл студенттер, мамандар және либералды демократиялық үкіметтік коалициялар тобы Хуан Хосе Аревало мен Жакобо Арбенс Гусман басшылығымен құрылды. 1952 жылы қабылданған 900-ші жарлық ірі меншіктердегі егіссіз жерлерді қайта бөлуге бұйрық берді, бұл жер иелерінің элитасының және, ең бастысы, «Юнайтед Фрут Компани» компаниясының мүдделеріне қауіп төндірді. «Юнайтед Фрут Компани» компаниясының Мемлекеттік хатшы Джон Фостер Даллес және Орталық барлау қызметінің директоры Аллен Даллес сияқты Эйзенхауэр әкімшілігінің жоғары лауазымды шенеуніктерімен тығыз байланысы болғандықтан, АҚШ үкіметі ЦРУ-ға 1952–1954 жылдарға арналған «PBFortune» операциясын жүргізуді және «Юнайтед Фрут Компани» және АҚШ Мемлекеттік департаменті тарапынан «коммунистік бүлік» деп есептелген Гватемаланың қозғалысын тоқтатуды бұйырды.

After the 1871 revolution, the Liberal government of Justo Rufino Barrios escalated coffee production in Guatemala, which required much land and many workers. Barrios established the Settler Rule Book, which forced the native population to work for low wages for the landowners, who were Criollos and later German settlers. Barrios also confiscated the common native land, which had been protected during the Spanish Colony and during the Conservative government of Rafael Carrera. He distributed it to his Liberal friends, who became major landowners. Ubico was disdainful of the indigenous population, calling them "animal like", and stated that to become "civilized" they needed mandatory military training, comparing it to "domesticating donkeys". He gave away hundreds of thousands of hectares to the United Fruit Company, exempted them from taxes in Tiquisate, and allowed the U. S. military to establish bases in Guatemala. Ubico considered himself to be "another Napoleon". He dressed ostentatiously and surrounded himself with statues and paintings of the emperor, regularly commenting on the similarities between their appearances. He militarized numerous political and social institutions—including the post office, schools, and even symphony orchestras—and placed military officers in charge of many government posts. He frequently travelled around the country performing "inspections" in dress uniform, followed by a military escort, a mobile radio station, an official biographer, and cabinet members. After 14 years, Ubico's repressive policies and arrogant demeanor finally led to pacific disobedience by urban middle class intellectuals, professionals, and junior army officers in 1944. On 1 July 1944, Ubico resigned from office amidst a general strike and nationwide protests. He had planned to hand over power to the former director of policy, General Roderico Anzueto, whom he felt he could control. But his advisors noted that Anzueto's pro Nazi sympathies had made him unpopular and that he would not be able to control the military. So Ubico instead chose to select a triumvirate of Major General Buenaventura Piñeda, Major General Eduardo Villagrán Ariza, and General Federico Ponce Vaides. The three generals promised to convene the national assembly to hold an election for a provisional president, but when the congress met on 3 July, soldiers held everyone at gunpoint and forced them to vote for General Ponce rather than the popular civilian candidate, Dr. Ramón Calderón. Ponce, who had previously retired from military service due to alcoholism, took orders from Ubico and kept many of the officials who had worked in the Ubico administration. The repressive policies of the Ubico administration were continued. Opposition groups began organizing again, this time joined by many prominent political and military leaders, who deemed the Ponce regime unconstitutional. Among the military officers in the opposition were Jacobo Árbenz and Major Francisco Javier Arana. Ubico had fired Árbenz from his teaching post at the Escuela Politécnica, and since then Árbenz had been living in El Salvador, organizing a band of revolutionary exiles. On 19 October 1944, a small group of soldiers and students led by Árbenz and Arana attacked the National Palace in what later became known as the "October Revolution". Ponce was defeated and driven into exile; Árbenz, Arana, and a lawyer named Jorge Toriello established a junta. They declared that democratic elections would be held before the end of the year. The winner of the 1944 elections was a teaching major named Juan José Arévalo, Ph. D., who had earned a scholarship in Argentina during the government of general Lázaro Chacón due to his superb professor skills. Arévalo remained in South America for a few years, working as a university professor in several countries. Back in Guatemala during the early years of the Jorge Ubico regime, his colleagues asked him to present a project to the president to create the Faculty of Humanism at the National University, to which Ubico was strongly opposed. Realizing the dictatorial nature of Ubico, Arévalo left Guatemala and went back to Argentina. He went back to Guatemala after the 1944 Revolution and ran under a coalition of leftist parties known as the Partido Acción Revolucionaria ("Revolutionary Action Party", PAR), and won 85 percent of the vote in elections that are widely considered to have been fair and open. Arévalo implemented social reforms, including minimum wage laws, increased educational funding, near universal suffrage (excluding illiterate women), and labor reforms. But many of these changes only benefited the upper middle classes and did little for the peasant agricultural laborers who made up the majority of the population. Although his reforms were relatively moderate, he was widely disliked by the United States government, portions of the Catholic Church, large landowners, employers such as the United Fruit Company, and Guatemalan military officers, who viewed his government as inefficient, corrupt, and heavily influenced by communists. At least 25 coup attempts took place during his presidency, mostly led by wealthy liberal military officers. In 1944, the "October Revolutionaries" took control of the government. They instituted liberal economic reform, benefiting and politically strengthening the civil and labor rights of the urban working class and the peasants. Elsewhere, a group of leftist students, professionals, and liberal democratic government coalitions developed, led by Juan José Arévalo and Jacobo Árbenz Guzmán. Decree 900, passed in 1952, ordered the redistribution of fallow land on large estates, threatening the interests of the landowning elite and, mainly, the United Fruit Company. Given the strong ties of the UFCO with high Eisenhower administration officers such as the brothers John Foster Dulles and Allen Dulles, who were Secretary of State and Central Intelligence Agency (CIA) director, respectively, and were both in the company board, the U. S. government ordered the CIA to launch Operation PBFortune (1952–1954) and halt Guatemala's "communist revolt", as perceived by the United Fruit Company and the U. S. State Department.

АҚШ-тың үкіметті қорғауға және бүлікшілерге қарсы іс-қимылға көмек көрсетуі

1964 және 1965 жылдары Гватемала қарулы күштері Гватемаланың шығысындағы MR 13-ке қарсы бүлікшілерге қарсы операцияларға кірісті. 1964 жылдың ақпан және наурыз айларында Гватемала әуе күштері Изабалдағы MR 13 базаларына қарсы таңдап бомбалау науқанын бастады, одан кейін келесі жылдың қыркүйек және қазан айларында көршілес Закпа провинциясында "Фалькон операциясы" кодосымен бүлікшілерді тазарту науқаны жүргізілді. Конфликттің осы кезеңінде АҚШ үкіметі Гватемала әскерін бүлікшілерге қарсы күреске (партиязандық соғысқа) оқыту үшін "Жасыл береттерді" және ЦРУ кеңесшілерін жіберді. Сонымен қатар, Гватемала полиция күштерін қайта ұйымдастыру үшін АҚШ полициясы мен "Қоғамдық қауіпсіздік" кеңесшілері жіберілді. Елордадағы бүлікшілердің белсенділігінің күшеюіне жауап ретінде 1965 жылдың маусым айында қалалық партизандық шабуылдармен күресу үшін Ұлттық полицияның "Comando Seis" ("Алтыншы команда") атты арнайы жасағы құрылды. "Comando Seis" АҚШ-тың "Қоғамдық қауіпсіздік" бағдарламасынан арнайы оқыту, ал АҚШ-тың "Қоғамдық қауіпсіздік" кеңесшілерінен қаржы және қару-жарақ алды. 1965 жылдың қарашасында АҚШ-тың "Қоғамдық қауіпсіздік" жөніндегі кеңесшісі Джон Лонган Венесуэладағы қызметінен уақытша негізде Гватемалаға келді, ол жоғары әскери және полиция шенеуніктеріне қалалық бүлікшілерге қарсы бағдарламаны құруға көмектесу үшін келді. Лонганның көмегімен Гватемала әскері полковник Рафаэль Арриага Боске басшылығымен "Limpieza операциясы" (Тазалау операциясы) қалалық бүлікшілерге қарсы бағдарламаны іске қосты. Бұл бағдарлама елдің барлық негізгі қауіпсіздік органдарының (армия, сот полициясы және Ұлттық полицияны қоса алғанда) жасырын және ашық бүлікшілерге қарсы операцияларын үйлестірді. Арриаганың басшылығымен қауіпсіздік күштері PGT-ның негізгі өкілдерін ұрлап, азаптап, өлтіре бастады. АҚШ кеңесшілерінің қаржылық және материалдық көмегімен президент Энрике Перальта Азурдья Ұлттық сарайда Президенттік барлау агенттігін құрды, оның құрамында Ұлттық полиция, Қаржы күзеті, Сот полициясы, Президенттік үй және Әскери байланыс орталығын VHF FM жиілігі арқылы байланыстыратын "Аймақтық телекоммуникациялар орталығы" немесе "La Regional" деп аталатын телекоммуникациялар дерекқоры болды. "La Regional" сондай-ақ күдікті "бүлікшілердің" тізімін сақтау орталығы ретінде де қызмет етті және оған "Polícia Regional" деп аталатын барлау және жедел әрекет бөлімі қосылды. Бұл желі 1954 жылғы төңкерістен кейін ЦРУ құрған "Коммунизмге қарсы комитеттер" негізінде салынды.

In 1964 and 1965, the Guatemalan Armed Forces began engaging in counterinsurgency operations against the MR 13 in eastern Guatemala. In February and March 1964, the Guatemalan Air Force began a selective bombing campaign against MR 13 bases in Izabal, which was followed by a counterinsurgency sweep in the neighboring province of Zacapa under the code name "Operation Falcon" in September and October of the following year. It was at this phase in the conflict that the U. S. government sent Green Berets and CIA advisers to instruct the Guatemalan military in counterinsurgency (anti guerrilla warfare). In addition, U. S. police and "Public Safety" advisers were sent to reorganize the Guatemalan police forces. In response to increased insurgent activity in the capital, a specialty squad of the National Police was organized in June 1965 called Comando Seis ('Commando Six') to deal with urban guerilla assaults. 'Commando Six' received special training from the U. S. Public Safety Program and money and weapons from U. S. Public Safety Advisors. In November 1965, U. S. Public Safety Advisor John Longan arrived in Guatemala on temporary loan from his post in Venezuela to assist senior military and police officials in establishing an urban counterinsurgency program. With the assistance of Longan, the Guatemalan Military launched "Operation Limpieza" (Operation Cleanup) an urban counterinsurgency program under the command of Colonel Rafael Arriaga Bosque. This program coordinated the activities of all of the country's main security agencies (including the Army, the Judicial Police and the National Police) in both covert and overt anti guerrilla operations. Under Arriaga's direction, the security forces began to abduct, torture and kill the PGT's key constituents. With money and support from U. S. advisors, President Enrique Peralta Azurdia established a Presidential Intelligence Agency in the National Palace, under which a telecommunications database is known as the Regional Telecommunications Center or La Regional existed, linking the National Police, the Treasury Guard, the Judicial Police, the Presidential House and the Military Communications Center via a VHF FM intracity frequency. La Regional also served as a depository for the names of suspected "subversives" and had its own intelligence and operational unit attached to it known as the Policía Regional. This network was built on the "Committees against Communism" created by the CIA after the coup in 1954.

Мемлекеттік террордың күшейуі

1966 жылдың 3 және 5 наурызында G 2 (әскери барлау) және Сот полициясы Гватемала қаласында үш үйді шабуылдап, жиырма сегіз кәсіподақ мүшесі мен PGT мүшелерін ұстады. Ұсталғандардың арасында PGT орталық комитетінің көп бөлігі және шаруалар федерациясының жетекшісі Леонардо Кастильо Флорес болды. Барлығы қауіпсіздік күштерінің күзетінде жүрген кезде "жоғалып кетті" және кейінгі айларда Гватемала баспасөзінде "28-дер" деп танылды. Осы оқиғадан кейін Гватемала қаласында және елдің ауылдық аймақтарында түсіндірілмейтін "жоғалулар" мен өлтірулер толқыны болды, олар Гватемала қаласының баспасөзінде жарияланды. Баспасөз цензурасы қысқа мерзімге тоқтатылғаннан кейін, "28-дердің" және Zacapa Izabal әскери аймағында "жоғалып кеткен" басқа адамдардың туыстары баспасөзге немесе Университет студенттері қауымдастығына (AEU) жүгінді. AEU өз құқықтық бөлімін пайдаланып, "жоғалып кеткендер" атынан habeas corpus талабын қойды. Үкімет өлтірулер мен жоғалуларға қатысы бар екенін жоққа шығарды. 1966 жылдың 16 шілдесінде AEU Перальта режимі кезіндегі зәбір-золымдықтар туралы егжей-тегжейлі есеп жариялады, онда ол 35 адамды өлтірулер мен жоғалуларға қатысқан деп атады, оның ішінде әскери комиссарлар мен G 2 координациясымен әрекет ететін әскери полиция (PMA) қызметкерлері болды. Бұл есеп жарияланғаннан кейін AEU және Сан-Карлос университетіне қарсы "өлім отрядының" шабуылдары күшейді. Көптеген құқық студенттері мен AEU мүшелері өлтірілді. Мұндай тактиканы қолдану президент Жолио Сесар Мендес Монтенегроның қызметке кіргеннен кейін күрт өсті, ол әскери элитаның ықыласын ояту және қолдауын қамтамасыз ету үшін оларға елді тыныштандыру үшін "қажетті барлық құралдарды" пайдалануға толық еркіндік берді. Әскерлер енді Президенттік резиденциядан тәуелсіз түрде көтеріліске қарсы бағдарламаны жүргізіп, қорғаныс вице-министрі, полковник Мануэль Франсиско Соса Авиланы басты "көтеріліске қарсы үйлестіруші" етіп тағайындады. Сонымен қатар, Армия Бас штабы мен Қорғаныс министрлігі Ла Регионал қосымшасын бақылаған Президенттік барлау агенттігін (ПБА) өз бақылауына алды және оны Гватемала Ұлттық қауіпсіздік қызметі (GNSS) деп атады. Қала мен елдің ауылдық аймақтарында солшыл көзқарастас деп күдіктелген адамдар бұрын-соңды болмаған деңгейде жоғалып кету немесе өлтірілуі басталды. Ауылдық жерлерде "жоғалулардың" және өлтірулердің көп бөлігі біріккен әскери патрульдер мен жергілікті PMA немесе әскери комиссарлар тарапынан жасалды, ал қалаларда ұрлаулар мен "жоғалулар" көбінесе әскери және полициялық орналасқан жерлерден жұмыс істейтін, қарулы және азаматтық киім киген адамдар тарапынан жасалды. Әскер мен полиция жауапкершілікті мойындамады, оның орнына үкіметтен тәуелсіз оңшыл жарымәскери өлім отрядына айыптама тақты. Осы кезеңде жұмыс істеген ең танымал өлім отрядының бірі MANO болды, сонымен қатар Mano Blanca ("Ақ қол") деп те белгілі. Бұл отряд бастапқыда 1966 жылдың маусымында MLN тарапынан президент Мендес Монтенегроның қызметке кіруіне кедергі келтіру үшін жарымәскери майдан ретінде құрылған, бірақ әскерилер оны тез арада басып алып, мемлекеттік терроризмге қарсы аппаратқа енгізді. MANO – үкіметтен тәуелсіз құрылған жалғыз өлім отряды болғанымен – көбінесе әскери мүшелерден тұрды және бай жер иелерінен айтарлықтай қаржыландыру алды. MANO сондай-ақ La Regional арқылы әскери барлаудан ақпарат алды, ол Армия Бас штабымен және барлық негізгі қауіпсіздік күштерімен байланысты болды. MANO-ның алғашқы жадынамалары 1966 жылдың 3 маусымында Гватемала қаласында пайда болды, онда "Ақ қол" немесе "ұлттық сатқындар мен отанға опасыздық жасағандарды жоятын қол" құрылатыны туралы хабарланды. 1966 жылдың тамызында MANO жадынамалары Гватемала қаласының үстінен жеңіл ұшақтар арқылы таратылды, олар Ла Аурора әуе базасының Әскери-әуе күштері бөліміне ашық қонды. Олардың басты хабары – барлық патриот азаматтар әскердің көтеріліске қарсы күресін толық қолдауы керек және әскер "барлық жерде билік, тәртіп және құрметтің өкілі, ең маңызды институт" және "оған шабуыл жасау, оны бөлу немесе оның жойылуын тілеу – отанға сатқындық" екендігі туралы айтылды.

On 3 and 5 March 1966, the G 2 (military intelligence) and the Judicial Police raided three houses in Guatemala City, capturing twenty eight trade unionists and members of the PGT. Those captured included most of the PGT's central committee and peasant federation leader Leonardo Castillo Flores. All subsequently "disappeared" while in the custody of the security force and became known in subsequent months by the Guatemalan press as "the 28". This incident was followed by a wave of unexplained "disappearances" and killings in Guatemala City and in the countryside which were reported by the Guatemala City press. When press censorship was lifted for a period, relatives of "the 28" and of others who had "disappeared" in the Zacapa Izabal military zone went to the press or to the Association of University Students (AEU). Using its legal department, the AEU subsequently pressed for habeas corpus on behalf of the "disappeared" persons. The government denied any involvement in the killings and disappearances. On 16 July 1966, the AEU published a detailed report on abuses in the last months of the Peralta regime in which it named thirty five individuals as involved in killings and disappearances, including military commissioners and members of the Ambulant Military Police (PMA) in coordination with the G 2. After the publication of this report, "death squad" attacks on the AEU and on the University of San Carlos began to intensify. Many law students and members of the AEU were assassinated. The use of such tactics increased dramatically after the inauguration of President Julio César Méndez Montenegro, who – in a bid to placate and secure the support of the military establishment – gave it carte blanche to engage in "any means necessary" to pacify the country. The military subsequently ran the counterinsurgency program autonomously from the Presidential House and appointed Vice Defense Minister, Col. Manuel Francisco Sosa Avila as the main "counterinsurgency coordinator". In addition, the Army General Staff and the Ministry of Defense took control of the Presidential Intelligence Agency – which controlled the La Regional annex – and renamed it the Guatemalan National Security Service (Servicio de Seguridad Nacional de Guatemala – SSNG). In the city and in the countryside, persons suspected of leftist sympathies began to disappear or turn up dead at an unprecedented rate. In the countryside most "disappearances" and killings were carried out by uniformed army patrols and by locally known PMA or military commissioners, while in the cities the abductions and "disappearances" were usually carried out by heavily armed men in plainclothes, operating out of the army and police installations. The army and police denied responsibility, pointing the finger at right wing paramilitary death squads autonomous from the government. One of the most notorious death squads operating during this period was the MANO, also known as the Mano Blanca ("White Hand"); initially formed by the MLN as a paramilitary front in June 1966 to prevent President Méndez Montenegro from taking office, the MANO was quickly taken over by the military and incorporated into the state's counter terror apparatus. The MANO – while being the only death squad formed autonomously from the government – had a largely military membership, and received substantial funding from wealthy landowners. The MANO also received information from military intelligence through La Regional, with which it was linked to the Army General Staff and all of the main security forces. The first leaflets by the MANO appeared on 3 June 1966 in Guatemala City, announcing the impending creation of the "White Hand" or "the hand that will eradicate National Renegades and traitors to the fatherland." In August 1966, MANO leaflets were distributed over Guatemala City by way of light aircraft openly landing in the Air Force section of La Aurora airbase. Their main message was that all patriotic citizen must fully support the army's counterinsurgency initiative and that the army was "the institution of the greatest importance at any latitude, representative of Authority, of Order, and of Respect" and that to "attack it, divide it, or to wish its destruction is indisputedly treason to the fatherland."

Сакападағы бүлікшілерге қарсы күрес

АҚШ-тың әскери көмегі артып, 1966 жылдың қазан айында Гватемаланың 5000 сарбазы Закпа және Изабал департаменттерінде «Гватемала операциясы» деп аталған кең ауқымды тыныштандыру операциясын жүргізді. Полковник Арана Осорио Zacapa-Изабал әскери аймағының командирі болып тағайындалды және 1000 АҚШ «Жасыл берет» арнайы жасақтарының басшылығымен және оқытуымен терроризмге қарсы бағдарламаны басқарды. Полковник Арананың басшылығымен әскери стратегиялар FAR-дың азаматтық қолдау базасына қарсы жасырын террористік операцияларды жүргізу үшін әртүрлі жарымәскери өлім отрядтарын қаруландырып, жабдықтады, олар тұрақты армия мен полиция бөлімшелерін толықтырды. Осы ұйымдарға әскерилер жеке құрам, қару-жарақ, қаржы және операциялық нұсқаулар берді. Өлім отрядтары ешқандай жазасыздықпен әрекет етті – үкімет оларға бүлікшілер немесе бүлікшілердің серіктестері деп саналатын кез келген азаматты өлтіруге рұқсат берді. Армияның жарымәскери бөлімшелерінің азаматтық құрамы көбінесе 1954 жылғы төңкеріске қатысқан Марио Сандовал Аларкон құрған және басқарған MLN ұйымымен байланысы бар оңшыл фанатиктерден тұрды. 1967 жылға қарай Гватемала армиясы өзінің тікелей бақылауында 1800 азаматтық жарымәскери күш бар екенін мәлімдеді. Күдікті партизандар мен олардың серіктестерінің тізімдері жасалды, әскерилер мен жарымәскерилер Zacapa аймағында жүйелі түрде тұтқындалғандарды тергеу үшін жасырын ұстау лагерлеріне жеткізіп, оларды сол жерде өлтірді немесе «жоғалды». Армия партизандарды қолдайтын ауылдардағы шаруалардың басшыларын жинап алып, көпшілік алдында атып тастады, егер ауыл тұрғындары билік органдарымен ынтымақтаспаса, одан әрі бейбіт тұрғындарды өлтіреміз деп қорқытты. 1976 жылғы Amnesty International есебінде армия мен жарымәскери ұйымдар 1966 жылдың қазан айынан 1968 жылдың наурыз айына дейін Zacapa және Izabal аймақтарында 3000-ден 8000-ға дейін шаруаларды өлтіргені айтылды. 1967 жылдың қаңтар айында Гватемала армиясы «Гватемала армиясының арнайы командалық бөлімін» (SCUGA) құрды – бұл 35 адамнан тұратын, коммунизмге қарсы офицерлер мен оңшыл азаматтардан құралған командалық бөлімше, оған полковник Максимо Зепеда басшылық етті. ЦРУ «әдетте жазалау және саяси ұрлау үшін пайдаланылатын үкімет демеушілігіндегі террористік ұйым» деп сипаттаған SCUGA, адамдарды ұрлау, бомбалау, көшедегі жазалау, азаптау, «жоғалу» және нақты және күдікті коммунистерді жазалап өлтіру сияқты әрекеттерді жүзеге асырды. SCUGA бір кезеңде Mano Blanca ұйымымен де жұмыс істеді, бірақ кейін агенттіктер арасындағы бәсекелестік күшейді. 1967 жылдың наурыз айында Қорғаныс вице-министрі және көтеріліске қарсы күрес координаторы полковник Франсиско Соса Авила Ұлттық полицияның бас директоры болып тағайындалғаннан кейін, SCUGA-мен бірге заңсыз операцияларды жүргізу үшін Ұлттық полицияның төртінші корпусы құрылды. Төртінші корпус – 50 адамнан тұратын заңсыз жазалау жасағы, ол Ұлттық полицияның басқа мүшелерінен жасырын жұмыс істеді және полковник Соса мен полковник Арриагадан бұйрық алды. SCUGA және төртінші корпус жүргізген операциялар көбінесе RAYO, NOA, CADEG және басқалар сияқты жарымәскери майдан түрінде жүзеге асырылды. 1967 жылға қарай Гватемала қаласында кем дегенде жиырма осындай өлім отряды жұмыс істеді, олар «коммунистерге» күдіктілердің тізімдерін жасады, содан кейін оларды өлтіру үшін мақсат етті. Бұл тізімдер көбінесе полицияның суреттерімен және тек Ішкі істер министрлігіне қол жетімді паспорттық суреттерімен бірге жарияланды. 1968 жылдың қаңтар айында бүкіл елге таратылған 85 есімнен тұратын кітапша «Гватемала халқы, сатқындарды біліңіз, FAR партизандары» деп аталды. Кітапшада аты аталғандардың көпшілігі өлтірілді немесе елден қашуға мәжбүр болды. Жеке адамдар мен ұйымдарға өлім туралы хабарламалар мен ескертулер жіберілді; мысалы, CADEG ұйымының FECETRAG еңбек федерациясының басшылығына жолданған парақшасында былай деп жазылған: «Сіздің сағатыңыз келді. Фидель Кастроның, Ресейдің және Қытайдың қызметіндегі коммунистер. Наурыздың соңғы күніне дейін елден кетуіңіз керек». Архиепископ төрт күн тұтқында болғаннан кейін еш зардап шекпей босатылды. Оқиғадан кейін операцияға қатысқан екі азамат – Рауль Эстуардо Лоренцана мен Инес Муньо Падилья – тұтқындалып, полиция патрульдік машинасымен әкетілді. Көлік тоқтағанда, полиция қызметкерлері машинадан шығып, қарулы адамдар машинаны автоматтарымен атты. Бір баспасөз хабарламасында Лоренцананың денесінде 27 оқ жарасы, Падильяның денесінде 22 оқ жарасы болғаны айтылды. Полиция күзетшілері жазалау операциясынан зардап көрген жоқ. Рауль Лоренцана MANO өлім отрядының белгілі «алдыңғы шебі» болды және Гватемала армиясының Cuartel de Matamoros штаб-пәтерінен және Ла-Аурора әуежайындағы үкіметтік жасырын үйден жұмыс істеді. Оқиға армияның беделіне нұқсан келтірді және көтеріліске қарсы бағдарламаның үш жетекшісі қызметтен алынып, шетелге жіберілді. Қорғаныс министрі Рафаэль Арриага Боске Майами, Флорида штатына консул басшысы болып жіберілді, Қорғаныс вице-министрі және Ұлттық полицияның бас директоры полковник Франсиско Соса Авила Испанияға әскери атташе болып жіберілді, ал полковник Арана Осорио Анастасио Сомоса Дебайле билік еткен Никарагуа елшісі болып тағайындалды. «Өлім отрядтары» тарапынан жасалған саяси қылмыстар келесі айларда азайды және 1968 жылдың 24 маусымында «төтенше жағдай» «сақтық күйіне» дейін төмендетілді.

With increased military aid from the United States, the 5,000 man Guatemalan Army mounted a larger pacification effort in the departments of Zacapa and Izabal in October 1966 dubbed "Operation Guatemala." Colonel Arana Osorio was appointed commander of the Zacapa Izabal Military Zone and took charge of the counter terror program with guidance and training from 1,000 U. S. Green Berets. Under Colonel Arana's jurisdiction, military strategists armed and fielded various paramilitary death squads to supplement regular army and police units in clandestine terror operations against the FAR's civilian support base. Personnel, weapons, funds and operational instructions were supplied to these organizations by the armed forces. The death squads operated with impunity – permitted by the government to kill any civilians deemed to be either insurgents or insurgent collaborators. The civilian membership of the army's paramilitary units consisted largely of right wing fanatics with ties to the MLN, founded and led by Mario Sandoval Alarcón, a former participant in the 1954 coup. By 1967, the Guatemalan army claimed to have 1,800 civilian paramilitaries under its direct control. Blacklists were compiled of suspected guerilla's collaborators and those with communist leanings, as troops and paramilitaries moved through Zacapa systematically arresting suspected insurgents and collaborators; prisoners were either killed on the spot or "disappeared" after being taken to clandestine detention camps for interrogation. In villages which the Army suspected were pro guerrilla, the Army rounded up all of the peasant leaders and publicly executed them, threatening to kill additional civilians if the villagers did not cooperate with the authorities. In a 1976 report, Amnesty International cited estimates that between 3,000 and 8,000 peasants were killed by the army and paramilitary organizations in Zacapa and Izabal between October 1966 and March 1968. In January 1967, the Guatemalan Army formed the 'Special Commando Unit of the Guatemalan Army' – SCUGA – a thirty five man commando unit composed of anti communist army officers and right wing civilians, which was placed under the command of Colonel Máximo Zepeda. The SCUGA – which the CIA referred to as a "government sponsored terrorist organization used primarily for assassinations and political abductions" – carried out abductions, bombings, street assassinations, torture, "disappearances" and summary executions of both real and suspected communists. The SCUGA also worked with the Mano Blanca for a period before inter agency rivalry took over. In March 1967, after Vice Defense Minister and counterinsurgency coordinator Col. Francisco Sosa Avila was named director general of the National Police, a special counterinsurgency unit of the National Police known as the Fourth Corps was created to carry out extralegal operations alongside the SCUGA. The Fourth Corps was an illegal fifty man assassination squad which operated in secrecy from other members of the National Police, taking orders from Col. Sosa and Col. Arriaga. Operations carried out under by the SCUGA and the Fourth Corps were usually carried out under the guise of paramilitary fronts, such as RAYO, NOA, CADEG and others. By 1967, at least twenty such death squads operated in Guatemala City which posted blacklists of suspected "communists" who were then targeted for murder. These lists were often published with police mugshots and passport photographs which were only accessible to the Ministry of the Interior. In January 1968, a booklet containing 85 names was distributed throughout the country entitled People of Guatemala, Know the Traitors, the Guerillas of the FAR. Many of those named in the booklet were killed or forced to flee. Death threats and warnings were sent to both individuals and organizations; for example, a CADEG leaflet addressed to the leadership of the labor federation FECETRAG read: "Your hour has come. Communists at the service of Fidel Castro, Russia, and Communist China. You have until the last day of March to leave the country." The Archbishop was released unharmed after four days in captivity. In the aftermath of the incident, two civilians involved in the operation – Raul Estuardo Lorenzana and Ines Mufio Padilla – were arrested and taken away in a police patrol car. In transit, the car stopped and the police officers exited the vehicle as gunmen sprayed it with submachine gunfire. One press report said Lorenzana's body had 27 bullet wounds and Padilla's 22. The police escorts were unharmed in the assassination. Raul Lorenzana was a known "front man" for the MANO death squad and had operated out of the headquarters of the Guatemalan Army's Cuartel de Matamoros and a government safe house at La Aurora airbase. The army was not left unscathed by the scandal and its three primary leaders of the counterinsurgency program were replaced and sent abroad. Defense Minister Rafael Arriaga Bosque was sent to Miami, Florida to become Consul General; Vice Defense Minister and Director General of the National Police, Col. Francisco Sosa Avila was dispatched as a military attache to Spain and Col. Arana Osorio was sent as Ambassador to Nicaragua, which was under the rule of Anastasio Somoza Debayle at the time. Political murders by "death squads" declined in subsequent months and the "state of siege" was reduced to a "state of alarm" on 24 June 1968.

Елші Джон Гордон Майн мен граф Карл фон Спритті өлтіру

Архиепископ Касарегоның "әкелуі" салдарынан саяси зорлық-зомбылық бірнеше айдан кейін аяқталды. 1968 жылғы 28 тамызда АҚШ-тың Гватемаладағы елшісі Джон Гордон Майн Гватемала қаласындағы Реформа даңғылындағы АҚШ консулдығынан бір блок қашықтықта FAR көтерілісшілері тарапынан қаныққан. АҚШ шенеуніктері FAR оны айырбас үшін ұрлап әкелгісі келгенін ойлады, бірақ оның орнына қашпақ болғанда оқ жарып өлтірді. Кейбір дереккөздер Гватемала армиясының жоғары басшылығы елші Майнның қаныққандығына қатысқан деген болжам жасады. Бұл туралы бірнеше жылдан кейін 1976 жылы АҚШ-қа қашқан және 1977 жылы қару-жарақ бойынша ұсталған полковник Арана Озорионың бұрынғы күзетшісі Хорхе Зимери Саффи АҚШ тергеушілеріне мәлімдеді. Гватемала полициясы қылмысты дер кезінде "шешкенін" мәлімдеді, сол күні күдікті табылғанын хабарлады. Күдікті "Мишель Фирк, француз социалисі, Майнды әкелу үшін көлік жалға алған" деп айыпталып, полиция оны тексеруге келгенде өзін-өзі атып өлтірді. Елші Майнның қаныққандығы әскерилердің бүлікшілерге қарсы күрес шараларын күшейтуге және АҚШ-тың қауіпсіздік көмегін арттыруға алып келді. Одан кейін оппозиция мүшелерін "өлім отряды" өлтірудің жаңа толқыны болды, жаңа Қорғаныс министрі полковник Роландо Чинчилла Агилар мен Армия штабының бастығы полковник Доротео Рейес басшылығымен, екеуі де кейіннен 1968 жылдың қыркүйегінде "генерал" шеніне көтерілді. 1970 жылғы 31 наурызда Батыс Германия елшісі граф Карл фон Сприт машинасы FAR-ға жататын қарулы адамдар тоқтатып алғанда әкеліп кетілді. FAR кейіннен 700 000 доллар көлемінде сыйақы және 17 саяси тұтқынды босатуды талап етті (соңында бұл сан 25-ке дейін жетті). Мендез үкіметі FAR-мен ынтымақтастық жасаудан бас тартты, бұл дипломатиялық қауымдастық пен Германия үкіметі арасында наразылық тудырды. Он күннен кейін, 1970 жылғы 9 сәуірде фон Сприт денесі табылды, оның орны туралы анонимді телефон қоңырауы арқылы хабарланды.

The lull in political violence in the aftermath of the "kidnapping" of Archbishop Casariego ended after several months. On 28 August 1968, U. S. Ambassador John Gordon Mein was assassinated by FAR rebels one block from the U. S. consulate on Avenida Reforma in Guatemala City. U. S. officials believed that FAR intended to kidnap him in order to negotiate an exchange, but instead, they shot him when he attempted to escape. Some sources suggested that the high command of the Guatemalan Army was involved in the assassination of Ambassador Mein. This was alleged years later to U. S. investigators by a reputed former bodyguard of Col. Arana Osorio named Jorge Zimeri Saffie, who had fled to the U. S. in 1976 and had been arrested on firearms charges in 1977. The Guatemalan police claimed to have "solved" the crime almost immediately, announcing that they had located a suspect on the same day. The suspect "Michele Firk, a French socialist who had rented the car used to kidnap Mein" shot herself as police came to interrogate her. The assassination of Ambassador Mein led to public calls for tougher counterinsurgency measures by the military and an increase in U. S. security assistance. This was followed by a renewed wave of "death squad" killings of members of the opposition, under the guise of new Defense Minister Col. Rolando Chinchilla Aguilar and Army chief of staff Col. Doroteo Reyes, who were both subsequently promoted to the rank of "General" in September 1968. On 31 March 1970 West German Ambassador Count Karl Von Sprite was kidnapped when his car was intercepted by armed men belonging to the FAR. The FAR subsequently put out a ransom note in which they demanded $700,000 ransom and the release of 17 political prisoners (which was eventually brought up to 25). The Mendez government refused to cooperate with the FAR, causing outrage among the diplomatic community and the German government. Ten days later on 9 April 1970, Von Sprite was found dead after an anonymous phone call was made disclosing the whereabouts of his remains.

Әскери билеушілердің үстемдігі

1970 жылдың шілдесінде полковник Карлос Арана Осорио президенттік лауазымға келді. Армияның қолдауымен, Арана МЛН – МАНО өлім жасағының бастаушылары – және Институционалдық демократиялық партияның (МЛН ПИД) одағын құрады. Арана 1970-1980 жылдары Гватемала саясатына басымдық білдірген, Институционалдық демократиялық партиямен байланысы бар әскери билеушілердің біріншісі болды (оның алдындағысы Хулио Сесар Мендес, армияның ықпалында болғанымен, азамат болған). Закападағы террорлық науқанға жетекшілік еткен полковник Арана, коммунизмге қарсы қатал саясатты ұстанды және бір рет: «Егер елді бейбіт ету үшін оны зиратқа айналдыру қажет болса, мен оны жасауға ешқандай тартынбаймын» деді. Сол кездегі қарулы көтерілісшілердің әрекеті шектеулі болғанына қарамастан, Арана 1970 жылдың 13 қарашасында тағы бір «өкіметтік кепілдік режимін» жариялады және сағат 9:00-ден 5:00-ге дейін коменданттық сағатты енгізді. Осы уақыт аралығында барлық көлік және жаяу жүргіншілердің қозғалысы – жедел жәрдем, өрт сөндіру машиналары, медбикелер және дәрігерлерді қоса алғанда – бүкіл ел аумағында тыйым салынды. Бұл шара полицияның үй-үйді тексеруімен бірге жүрді, нәтижесінде «өкіметтік кепілдік режимінің» алғашқы он бес күнінде елордада 1600 адам ұсталды. Арана сонымен қатар киім кию ережелерін енгізіп, әйелдерге мини-юбка, ал ерлерге ұзын шашты киюге тыйым салды. Сол кездегі шетелдік журналистер жоғары лауазымды мемлекеттік шенеуніктерге сілтеме жасап, «өкіметтік кепілдік режимінің» алғашқы екі айында қауіпсіздік күштері немесе жартылай әскери өлім жасақтары 700 адамды өлім жазасына кескенін мәлімдеді. Бұл туралы 1971 жылдың қаңтарында АҚШ Қорғаныс барлау агенттігінің құпия хабарламасында Гватемаланың ауылдық аймақтарында қауіпсіздік күштерімен жүздеген күдікті «террористтер мен қарақшылардың» жойылғаны туралы толық мәлімет берілген. Ауылда үкімет тарапынан қысым жалғасып жатқанда, Арананың басшылығымен үкімет тарапынан қысымға ұшырағандардың көп бөлігі астана тұрғындары болды. Әскери және Ұлттық полицияның төртінші корпусының «арнайы жасақтары» «үкімет бақылауында, бірақ сот процестерінен тыс» әрекет ете отырып, Гватемала қаласында мыңдаған солшылдарды, студенттерді, кәсіподақ жетекшілерін және қарапайым қылмыскерлерді ұрлап, азаптап, өлтірді. 1970 жылдың қарашасында «Сот полициясы» ресми түрде таратылды және Ұлттық полицияның жартылай тәуелсіз барлау агенттігі – «Детективтер корпусы» құрылды, оның қызметкерлері азаматтық киімде жұмыс істеді және кейіннен қысым көрсетумен әйгілі болды. Ұлттық полицияның сол кездегі жиі қолданатын азаптау әдісінің бірі – құрбанның басына инсектицидпен толтырылған резеңке «капты» кигізіп, құрбанды тұншықтыруға дейін жеткізу болды. «Око за око» (Көзді көзге) 1970 жылдардың бірінші жартысында PGT-мен байланысы бар немесе FAR-мен ынтымақтастық жасады деп күдіктелген көптеген азаматтарды азаптап, өлтірді және мүшелерін қиратты. Барлығы, 1966 мен 1973 жылдар аралығында 42000-ға жуық Гватемала азаматы қаза тапты немесе «жоғалып кетті».

In July 1970, Colonel Carlos Arana Osorio assumed the presidency. Arana, backed by the army, represented an alliance of the MLN – the originators of the MANO death squad – and the Institutional Democratic Party (MLN PID). Arana was the first of a string of military rulers allied with the Institutional Democratic Party who dominated Guatemalan politics in the 1970s and 1980s (his predecessor, Julio César Méndez, while dominated by the army, was a civilian). Colonel Arana, who had been in charge of the terror campaign in Zacapa, was an anti communist hardliner who once stated, "If it is necessary to turn the country into a cemetery in order to pacify it, I will not hesitate to do so." Despite minimal armed insurgent activity at the time, Arana announced another "state of siege" on 13 November 1970 and imposed a curfew from 9:00 PM to 5:00 AM, during which time all vehicle and pedestrian traffic — including ambulances, fire engines, nurses, and physicians—were forbidden throughout the national territory. The siege was accompanied by a series of house to house searches by the police, which reportedly led to 1,600 detentions in the capital in the first fifteen days of the "State of Siege." Arana also imposed dress codes, banning miniskirts for women and long hair for men. High government sources were cited at the time by foreign journalists as acknowledging 700 executions by security forces or paramilitary death squads in the first two months of the "State of Siege". This is corroborated by a January 1971 secret bulletin of the U. S. Defense Intelligence Agency detailing the elimination of hundreds of suspected "terrorists and bandits" in the Guatemalan countryside by the security forces. While government repression continued in the countryside, the majority of victims of government repression under Arana were residents of the capital. "Special commandos" of the military and the Fourth Corps of the National Police acting "under government control but outside the judicial processes", abducted, tortured and killed thousands of leftists, students, labor union leaders and common criminals in Guatemala City. In November 1970, the 'Judicial Police' were formally disbanded and a new semi autonomous intelligence agency of the National Police was activated known as the 'Detectives Corps' – with members operating in plainclothes – which eventually became notorious for repression. One method of torture commonly used by the National Police at the time consisted of placing a rubber "hood" filled with insecticide over the victim's head to the point of suffocation. The 'Ojo por Ojo' tortured, killed and mutilated scores of civilians linked to the PGT or suspected of collaborating with the FAR in the first half of the 1970s. Overall, as many as 42,000 Guatemalan civilians were killed or "disappeared" between 1966 and 1973.

Франья Трансверсаль дель Норте

FTN-дегі алғашқы қоныс аудару жобасы Альта-Верапаз облысындағы Себоль-Чинахада іске асырылды. Себоль сол кезде стратегиялық маңызға ие нүкте және Канкуэн өзені арқылы өтетін жол ретінде қарастырылды, ол Мексикамен шекарадағы Усумасинта өзені арқылы Петенмен байланысты. Аймақтағы жалғыз жол 1928 жылы президент Лазаро Чакон салған топырақ жол еді. 1958 жылы генерал Мигель Идигорас Фуэнтес үкіметі кезінде Америкааралық даму банкі (АДБ) Себольде инфрақұрылымдық жобаларды қаржыландырды. 1960 жылы сол кездегі армия капитаны Фернандо Ромео Лукас Гарсия Себольдің солтүстік-шығысындағы Сакискиби және Пунта-де-Болонко шаруашылықтарын мұрагерлік етті. 1963 жылы ол "Сан-Фернандо" шаруашылығын, ал кейін "Сепур" шаруашылығын Сан-Фернандоның жанынан сатып алды. Сол жылдары Лукас Гватемала заң шығарушы органында жұмыс істеді және елдің осы аймағына инвестицияларды арттыру үшін Конгресте лоббилік жұмыс жүргізді. Аймақтың сол жылдардағы маңыздылығы мал шаруашылығы, құнды экспорттық ағаштарды пайдалану және археологиялық мұражайлық байлықтармен байланысты болды. Ағаш келісімшарттары Калифорниядағы Мерфи Пасифик Корпорациясы сияқты көпұлтты компанияларға берілді, олар Оңтүстік Петен мен Альта-Верапазды отарлауға 30 миллион АҚШ долларын инвестициялады және "Солтүстік Импульсадора" компаниясын құрды. Аймақты отарлау FTN-нің қиын өңірлерін жергілікті шаруаларға беру арқылы жүзеге асырылды. 1962 жылы DGAA, 1551-ші жарлық арқылы Аграрлық реформа заңын құра отырып, Аграрлық реформаның Ұлттық институты (INTA) болып қайта құрылды. 1964 жылы INTA FTN географиясын Уэуэтенанго, Киче, Альта-Верапаз және Исабаль облыстарының солтүстік бөлігі деп белгіледі. Сол жылы Мэрикнулл және Киелі Жүрек ордендерінің дін қызметкерлері INTA-мен бірлесіп, алғашқы отарлау процесін бастады, Уэуэтенангодан Кичедегі Иксан секторына қоныс аударушыларды жеткізді. Солтүстік көлденең жолақ 1970 жылы генерал Карлос Арана Осорио үкіметі кезінде 60-70 заң шығарушы жарлығымен ауыл шаруашылығын дамыту мақсатында ресми түрде құрылды.

The first settler project in the FTN was in Sebol Chinajá in Alta Verapaz. Sebol, then regarded as a strategic point and route through Cancuén river, which communicated with Petén through the Usumacinta River on the border with Mexico and the only road that existed was a dirt one built by President Lázaro Chacón in 1928. In 1958, during the government of General Miguel Ydígoras Fuentes, the Inter American Development Bank (IDB) financed infrastructure projects in Sebol. In 1960, then Army captain Fernando Romeo Lucas García inherited Saquixquib and Punta de Boloncó farms in northeastern Sebol. In 1963 he bought the farm "San Fernando" El Palmar de Sejux and finally bought the "Sepur" farm near San Fernando. During those years, Lucas was in the Guatemalan legislature and lobbied in Congress to boost investment in that area of the country. In those years, the importance of the region was in livestock, exploitation of precious export wood, and archaeological wealth. Timber contracts were granted to multinational companies such as Murphy Pacific Corporation from California, which invested US$30 million for the colonization of southern Petén and Alta Verapaz, and formed the North Impulsadora Company. Colonization of the area was made through a process by which inhospitable areas of the FTN were granted to native peasants. In 1962, the DGAA became the National Institute of Agrarian Reform (INTA), by Decree 1551 which created the law of Agrarian Transformation. In 1964, INTA defined the geography of the FTN as the northern part of the departments of Huehuetenango, Quiché, Alta Verapaz and Izabal and that same year priests of the Maryknoll order and the Order of the Sacred Heart began the first process of colonization, along with INTA, carrying settlers from Huehuetenango to the Ixcán sector in Quiché. The Northern Transversal Strip was officially created during the government of General Carlos Arana Osorio in 1970, by Legislative Decree 60–70, for agricultural development.

Кедейлер партизандық әскері

1972 жылғы 19 қаңтарда Гватемаланың жаңа партизандық қозғалысының мүшелері (ФАР-дың бұрынғы басшыларынан құралған) Мексикадан Иксканға кіріп, көптеген шаруалар оларды қабылдады; 1973 жылы Коцаль муниципалитетіне барлау сапарынан кейін көтерілісшілер тобы Шахул муниципалитетінің Xolchiché тауларында жер асты лагерін құруға шешім қабылдады. refn|group=lower alpha|Хосе Луис Аренас, сол кезде "Иксан жолбарысы" деп аталған журналист, Гватемала саясатында белсенді болды. Ол Жакобо Арбенс кезінде оппозициядағы Республика Конгресіне қатысты; 1952 жылы ол Коммунизмге қарсы Бірігу партиясын (AUP) құрды, ол кейін азаттық қозғалысының бір бөлігіне айналды; "Азаттық армиясы" мен Гватемала армиясы арасындағы алғашқы қарулы қақтығыстар болғанда эмиграцияға кетті, бірақ Ұлттық азаттық қозғалысы жеңгеннен кейін қайтып келді және полковник Карлос Кастильо Армас үкіметінде түрлі мемлекеттік лауазымдарды атқарды. Карлос Арана Осорио президенттігі кезінде (1970–1974) Петенді дамыту және ілгерілету агенттігін (FYDEP) басқарды; кейін саясаттан қол үзді және Кишедегі Иксан мен Иксил аймақтарында кофе және кардамон плантацияларында шаруашылықпен айналысты. 1975 жылғы 7 маусымда жер иесі Хосе Луис Аренас "La Perла" шаруашылығында өлтірілді. Оның кеңсесінің алдында 2-3 жүз шаруа жұмысшысы жалақы алуға күтіп тұрды. Жұмысшылардың арасында EGP-нің төрт мүшесі жасырынған, олар шаруашылықтың байланыс радиосын жойып, Аренасты өлтірді. Қастандықтан кейін партизандар иксиль тілінде шаруалармен сөйлесіп, олардың кедейлер партизандық армиясының мүшелері екенін және "Иксан жолбарысын" қауым мүшелеріне қарсы жасаған көптеген қылмыстары үшін өлтіргенін мәлімдеді. Шабуылдаушылар кейін Шажұлға қарай қашып кетті. Кооперативтер көбінесе ашық болғандықтан, арнайы қызметтерге кооператив мүшелерінің аттарын анықтап, оларды жою бағдарламасы үшін нысаналарға белгілеу оңай болды, бұл бағдарлама жақын арада басталған сияқты. 1975 жылғы 7 шілдеде Аренастың өлтірілгеніне бір ай өткен соң, әскер десанттық жасағының тобы Иксан Гранде базарына келді. Олар Хальбал кооперативінің 30 мүшесін ұстап алып, тікұшақпен алып кетті, барлығы кейін "жоғалып кетті". 7 шілдеде ұсталған отыз адамның ісі, сондай-ақ сол кооперативтегі "жоғалғандардың" тағы жеті жағдайы 1975 жылғы қарашада генерал Кьелл Лаугерудке берген антты мәлімдемесінде айтылды. Ішкі істер министрлігі "жоғалған" адамдарды үкімет ұстап кеткенін жоққа шығарды. Сол айда Гватемаладағы кооперативтерге МАНО "өлім отряды" атынан жіберілген мимеографиялық хат баспасөзде жарияланды: 1975 жылдың маусым мен желтоқсан аралығында Иксанда кооперативтердің 60 басшысы өлтірілді немесе "жоғалып кетті". 1976-1978 жылдары тағы 163 кооператив және ауыл басшылары өлім отрядтарымен өлтірілді. Католик шіркеуі EGP-ның әлеуметтік базасының маңызды бөлігін құрайды деп есептегендіктен, режим катехистердің арасынан да нысаналар таңдай бастады. 1976 жылдың қарашасы мен 1977 жылдың желтоқсаны аралығында өлім отрядтары "Эль-Квише епархиясының" Католик әрекетінің 143 катехизисін өлтірді. Осы кезеңдегі өлтірулер мен мәжбүрлеп жоғалу туралы құжатталған деректер үкіметтік күштердің өлтіргендерінің нақты санынан әлдеқайда аз, әсіресе жергілікті таулы аймақтарда, өйткені көптеген өлтірулер туралы хабарланбады. 1976 жылғы 4 ақпанда Гватемалада 7,5 магнитудалы қатты жер сілкінісі болды. Апаттан 23000-нан астам гватемальдық қаза тапты, ал шамамен миллион адам баспанасыз қалды. Жер сілкінісінің саяси салдары да болды: апаттың салдарын жоюдағы үкіметтің қабілетсіздігі мен сыбайлас жемқорлығы тәуелсіз ұйымдардың өсуіне әкелді және көптеген аман қалғандар үкіметті қатты сынады. Саяси жүйе халықтың әл-ауқатын қамтамасыз етуге тиімсіз болды. Жер сілкінісінен кейін азаматтардың көбі инфрақұрылымдық реформаларды талап етті және көптеген адамдар бұл жақсартуларға инвестиция салуды үкіметтің міндеті деп есептеді. Жер сілкінісінен ең көп зардап шеккен кедей аудандарда нашар инфрақұрылымға байланысты көршілер тобы құтқару жұмыстарын жүргізіп, өлгендерді іздеді, су, азық-түлік және қайта құру материалдарын таратып, қылмыскерлердің тонауын болдырмады. Жер сілкінісінен кейін туындаған саяси қысым Гватемаланың әскери үкіметін реформалар жүргізуге көбірек итермеледі. Қауіпсіздік күштері содан кейін Гватемала қаласында саяси кісі өлтірулер толқынына қатысты, оның 200 жағдайы Amnesty International ұйымымен құжатталды. Жер сілкінісінен кейін Үндістанның таулы аймақтарында әскерилену күшейді, сонымен қатар партизандық операциялар да артты. Сонымен қатар, Гватемала үкіметі халықаралық аренада оқшауланып бара жатты. 1977 жылы АҚШ президенті Джимми Картердің әкімшілігі Гватемала мен Латын Америкасының бірнеше басқа елдеріне әскери көмекті азайтуға бағытталды, бұл Шетелдік көмек туралы заңның 502B-тармағына сәйкес келеді, онда ешқандай көмек "халықаралық деңгейде танылған адам құқықтарының ауыр бұзушылықтарының тұрақты үлгісін көрсететін" үкіметке берілмейді.

On 19 January 1972, members of a new Guatemalan guerrilla movement (made up of surviving former leaders of the FAR) entered Ixcán, from Mexico, and were accepted by many farmers; in 1973, after an exploratory foray into the municipal seat of Cotzal, the insurgent group decided to set up camp underground in the mountains of Xolchiché, municipality of Chajul. refn|group=lower alpha|José Luis Arenas, who at that time a journalist called "Ixcán Tiger" had been active in Guatemalan politics. He joined as Congress of Republic in the period of Jacobo Arbenz in the opposition; in 1952, he founded the Anti communist Unification Party (AUP), which later became part of the liberationist movement; went into exile when the first armed clashes between the "Liberation Army" and the Guatemalan Army occurred, but returned with the victory of the National Liberation Movement and during the government of colonel Carlos Castillo Armas he held various public offices. During Carlos Arana Osorio presidency (1970–1974) was in charge of the Promotion and Development of Petén agency (FYDEP); later, he left politics for agriculture in his coffee and cardamom plantations in the Ixcán and the Ixil area, in Quiché. On Saturday, 7 June 1975 landowner José Luis Arenas was assassinated on the premises of his farm "La Perla." In front of his office there were approximately two to three hundred peasant workers to receive payment. Hidden among the workers were four members of the EGP, who destroyed the communication radio of the farm and executed Arenas. Following the assassination, the guerrillas spoke in Ixil language to the farmers, informing them that they were members of the Guerrilla Army of the Poor and had killed the "Ixcán Tiger" due to his alleged multiple crimes against community members. The attackers then fled towards Chajul, Due to the fact that cooperatives had largely been drawn out into the open, it was relatively easy for the intelligence services to collate the names of cooperative members in order to designate targets for an extermination program, which seems to have begun shortly thereafter. On 7 July 1975, one month to the date after the assassination of Arenas, a contingent of army paratroopers arrived in the marketplace of Ixcán Grande. There they seized 30 men who were members of the Xalbal cooperative and took them away in helicopters; all were subsequently "disappeared". The case of the thirty men seized on 7 July, as well as seven other cases of "disappearances" among the same cooperative were named in a sworn statement to General Kjell Laugerud in November 1975. The Ministry of the Interior responded by denying that the "disappeared" persons had been taken by the government. That same month, a disturbing mimeographed letter sent to Guatemala City cooperatives in the name of the MANO "death squad" was reported in the press:

A total of 60 cooperative leaders were murdered or "disappeared" in Ixcan between June and December 1975. An additional 163 cooperative and village leaders were assassinated by death squads between 1976 and 1978. Believing that the Catholic Church constituted a major part of the social base of the EGP, the regime also began singling out targets among the catechists. Between November 1976 and December 1977, death squads murdered 143 Catholic Action catechists of the 'Diocese of El Quiche.' Documented cases of killings and forced disappearances during this time represent a small fraction of the true number of killings by government forces, especially in the indigenous highlands, as many killings of persons went unreported. On 4 February 1976, a devastating 7.5 Mw earthquake shook Guatemala. Over 23,000 Guatemalans perished in the disaster and close to a million were left without adequate housing. The earthquake had a political effect as well: the visible incapacity and corruption of the government to deal with the effects of the catastrophe led to a rise in independent organizing and left many survivors deeply critical of the government. The political system was ineffective to ensure the welfare of the populace. In the aftermath of the earthquake, more citizens wanted infrastructural reforms, and many saw it as the government's responsibility to invest in these improvements. In the poor barrios disproportionately affected by the quake, due to poor infrastructure, neighborhood groups helped to rescue victims or dig out the dead, distribute water, food and reconstruction materials, and prevent looting by criminals. The political pressures generated in the aftermath of the earthquake put greater pressure on the military government of Guatemala to induce reforms. The security forces subsequently took advantage of the disorder to engage in a wave of political assassinations in Guatemala City, of which 200 cases were documented by Amnesty International. A period of increased militarization began in the Indian highlands after the earthquake, accompanied by additional counterinsurgency operations. At the same time, the Guatemalan government was becoming increasing isolated internationally. In 1977, the administration of US president Jimmy Carter targeted Guatemala and several other Latin American regimes for a reduction in military assistance in pursuance with Section 502B of the Foreign Assistance Act, which stated that no assistance will be provided to a government "engages in a consistent pattern of gross violations of internationally recognized human rights."

Лаугеруд пен Лукас Гарсия режимдерінің арасындағы ауысу

Лукас Гарсияның Гватемаланың әскери және экономикалық элитасындағы жоғары дәрежесіне, сондай-ақ Гватемаланың үнді тілдерінің бірі – к’экчи тілін мінсіз білуіне байланысты, ол 1978 жылғы сайлауға ең лайықты кандидат болды; оның беделін арттыру үшін солшыл дәрігер Франсиско Виллагран Крамерді өзінің кандидат ретіне қосты. Виллагран Крамер 1944 жылғы төңкеріске қатысқан, демократиялық жолын көрсеткен адам болды және трансұлттық корпорациялар мен элиталардың мүдделерімен байланысты болды, өйткені ол Гватемаланың ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және қаржы палаталарының негізгі кеңесшісі болған. Демократиялық сыртқы көрініске қарамастан, сайлауда жеңіске жету оңай болған жоқ және Лукас Гарсияны таңбалауға тура келді, бұл сайлау жүйесіне одан әрі күмән тудырды, олар үкіметке қарсы бірігіп, ең мұқтаж топтарға мүмкіндік беруді жақтады. Университеттің кеңейтілуі үшін Студенттік ұйым (AEU) Гватемала қаласының орталығындағы «Студент үйін» жаңартып, саяси тұрғыдан ояңданған ауылдық және шаруа отбасыларын қабылдап, қолдады. Олар сондай-ақ бейресми саудадағы жұмысшылардың топтарын ұйымдастырды. 1980 жылдың 31 қаңтарында, Гватемала әскерінің қолға түсірген шаруаларды ұрлап, өлтіруіне наразылық білдіру үшін, жер аударылған киче және иксиль шаруаларының тобы Гватемаладағы Испания елшілігін басып алды. Гватемаланың мемлекеттік қызметкерлері, соның ішінде Ұлттық полиция детективтер корпусының бастығы оларды партизандар, одақтастар және бүлікшілер деп айыптады, радио мен теледидар арқылы кемписинолардың сыртқы келбетіне алданып қалмау туралы ескертті. Ұлттық сарайда президент Ромео Лукас, полковник Герман Чупина Барахона және ішкі істер министрі Дональдо Альварес Руис арнайы кездесу өткізді. Испания елшісі Максимо Кахаль и Лопес келіссөздер жүргізуді сұрағанмен, генерал Лукас Гарсияның кабинеті елшілікті басып алған топты күшпен шығаруға шешім қабылдады. Түске дейін шамамен 300 қарулы мемлекеттік агенттер аумақты қоршап, көлік қозғалысын тоқтатты және электр, су және телефон желілерін кесіп тастады. Лейтенант полковник Педро Гарсия Арредондоның бұйрығымен Ұлттық полицияның «Командо 6» бөлімшесі елші Кахальдың халықаралық құқықтарды бұзудамыз деген айқайларына қарамастан, ғимараттың бірінші және үшінші қабаттарын басып алды. «Командо 6» салған өрт салдарынан елшіліктегілер ғимараттан шығуға мүмкіндік алмады. Барлығы 36 адам өрттен қаза тапты. Құрбандардың жерлеу рәсіміне (оның ішінде Ригоберта Менчудың әкесі Висенте Менчу) жүздеген мың адам қатысты, ал осы күнді еске алу үшін жаңа партизандық топ құрылды – 31 қаңтардағы патриоттық фронт (FP 31). Бұл оқиға Гватемала азамат соғысының «шешуші оқиғасы» деп аталды. Гватемала үкіметі өз күштері Испания елшісінің өтініші бойынша елшілікке кіргенін және елшілікті басып алғандарды «террористтер» деп атап, «олар кепілдерді құрбан етіп, кейін өздерін өртеп жібергенін» мәлімдеді. Елші Кахаль Гватемала үкіметінің мәлімдемесін жоққа шығарды, ал Испания Гватемаламен дипломатиялық қарым-қатынасын дереу тоқтатты, бұл әрекетті «халықаралық құқықтың ең қарапайым нормаларын» бұзу деп атады. Испания мен Гватемала арасындағы қарым-қатынас 1984 жылдың 22 қыркүйегінде ғана жаңадан басталды. Гватемаладағы Лукас үкіметі сақтаған қорқыныш атмосферасы 1980 және 1981 жылдары сақталды. Саяси өлтірулер мен тұрғындардың жоғалуы жиі орын алып, қарапайым тұрғындар өлім отрядтарының қорқынышымен өмір сүрді. Ұлттық полиция, Америка сауда палатасымен және көптеген бизнес басшыларымен тығыз байланыста болған полковник Герман Чупинаның басшылығымен кәсіподақшыларға қарсы үйлестірілген науқан жүргізілді. Гватемаладағы Coca Cola франшизасының менеджері, Техастан келген Джон С. Троттер, полковник Чупинаның жақын досы болған. Троттер полковник Чупинамен телефон арқылы кәсіподақтың зауыттағы қызметі туралы ақпарат алмасатын, ал көптеген кәсіподақшылар кейіннен жоғалып кетті немесе кейіннен өлі табылды. Көтерілісшілер 1980 жылдың ақпан және наурыз айларында полковник Чупинаны, сондай-ақ ішкі істер министрі Дональду Альваресті өлтіруге тырысты. 1980 жылдың 21 маусымында бір оқиға кезінде 60 бейформа киген агенттер – мүмкін детективтер корпусынан – Ұлттық жұмысшылар одағының (CNT) 27 мүшесін оның штаб-пәтеріне шабуыл кезінде ұстап алды, онда форма киген полиция ғимаратты қоршап алды. Кәсіподақшылар белгісіз Toyota джиптеріне немесе өз машиналарын күштеп мінгізіліп, алып кетілді. CNT ұстаған 27 мүшенің барлығы полицияның күзетінен жоғалып кетті. Ұсталғандардың арасында Джон Троттердің басшылығымен Coca Cola зауытының жұмысшыларын өкілдік еткен одақ мүшелері болды. 1980 жылдың 7 шілдесінде, Ұлттық полицияның жаман атты Төртінші корпусының басшысы полковник Мигель Анхель Натарено Салазар, жұмысына бара жатқанда, оның жүргізушісі және екі күзетшісімен бірге қаза тапты. Бұл оқиғадан кейін үш полиция агенті, Армияның G 2 екі арнайы агенті және Ішкі істер министрлігінің күзетшісі де өлтірілді. 1980 жылдың 24 тамызында, детективтер корпусының басшысының орынбасары Альфонсо Ортиздің басшылығымен, бейформа киген Ұлттық полиция және Армия әскерлері Эскуинтла диоцезіне қарасты «Emaus Medio Monte» мүлігінде өткен семинардан 17 кәсіподақ жетекшісі мен католик әкімшісін ұстап әкетті. Ұсталғандар Гватемала қаласының 6 аймағындағы Ұлттық полиция гараждарына жеткізіліп, бұрынғы «Командо 6» басшысы, детективтер корпусының бастығы болып тағайындалған полковник Педро Гарсия Арредондоның басшылығымен азапталды. Полковник Арредондоның басшылығымен азапталғаннан кейін 17 кәсіподақшының барлығы жоғалып кетті. 1980 жылдың 5 қыркүйегінде Ejército Guerrillero de los Pobres (EGP) Гватемала Ұлттық сарайының алдында, сол кезде Гватемала үкіметінің штаб-пәтері болған жерде террористік шабуыл жасады. Мақсаты 1980 жылдың 7 қыркүйегіне жоспарланған үкіметтің үлкен демонстрациясын болдырмау болды. Шабуыл кезінде екі бомбасы бар көлік жарылғаннан кейін алты ересек және бір бала қаза тапты. Зақымдалғандардың саны белгісіз болды, сондай-ақ Ұлттық сарайдан бастап, Президент кеңсесінің қарсы жатқан Lucky Building-ге дейін барлық ғимараттарда ауыр материалдық шығын болды. Үкіметтік күштер мен өлім отряды жасаған өлтірулер көбейген сайын, көтерілісшілер жеке қаржы, коммерциялық және ауылшаруашылық нысандарына қарсы террористік шабуылдар жасады, олар бұл институттарды «реакциялықтар» және «миллионерлердің пайдаланушылары» деп қарады, олар геноцидтік үкіметпен ынтымақтастық жасайды. Төменде Гватемала қаласында болған террористік шабуылдардың толық емес тізімі берілген және БҰҰ комиссиясының есебінде ұсынылған:

Due to his seniority in both the military and economic elites in Guatemala, as well as the fact that he spoke q'ekchi perfectly, one of the Guatemalan indigenous languages, Lucas García became the ideal candidate for the 1978 elections; and to further enhance his image, he was paired with the leftist doctor Francisco Villagrán Kramer as his running mate. Villagrán Kramer was a man of recognized democratic trajectory, having participated in the Revolution of 1944, and was linked to the interests of transnational corporations and elites, as he was one of the main advisers of agricultural, industrial and financial chambers of Guatemala. Despite the democratic facade, the electoral victory was not easy and the establishment had to impose Lucas García, causing further discredit the electoral system united against the government and were in favor of opening spaces for the neediest sectors. In order to expand its university extension, the Student Body (AEU) rehabilitated the "Student House" in downtown Guatemala City; there, they welcomed and supported families of villagers and peasant already sensitized politically. They also organized groups of workers in the informal trade. On 31 January 1980, a group of displaced K'iche' and Ixil peasant farmers occupied the Spanish Embassy in Guatemala City to protest the kidnapping and murder of peasants in Uspantán by elements of the Guatemalan Army. Guatemalan government officials, including the National Police Detective Corps Chief, branded them as guerilleros, collaborators, and subversives, warning people on radio and television not to be fooled by the campesinos' appearance. A special meeting was held in the National Palace by President Romeo Lucas, Col. Germán Chupina Barahona, and Minister of the Interior Donaldo Álvarez Ruiz. Despite pleas by Spanish Ambassador Máximo Cajal y López to negotiate, a decision was made among Gen. Lucas García's cabinet to forcibly expel the group occupying the embassy. Shortly before noon, about 300 heavily armed state agents cordoned off the area to vehicular traffic and cut the electricity, water and telephone lines. Under the orders from Lt. Colonel Pedro García Arredondo, the Commando Six unit of the National Police proceeded to occupy the first and third floors of the building over the shouts of Ambassador Cajal that they were violating international law in doing so. A fire ensued as "Commando Six" prevented those inside of the embassy from exiting the building. In all, 36 people were killed in the fire. The funeral of the victims (including the father of Rigoberta Menchú, Vicente Menchú) attracted hundreds of thousands of mourners, and a new guerrilla group was formed commemorating the date, the Frente patriotico 31 de enero (Patriotic Front of 31 January or FP 31). The incident has been called "the defining event" of the Guatemalan Civil War. The Guatemalan government issued a statement claiming that its forces had entered the embassy at the request of the Spanish Ambassador, and that the occupiers of the embassy, whom they referred to as "terrorists," had "sacrificed the hostages and immolated themselves afterward." Ambassador Cajal denied the claims of the Guatemalan government and Spain immediately terminated diplomatic relations with Guatemala, calling the action a violation of "the most elementary norms of international law." Relations between Spain and Guatemala were not normalized until 22 September 1984. The climate of fear maintained by the Lucas government in Guatemala City persisted through 1980 and 1981. Political killings and disappearances of residents were common place and ordinary residents lived in terror of the death squads. A coordinated campaign against trade unionists was undertaken by the National Police under Col. Germán Chupina, who had close ties with the American Chamber of Commerce and with numerous business leaders. The manager of the Coca Cola franchise in Guatemala City, John C. Trotter from Texas, was apparently a personal friend of Col. Chupina. Trotter would allegedly contact Col. Chupina via telephone regarding the activities of the union at the plant, and many unionists subsequently disappeared or were found dead later. The insurgents had attempted unsuccessfully to assassinate Col. Chupina, as well as Interior Minister Donaldo Álvarez, in February and March 1980. In one incident on 21 June 1980, 60 non uniformed agents – likely from the Detectives Corps – seized and detained 27 members of the National Workers Union (CNT) during an attack on its headquarters, in which uniformed police blocked off the streets surrounding the building. The trade unionists were taken away in unmarked Toyota jeeps or forced into their own cars and taken away. All 27 members of the CNT seized on that day disappeared while in the custody of the police. Among those abducted were members of the union representing the workers of the Coca Cola plant under John Trotter. On 7 July 1980, Col. Miguel Ángel Natareno Salazar, head of the infamous Fourth Corps of the National Police, was assassinated along with his driver and two bodyguards while on his way to work. This was followed by the assassinations of three police agents, two special agents of the Army G 2 and a security guard of the Ministry of the Interior in the following week. On 24 August 1980, plainclothes National Police and Army soldiers under the direction of Alfonso Ortiz, the Deputy Chief of the Detectives Corps, abducted 17 union leaders and a Catholic administrator from a seminar at the "Emaus Medio Monte" estate belonging to the diocese of Escuintla, on the southern coast of Guatemala. The detainees were taken to the garages of National Police in Zone 6 of Guatemala City where they were tortured under the direction of the former head of Commando Six, Col. Pedro García Arredondo, who had been promoted to Chief of the Detectives Corps. All 17 unionists subsequently disappeared after being tortured under Col. Arredondo. On 5 September 1980 the Ejército Guerrillero de los Pobres (EGP) carried out a terrorist attack right in front of the Guatemalan National Palace, then the headquarters of the Guatemalan government. The intention was to prevent a huge demonstration that the government had prepared for Sunday, 7 September 1980. In the attack, six adults and a little boy died after two bombs inside a vehicle went off. There was an undetermined number of wounded and heavy material losses, not only from art pieces from the National Palace, but from all the surrounding buildings, particularly in the Lucky Building, which is right across the Presidential Office. As killings by government security forces and death squads increased, so did terrorist attacks against private financial, commercial and agricultural targets by the insurgents, who saw those institutions as "reactionaries" and "millionaire exploiters" that were collaborating with the genocidal government. The following is a non exhaustive list of the terrorist attacks that occurred in Guatemala city and are presented in the UN Commission report:

КүніОрындаушыНысанаНәтиже1981 жылдың 15 қыркүйегіКөтерілісші әскер күштеріCorporación Financiera Nacional (CORFINA)Автомобиль бомбасы ғимаратқа және көрші Гватемала және халықаралық қаржы институттарына зиян келтірді; шығын 300 мың Q-дан асты.1981 жылдың 19 қазаныEGP қалалық партизандықIndustrial Bank Financial Centerғимаратты бүлдіру.1981 жылдың 21 желтоқсаныEGP «Отто Рене Кастильо» командасыЖаңа салынған құрылыстарға қарсы бомбалар: Өнеркәсіп палатасы, Torre Panamericana (Кофе банкінің штаб-пәтері) және Industrial Bank Financial CenterАвтомобиль бомбалары ғимараттардың терезелерін толығымен қиратты.1981 жылдың 28 желтоқсаныEGP «Отто Рене Кастильо» командасыIndustrial Bank Financial Centerғимаратқа қарсы автомобиль бомбасы, банк мұнараларының бірін жартылай қиратты. Көтерілісшілердің жетістіктеріне қарамастан, көтерілісшілер бірқатар қателікті стратегиялық қателер жасады. Никарагуадағы төңкерілген күштердің Сомосаға қарсы жетістіктері...

DatePerpetratorTargetResult15 September 1981Rebel Army ForcesCorporación Financiera Nacional (CORFINA)Car bomb damaged the building and neighbor Guatemalan and international financial institutions; there were more than Q300k in losses.19 October 1981EGP Urban guerillaIndustrial Bank Financial CenterBuilding sabotage.21 December 1981EGP "Otto René Castillo" commandoBombs against newly built structures: Chamber of Industry, Torre Panamericana (Bank of Coffee headquarters) and Industrial Bank Financial CenterCar bombs completely destroyed the buildings windows.28 December 1981EGP "Otto René Castillo" commandoIndustrial Bank Financial CenterCar bomb against the building which virtually destroyed one of the bank towers. Despite advances by the insurgency, the insurgency made a series of fatal strategic errors. The successes made by the revolutionary forces in Nicaragua against the Somoza regime combined with the insurgency's own successes against the Lucas government led rebel leaders to falsely conclude that a military equilibrium was being reached in Guatemala, thus the insurgency underestimated the military strength of the government. The insurgency subsequently found itself overwhelmed on both urban and countryside fronts. On the urban front, the armed forces began to utilize more sophisticated technology to combat the insurgency. With help of advisors from Israel, a computer system was installed in the annex of the EMP behind the presidential palace in 1980. This computer used a data analysis system used to monitor electrical and water usage as a means of pinpointing the coordinates of potential guerrilla safe houses. In the July 1981, tanks and shock troops were mobilized for a massive series of raids to shut down the guerrilla bases operating in the city. Thirty ORPA safe houses were raided in Guatemala City in the summer of 1981 according to G 2 sources. Large caches of small arms were located in these raids, including 17 American made M 16s which had previously been issued to American units in Vietnam in the late 1960s and early 1970s

Ауылдағы көтерілісшілердің жұмылдырылуы

1979 жылы ресми және бейресми қауіпсіздік күштерімен күнделікті өлім-жітім саны орташа есеппен 20-дан 30-ға дейін өсті, 1980 жылы бұл көрсеткіш тәулігіне 30-дан 40-қа дейін көтерілді. Адам құқықтары туралы дереккөздер 1980 жылы ғана үкімет "саяси себептермен" 5000 гватемальдықты өлтірді деп есептейді, бұл Гватемаланы Эл Сальвадордан кейін жарты шардағы адам құқықтарын ең нашар бұзушы ел етіп қойды. "Гватемала: саяси өлтірудің үкіметтік бағдарламасы" атты баяндамада Amnesty International былай деп мәлімдеді: "1980 жылдың қаңтар мен қараша аралығында үкіметтік өкілдер "төңкерушілер" және "қылмыскерлер" деп атаған 3000-ға жуық адам саяси өлтірулер кезінде сол жерде атылды немесе ұсталып, кейін өлтірілді; осы кезеңде ұсталған кем дегенде 364 адам әлі күнге дейін есептелмеген". Қалаларда жасырын түрде санкцияланған террор мен ауылдарда әскердің қатыгездікпен қуғын-сүргінінен жаппай қозғалыстың қирауымен, оның құраушылары режимге қарсы қару алудан басқа жолды көрмеді, бұл көтерілісші қозғалыстың өсуіне әкелді. EGP-нің жоғарғы жерлерге қатысуын кеңейткен уақытта, ORPA (Қоралды Халықтың Революциялық Ұйымы) деп аталатын жаңа көтерілісші қозғалысы өзін танытты. Жергілікті жастар мен университет зиялыларынан тұратын ORPA 1971 жылы FAR PGT-дан бөлінген Regional de Occidente деп аталатын қозғалыстан пайда болды. ORPA-ның жетекшісі Родриго Астурияс (ПГТ-нің бұрынғы белсендісі және Нобель сыйлығын алған автор Мигель Анхель Астуриястың тұңғыш ұлы) Мексикадан жер аударылғаннан кейін ұйым құрды. ORPA Гватемаланың оңтүстік-батысындағы кофе плантацияларының үстіндегі таулар мен ормандарда және халық тарапынан айтарлықтай қолдау тапқан Атитланда операциялық база құрды. 1979 жылы 18 қыркүйекте ORPA өзінің бар екендігін жария етті, ол Кезалтенанго провинциясының кофе өсіретін аймағындағы Мужулия кофе фермасын басып алып, жұмысшылармен саяси білім беру кездесуін өткізді. 1979 жылы EGP Иксил үшбұрышында үлкен аумақты бақылады және Небай, Чаджуль және Котзалда көптеген демонстрациялар өткізді. Сол жылы "La Perla" иелері әскермен байланыс орнатты және тұңғыш рет мүлік ішінде әскери жасақ орнатылды; осы ғимаратта осы аймақтың алғашқы азаматтық патрулі құрылды. Әскери жоғарғы қолбасшылық операцияның алғашқы нәтижелеріне өте риза болды және "Иксил үшбұрышынан" шығарылуы керек болған EGP-нің әлеуметтік негізінің көп бөлігін жоюға қол жеткізді деп сенді. Өңірдегі армияның қуғын-сүргіні Лейгеруд Гарсияның кезіндегіден гөрі күшейіп, аздап таңдамалы болды; жоспарды жүзеге асырған офицерлерге EGP-мен ынтымақтастық жасады деп күдікті барлық қалаларды жою және қарсылық білдірудің барлық көздерін жою тапсырылды. "Иксил үшбұрышында" жұмыс істейтін әскер бөлімдері Гватемала қаласында орналасқан Mariscal Zavala бригадасына қарасты. Сонымен қатар, EGP әскердің азаматтық тұрғындарға шабуыл жасауына тікелей араласпаса да, - деп мәлімделеді, себебі азық-түлік пен оқ-дәрі жетіспейді - ол кейбір тіршілік ету стратегиясын қолдады. Мысалы, ол әскери шабуылдар болған жағдайда эвакуациялау нұсқауларын беру үшін жасалған "құтқару жоспарларын" жеңілдетті. Халықтың көпшілігі әскери қуғын-сүргінге жалғыз балама ретінде қарастыратын схемаларға қатысуға кірісті. 1979 жылдың желтоқсанында Гватемала әскері Шажуль қаласында жалған ту оқиғасын ұйымдастырды, бұл қалаға қарсы репрессиялық шараларды ақтауға бағытталған. 1979 жылы 6 желтоқсанда Гватемала әскері Успантаннан тоғыз шаруаны ұрлап, оларды тікұшақпен Чажульге тасып әкетті. Әскер тұтқындаған екі шаруа қашып құтылуға үлгерді, ал қалғандары әскердің майлы киім кигізіп, қашып құтылды. Оларға киім-кешекті кигізіп, мылтықпен қаруландырып, солдаттар Чаджуль қаласының сыртындағы жолға аттандыруды тапсырды. Сол кезде сарбаздар ауыл тұрғындарына оқ атып, олардың жеткіншегін де өлтірді. Әскерлер шаруалар партизандар екенін және Шажулдағы жасаққа шабуыл жасағысы келгенін мәлімдеді. Кейіннен олардың денелері өртеліп, жерленген. Үш апта ішінде Чаджульде әскердің болуы өсіп, репрессия күшейді. Билік тарапынан оппозицияға қарсы қолданылған қуғын-сүргін және шамадан тыс күш Лукас Гарсияның әкімшілігінің өзінде дау-дамайға айналды. Бұл дау үкімет ішіндегі Лукас Гарсияның вице-президенті Франсиско Виллагран Крамердің 1980 жылы 1 қыркүйекте қызметінен кетуіне себеп болды. Виллагран өзінің отставкаға кетуінің басты себептерінің бірі ретінде үкіметтің адам құқықтары туралы жазбасын мақұлдамағанын атап өтті. Содан кейін ол Америка Құрама Штаттарына ерікті түрде жер аударылып, Америкааралық Даму Банкінің Заң департаментінде қызметке орналасты. 1980 жылы қарулы көтерілісшілер Иксил жер иесі Энрике Бролді және CACIF (Ауыл шаруашылығы, сауда, өнеркәсіп және қаржылық қауымдастықтарды үйлестіру комитеті) президенті Альберто Хабиені өлтірді. 1980 жылдың қазанында EGP, FAR және ORPA арасында Куба тарапынан қолдау алу үшін үш тарапты келісім жасалды. 1981 жылдың басында көтерілісшілер ел тарихындағы ең ірі шабуылды ұйымдастырды. Бұл жыл соңындағы тағы бір шабуылға ұласты, онда көтерілісшілер көптеген азаматтарды қатысуға мәжбүр етті. Ауыл тұрғындары көтерілісшілермен бірге жолдарды және әскери мекемелерді бүлдірді, қарулы күштер үшін стратегиялық маңызы бар барлық нәрсені жойды. 1981 жылға қарай Гватемаланың жергілікті қауымдастығының 250 000-нан 500 000-ға дейін мүшелері көтерілісшілерді белсенді түрде қолдады. Гватемала әскерінің барлау қызметі (G 2) EGP-нің жалғыз 360 000-нан астам жергілікті қолдаушылары бар екенін бағалады.

The daily number of killings by official and unofficial security forces increased from an average of 20 to 30 in 1979 to a conservative estimate of 30 to 40 daily in 1980. Human rights sources estimated 5,000 Guatemalans were killed by the government for "political reasons" in 1980 alone, making Guatemala the worst human rights violator in the hemisphere after El Salvador. In a report titled Guatemala: A Government Program of Political Murder, Amnesty International stated, "Between January and November of 1980, some 3,000 people described by government representatives as "subversives" and "criminals" were either shot on the spot in political assassinations or seized and murdered later; at least 364 others seized in this period have not yet been accounted for." With the mass movement being ravaged by covertly sanctioned terror in the cities and brutal army repression in the countryside, its constituents saw no other option than to take up arms against the regime, which led to the growth of the insurgent movement. At the same time the EGP was expanding its presence in the Highlands, a new insurgent movement called the ORPA (Revolutionary Organization of Armed People) made itself known. Composed of local youths and university intellectuals, the ORPA developed out of a movement called the Regional de Occidente, which split from the FAR PGT in 1971. The ORPA's leader, Rodrigo Asturias (a former activist with the PGT and first born son of Nobel Prize winning author Miguel Ángel Asturias), formed the organization after returning from exile in Mexico. The ORPA established an operational base in the mountains and forests above the coffee plantations of southwestern Guatemala and in the Atitlán where it enjoyed considerable popular support. On 18 September 1979, the ORPA made its existence publicly known when it occupied the Mujulia coffee farm in the coffee growing region of the Quezaltenango province to hold a political education meeting with the workers. In 1979 the EGP controlled a large amount of territory in the Ixil Triangle and held many demonstrations in Nebaj, Chajul and Cotzal. That year, the owners of "La Perla" established links with the army and for the first time a military detachment was installed within the property; in this same building the first civil patrol of the area was established. The Army high command, meanwhile, was very pleased with the initial results of the operation and was convinced it had succeeded in destroying most of the social basis of EGP, which had to be expelled from the "Ixil Triangle". Army repression in the region became more intense and less selective than it had been under Laugerud García; the officers who executed the plan were instructed to destroy all towns suspected of cooperating with EGP and eliminate all sources of resistance. Army units operating in the "Ixil Triangle" belonged to the Mariscal Zavala Brigade, stationed in Guatemala City. Moreover, although the EGP did not intervene directly when the army attacked the civilian population – allegedly due to a lack of supplies and ammunition – it did support some survival strategies. It streamlined, for example, "survival plans" designed to give evacuation instructions in assumption that military incursions took place. Most of the population began to participate in the schemes finding that they represented their only alternative to military repression. In December 1979, the Guatemalan Army staged a false flag incident in Chajul – ostensibly to justify repressive measures against the city. On 6 December 1979, the Guatemalan Army abducted nine peasants from Uspantán and transported them to Chajul in a helicopter. Two of the peasants captured by the army managed to escape, while those remaining were dressed in olive drab by the army. After being put in uniform, the peasants were equipped with shotguns and instructed by soldiers to march down a road outside of Chajul. The soldiers then opened fire on the peasants, killing all seven. The army announced that the campesinos were guerillas, who had attempted to assault the detachment at Chajul. The bodies were later burned and buried. Within three weeks the army presence in Chajul grew and repression escalated. The repression and excessive force used by the government against the opposition was such that it became source of contention within Lucas García's administration itself. This contention within the government caused Lucas García's Vice President Francisco Villagrán Kramer to resign from his position on 1 September 1980. In his resignation, Villagran cited his disapproval of the government's human rights record as one of the primary reasons for his resignation. He then went into voluntary exile in the United States, taking a position in the Legal Department of the Inter American Development Bank. In 1980, armed insurgents assassinated prominent Ixil landowner Enrique Brol, and president of the CACIF (Coordinating Committee of Agricultural, Commercial, Industrial, and Financial Associations) Alberto Habie. In October 1980, a tripartite alliance was formalized between the EGP, the FAR and the ORPA as a precondition for Cuban backing. In early 1981, the insurgency mounted the largest offensive in the country's history. This was followed by an additional offensive towards the end of the year, in which many civilians were forced to participate by the insurgents. Villagers worked with the insurgency to sabotage roads and army establishments, and destroy anything of strategic value to the armed forces. By 1981, an estimated 250,000 to 500,000 members of Guatemala's indigenous community actively supported the insurgency. Guatemalan Army Intelligence (G 2) estimated a minimum 360,000 indigenous supporters of the EGP alone.

EGP-ның FTN-де жасаған қырғындарының тізімі

Оңшыл "Кроника" журналының хабарлауынша, Гватемалада азаматтық тұрғындар мен инфрақұрылымға қарсы 1258 партизандық әрекет жасалды, оның ішінде екі жүзден астам адам өлтірілді, алпыс сегіз адам ұрланды, елшіліктерге қарсы он бір бомба және азаматтық тұрғындарға қарсы үш жүз жиырма тоғыз шабуыл жасалды. Партизандық қырғындардың басым бөлігі 1982 жылы болды, сол кезде әскерилендіру күшейді және PAC қоғамда кеңінен таралды; олардың көптегені партизандармен ынтымақтастық жасамағандықтары үшін құрбан болды, ал кейбір жағдайларда PAC-тің алдын ала шабуылдарынан кейін орын алды. Партизандар жасаған қырғындарда хабаршылар қолданылмады, халық шоғырланбады және топтар бөлінбеді; сондай-ақ, зорлау немесе қайта-қайта сою туралы мәліметтер жоқ. Кейбір ауылдар қиратылды, жаппай қашқындар азайды, бірақ кейбір жағдайларда орын алды. Тізімдерді пайдалану жиірек болды. Гватемала армиясының жарияланымдарында EGP жасаған алпыс қырғын туралы хабарланды, олар REHMI және Тарихи айқындау комиссиясының есептерінде көбінесе назардан тыс қалған. 1982 жылдың ортасында "Жұлдызды партизандық майданның" 32 мүшесі EGP туын көтермегені үшін атып өлтірілді. Шахул, Небай және Икскан аудандарындағы қырғындар Франья Трансверсаль дель Норте#ОрынДепартаментКүніСипаттамасы1Калапте, УспантанКише17 ақпан 1982 42 адам қаза тапты, олар кескішпен өлтірілді.2СалакуинАльта-ВерапазМамыр 1982 EGP қауымға кіріп, 20 шаруаны өлтірді. 3El Conguito (қоныс), Las Pacayas (ауыл), San Cristóbal VerapazАльта-Верапаз19814Sanimtakaj (ауыл), San Cristóbal VerapazАльта-Верапаз19805San Miguel Sechochoch (ферма), ChisecАльта-Верапаз1982 жылдың наурызы6Chacalté, ChajulКише1982 жылдың маусымы Chacalté PAC-тен құрылған "реакциялық топқа" қарсы шабуыл, ол наурыз айында құрылған және партизандық уәделерге көңілі толмағаннан кейін армияға адал болды. Нәтижесінде 55 бейбіт тұрғын қаза тапты.7San Miguel Acatán (қала), San Miguel AcatánHuehuetenangoБелгісіз8Santa Cruz del Quiché (қала), Santa Cruz del QuichéКише1982 жылдың шілдесі9Chuacaman (қоныс), El Carmen Chitatul (ауыл), Santa Cruz del QuichéКише1982 жылдың желтоқсаны10La Estancia (ауыл), Santa Cruz del QuichéКише1981 жылдың тамызы11Xesic (ауыл), Santa Cruz del QuichéКише198112Patzité (қала)Кише1982 жылдың қыркүйегі13Lancetillo (ауыл), UspantánКише1982 жылдың қыркүйегі14La Taña (ауыл), UspantánКише1982 жылдың наурызы15Tzununul (ауыл), SacapulasКише1982 жылдың ақпаны16Salinas Magdalena (ауыл), SacapulasКише1982 жылдың тамызы17Rosario Monte María (ауыл), ChicamánКише1982 жылдың қазаны.

According to a report by the rightist magazine "Crónica", there were 1258 guerrilla actions against civilians and infrastructure in Guatemala, including more than two hundred murders, sixty eight kidnappings, eleven bombs against embassies and three hundred twenty nine attacks against civilians. Almost all guerrilla massacres occurred in 1982 when further militarization reigned and there was widespread presence of PAC in communities; many of them were victims of non cooperation with the guerrillas and in some cases they came after a previous attack by the PAC. In the massacres perpetrated by the guerrillas there is no use of informants, or concentration of population, or separation of groups; also, there are no recounts of rape or repetitive slaughter. There are cases of razed villages and less tendency to mass flight, even though it occurred in some cases. The use of lists was also more frequent. In a publication of the Army of Guatemala, sixty massacres perpetrated by the EGP were reported, arguing that they were mostly ignored by REHMI and the Historical Clarification Commission reports. It is also reported that in mid 1982, 32 members of "Star Guerilla Front " were shot for not raising the EGP flag. Chajul, Nebaj and Ixcán massacres in Franja Transversal del Norte#LocationDepartmentDateDescription1Calapté, UspantánQuiché17 February 1982There were 42 fatal victims, who were murdered with machetes.2SalacuínAlta VerapazMay 1982EGP entered the community and murdered 20 peasants. 3El Conguito (settlement), Las Pacayas (village), San Cristóbal VerapazAlta Verapaz19814Sanimtakaj (village), San Cristóbal VerapazAlta Verapaz19805San Miguel Sechochoch (farm), ChisecAlta VerapazMarch 19826Chacalté, ChajulQuichéJune 1982Attack against a "reactionary gang" from the PAC in Chacalté, that had just formed in March and was loyal to the Army after becoming disillusioned with guerilla promises. Resulted in 55 dead civilians.7San Miguel Acatán (town), San Miguel AcatánHuehuetenangoUnknown8Santa Cruz del Quiche (city), Santa Cruz del QuichéQuichéJuly 19829Chuacaman (settlement), El Carmen Chitatul (village), Santa Cruz del QuichéQuichéDecember 198210La Estancia(village), Santa Cruz del QuichéQuichéAugust 198111Xesic (village), Santa Cruz del QuichéQuiché198112Patzité (town)QuichéSeptember 198113Lancetillo (village), UspantánQuichéSeptember 198214La Taña (village), UspantánQuichéMarch 198215Tzununul (village), SacapulasQuichéFebruary 198216Salinas Magdalena (village), SacapulasQuichéAugust 198217Rosario Monte María (village), ChicamánQuichéOctober 1982

"Сензиза операциясы" 1981

АҚШ пен АҚШ-тың одақтас үшінші тараптарының үздіріліссіз материалдық қолдауына сүйене отырып, армия штабының бастығы Бенедикто Лукас Гарсия (президенттің ағасы, "Генерал Бенни" деп белгілі) басқаруындағы қарулы күштер "Операция Сениза" ("Күл операциясы") кодын қолданып, "төңкерісшілерді азаматтық халықтан бөліп, оқшаулау" мақсатымен "жанып қалған жер" стратегиясын бастады. Бенедикто Лукас Гарсия мен подполковник Джордж Мейнес (АҚШ қорғаныс атташесі және Гватемаладағы АҚШ әскери тобының басшысы) бірлесіп әзірлеген стратегия бойынша шамамен 15 000 әскер таулы аймақтарды кезең-кезеңімен шолып өтті. Генерал Бенедикто Лукас мәжбүрлеп әскери қызметке алу саясатын қолданып, көтерілісшілермен күресу үшін "жұмыс тобы" моделін ұйымдастыра бастады, осы арқылы ірі әскери бригадалардан 3000-дан 5000-ға дейін стратегиялық мобильді күштерді таулы аймақтарда іздеу және жою миссиялары үшін тартты. Бұл операциялар салдарынан ондаған мыңдаған бейбіт тұрғындар қаза тапты. Ұлтты жоюға бағытталған "жанып қалған жер" тактикасы халықты радикалдандырып, үкіметке қарсылық тудырды және көтерілісшілердің қатарын бұрынғыдан да көп деңгейге жеткізді. Осы уақытта Гватемала әскерилері мен Лукас Гарсия режимі арасындағы қарым-қатынас нашарлады. Гватемала әскерилері Лукастың тәсілін тиімсіз деп есептеді, себебі Лукас үкіметінің әскери әрекеттері мен жүйелі терроры көтерілістің әлеуметтік және идеологиялық себептерін ескермей, азаматтық халықты радикалдандырды. Сонымен қатар, Лукас өзінің қорғаныс министрі Анхель Анибал Гевараны 1982 жылғы наурыздағы президенттік сайлауда кандидат ретінде қолдап, әскери мүдделерге қайшы келді.

1982 жылғы төңкеріс және Риос Монт режимі

1982 жылғы 23 наурызда генерал Эфраин Риос Монтттың басшылығымен кіші офицерлер төңкеріс жасап, генерал Ромео Лукас Гарсияны биліктен құлатты. Төңкеріске Лукас үкіметінің ешбір құрылымы қолдау көрсетпеді, төңкеріске қатысқан кіші офицерлер ғана қатысты. Төңкеріс кезінде Лукас Гарсияның көптеген жоғары шенді офицерлері кіші офицерлердің немесе басқа да тараптардың төңкеріс жоспарлап жатқанынан хабарсыз болған. Генерал Лукас төңкеріске қарсы тұруға дайын болған және президенттік сарайдағы әскерлерімен оңай қарсылық көрсетуге мүмкіндігі болған, бірақ оның анасы мен қарындасы басына мылтық тіреп тұрғанын көрсеткен соң, ол қарсылық танысқаннан бас тартып, тапсырды. Лукас Гарсия биліктен құлатылғаннан кейін Лукастың ішкі істер министрі Дональдо Альварес Руистің үйіне шабуыл жасалып, типография, құпия түрмелер және полицияның азаптаулардан зардап шеккен құрбандарынан алынған мүлік, соның ішінде елу ұрланған көлік және көптеген алтын бітіру жүзіктері табылды. Билікті басып алғаннан кейін екі ай ішінде Риос Монт жеке билігін күшейтуге тырысып, қарсы төңкеріс жоспарлауға қатысқан деп санайтын офицерлерді жоюға кірісті. Риосқа қарсы ең біріккен офицерлер тобы – Гватемала әскери академиясының 73-ші выпусктық тобы болды. Осы офицерлерді қорқыту және қарсы төңкеріс жоспарларын тоқтату үшін Риос Монт оның ең белгілі үш мүшесін – капитан Марио Лопес Серрано, Роберто Энрике Летона Хора және Отто Перес Молинаны қамауға алуға және тергеуге бұйырды. Егер олар оған қарсылық көрсетуді тоқтатса, олардың жемқорлықтарын жариялайтынын мәлімдеді. 1982 жылғы 9 шілдеде Риос Монт хунтаның екі мүшесін отставкаға жіберді, осылайша ол үкіметтің толық бақылауында қалды, әрі де-факто қарулы күштердің басшысы және қорғаныс министрі болды.

"Виктория 82" және "София операциясы"

Риос Монтт басқарған қарсы көтеріліс бағдарламасын жасағандар Лукас Гарсияның басқарған қарсы көтерілісінен туған әлеуметтік мәселелердің бар екенін білді; ең тиімсіздігі – кемсітусіз жаппай кісі өлтіру арқылы мемлекетке қарсы кең таралған қарсылық сезім тудыру болды. 1982 жылдың 6 маусымында «Виктория 82» деп аталатын жаңа қарсы көтеріліс бағдарламасы іске асырылды. Жоспарды жасаған авторлар «Халықтың санасы – басты мақсат» екенін баса көрсетті. Бағдарлама Бенедикто Лукас Гарсияның басшылығымен жасалған және іске асырылған қатыгез жер күйдіру тактикасын әлеуметтік көмек бағдарламаларымен және үкіметтік қолдаумен үйлестірді, оның екеуі де азаматтардың армиямен ынтымақтастығын ынталандыру және армияның жаппай өлтірулерінің салдарына басу үшін жасалды. Риос Монт Бенедикто Лукастың кезінде басталған «азаматтық әрекеттер» стратегиясын да кеңейтті. Лукастың құрған азаматтық жартылай әскери топтары «азаматтық өзін-өзі қорғау жасақтары» (PAC) деп қайта аталды, ал армия ауылдық азаматтардың көп бөлігін милиция қатарына шақыруды бастады. Риос Монт кезеңінің басында PAC-та шамамен 25 000 азамат болды. Келесі он сегіз айда бұл сан міндетті түрде шақыру саясатының нәтижесінде 700 000-ға жетті. Ауылдарында азаматтық жасақтар құруға қарсылық білдіргендер көбінесе өлім жазасына немесе армия тарапынан басқа да қатыгез жазалау шараларына ұшырады. Әлеуметтік көмек және азаматтық әрекеттер бағдарламалары іске асырылғанына қарамастан, «Виктория 82» ең алдымен партизандық күштерді және олардың қолдау базасын жою операциялары мен жер күйдіру тактикасы арқылы жоюға бағытталды. Жоспардың «Мақсаты» (II/A/1 3) бойынша, армияның міндеті:

Халықты қорғау. Қаруларын тастаудан бас тартқан бүлікшілерді жоюмен қатар, мүмкіндігінше Жергілікті Жалған Күштердің (Fuerzas Irregulares Locales FIL) мүшелерін қайтару. Жасырын Жергілікті Комитеттерді (Comités Clandestinos Locales CCL) және жаудың Тұрақты Әскери Бөлімшелерін (Unidades Militares Permanentes UMP) жою. Жоспар FIL және CCL-ге қатысты армияның мақсаттарын ажыратады, бірақ екі топ та операциялар жүргізілген аймақтарда тұратын және жұмыс істейтін жергілікті қарусыз шаруалар еді. FIL – егіншілікпен айналысатын немесе үй шаруасын жүргізетін, сонымен бірге армияның іс-қимылдарына кедерес келтіру үшін өзін-өзі қорғауға қатысатын азаматтар еді. CCL – көбінесе қауымдық басшылар, партизандардың саяси өкілдері болған жергілікті көшбасшылар еді. Осы көшбасшылардың өлімі армия үшін басымдыққа ие болды, өйткені бұл партизандық бөлімшелер мен олардың әлеуметтік қолдау базалары арасындағы саяси байланыстың үзілуін білдірді.

Қалалық реформалар

Ауылдағы жергілікті шаруаларды жаппай қырғын науқаны бұрынғыдан да күшейіп, бесiлiм деңгейге жеткенмен, қалаларда "өлім жасақтарының" жасаған қылмыстары азайды. 1982 жылғы сәуірде АҚШ қорғаныс атташесі Вашингтонда былай деп хабарлады: "Әскер екі түрлi ереже бойынша әрекет етуге ниеттенді, бiрi – қауіптi аймақтарда (көбiнесе қалаларда) тұратын және бүлік-қозғалысқа қатысы жоқ қарапайым азаматтардың құқықтарын қорғау және құрметтеу. Ал екіншi ережелер бүлік-қозғалыс орын алған аймақтарда қолданылады. Ондай аймақтарда ("соғыс аймақтарында") конвенциялық емес соғыс ережелерi қолданылады. Партизандар отпен жойылса, олардың инфрақұрылымы әлеуметтiк көмек бағдарламалары арқылы таратылады". Әскердiң жаңа "ережелерiне" сәйкес, Риос Монтт барлау қызметінде өзгерiстер жасап, бұрынғы режимдер кезінде астанадағы репрессиялармен танымал болған кейбiр қауiпсiздiк құрылымдарын таратып жіберді немесе қайта атады. 1982 жылғы наурыз айында, төңкерiстен кейiн Риос Монтт Ұлттық полицияның "Детективтер корпусын" таратып, оның орнына "Техникалық тергеу департаментiн" (DIT) құрды. Сонымен қатар, Лукас билігінде астанадағы репрессияның көп бөлігіне жауапты болған полковник Герман Чупина Барахона отставкаға жіберілді, ал Америка армиясының мектебінде бұрынғы оқытушы болған полковник Эрнан Понсе Нич Ұлттық полицияның бас директоры болып тағайындалды. Төңкерiстен кейiн полковник Гектор Исмаэль Монтальван Батрес өзінің тәжірибесіне орай ЭМП басшысы қызметінде уақытша қалды. Бұл Гватемала қаласында Риос Монтттың алдыңғылары тұсындағы жағдайларға қадам-қадаммен оралудың бастамасы болды.

Мехиа Викторе режимі мен демократияға көшу: 1983-1986

Риос Монтт 1983 жылғы 8 тамызда өзінің Қорғаныс министрі, генерал Оскар Хумберто Мехиа Викторес тарапынан құлатылды. Мехиа де-факто президент болды және төңкерілгенді «діншіл экстремистер» үкіметтегі лауазымдарын теріс пайдаланғанымен, сондай-ақ «ресми жемқорлық» деп ақтады. Риос Монтт 1989 жылы Гватемала Республикалық фронты партиясын құрып, саясатта қала берді. Конгресске сайланғаннан кейін 1995 және 2000 жылдары Конгресс төрағасы болып сайланды. Оскар Хумберто Мехиа Викторес билікке келген кезде Лукас Гарсия мен Риос Монтттың жүргізген қарсы көтеріліс шаралары көтерілісшілерді азаматтық қолдаушылар базасынан бөліп, мақсатына жетті. Сонымен қатар, Гватемала әскери барлау қызметі (G2) көптеген саяси институттарға сұғып кіруде сәтті болды. Олар террор мен таңдап өлтіру арқылы үкіметтегі қарсыластарын жойды. Қарсы көтеріліс бағдарламасы Гватемала қоғамын әскерилендіріп, қоғамдық наразылық пен көтерілісті басу үшін үрейлі атмосфера құрды. Әскерилер қоғамның барлық саласында билігін консолидациялады. 1983 жылы үнді белсендісі Ригоберта Менчу өзінің сол кезеңдегі өмірі туралы «Мен, Ригоберта Менчу, Гватемалалық үнді қызы» атты естеліктерін жариялады, ол бүкіл әлемге танымал болды. Ол 1980 жылғы 31 қаңтарда Испания елшілігінде болған қырғында қаза тапқан шаруалардың бірінің қызы еді. Кейіннен ол 1992 жылы Американың ашылуының бесінші жылдығына орай, әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз етудегі еңбегі үшін Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Оның естеліктері Гватемалаға және оның институционалдық терроризм табиғатына халықаралық назар аударды. Халықаралық және Латын Америкасы елдерінің қысымымен генерал Мехиа Викторес Гватемалада демократияға біртіндеп оралуға рұқсат берді. 1984 жылғы 1 шілдеде демократиялық конституция жобасын жасау үшін Конституциялық жиналысқа өкілдер сайланды. 1985 жылғы 30 мамырда Конституциялық жиналыс жаңа конституцияның жобасын аяқтады, ол дереу күшіне енді. Жалпы сайлаулар жоспарланды және азаматтық кандидат Винисио Сересо президент болып сайланды. «Демократияның» біртіндеп жаңаруы «жоғалулар» мен өлім отрядтарының өлтірулерін тоқтатпады, себебі соттан тыс мемлекеттік зорлық-зомбылық саяси мәдениеттің ажырамас бөлігіне айналды.

Ríos Montt was deposed on 8 August 1983 by his own Minister of Defense, General Óscar Humberto Mejía Víctores. Mejía became de facto president and justified the coup, saying that "religious fanatics" were abusing their positions in the government and also because of "official corruption." Ríos Montt remained in politics, founding the Guatemalan Republican Front party in 1989. Elected to Congress, he was elected President of Congress in 1995 and 2000. By the time Oscar Humberto Mejia Victores assumed power, the counterinsurgency under Lucas Garcia and Ríos Montt had largely succeeded in its objective of detaching the insurgency from its civilian support base. Additionally, Guatemalan military intelligence (G 2) had succeeded in infiltrating most of the political institutions. It eradicated opponents in the government through terror and selective assassinations. The counterinsurgency program had militarized Guatemalan society, creating a fearful atmosphere of terror that suppressed most public agitation and insurgency. The military had consolidated its power in virtually all sectors of society. In 1983, indigenous activist Rigoberta Menchú published a memoir of her life during that period, I, Rigoberta Menchú, An Indian Woman in Guatemala, which gained worldwide attention. She is the daughter of one of the peasant leaders that died in the Spanish Embassy massacre on 31 January 1980. She was later awarded the 1992 Nobel Peace Prize on the year of the Fifth Centennial celebration of America Discovery for her work in favor of broader social justice. Her memoir drew international attention to Guatemala and the nature of its institutional terrorism. Due to international pressure, as well as pressure from other Latin American nations, General Mejía Victores allowed a gradual return to democracy in Guatemala. On 1 July 1984 an election was held for representatives to a Constituent Assembly to draft a democratic constitution. On 30 May 1985, the Constituent Assembly finished drafting a new constitution, which took effect immediately. General elections were scheduled, and civilian candidate Vinicio Cerezo was elected as president. The gradual revival of "democracy" did not end the "disappearances" and death squad killings, as extrajudicial state violence had become an integral part of the political culture.

Өзара қолдау тобы (ӨӨК)

1984 жылғы 18 ақпанда студенттік лидер Эдгар Фернандо Гарсия Гватемала қаласындағы үйіне жақын базардың шетінде ұсталғаннан кейін, көлікке суырылып әкелініп, "жоғалып кетті". Фернандо Гарсия – кәсіподақ белсендісі және тыйым салынған PGT мүшесі, Сан-Карлос университетінде инженерлік мамандықты оқыған. Оны ұрлауға қатысқандардың ішінде BROE және Ұлттық полицияның төртінші корпусының униформа киген полицейлері болды, олар аймақта тоқтатып тексеру шараларын жүргізіп жатқан. Гарсияны ұрлауға қатысқан полицейлер – Рамирес Риос, Лансерио Гомес, Хьюго Роландо Гомес Осорио және Альфонсо Гильермо де Леон Маррокин. Гарсияның жоғалуынан кейін, оның әйелі Нинет Монтенегро – қазір Конгресс депутаты – "Өзара қолдау тобы" (Grupo de Apoyo Mutuo—GAM) атты жаңа адам құқықтары ұйымын құрды. Бұл ұйым жоғалып кеткен туыстары туралы ақпарат алу үшін үкіметке қысым көрсетті. Басқа жоғалып кеткендердің отбасыларымен бірлесіп құрылған GAM 1984 жылғы маусымда құрылды, демонстрациялар өткізіп, үкімет шенеуніктерімен кездесіп, Гватемаланың мыңдаған жоғалып кеткен азаматтарының жағдайына қатысты шындықты табу үшін ұзақ жылдар бойы ішкі және халықаралық деңгейде адвокациялық науқан жүргізді. Ұйымға үкімет тарапынан жасалған зорлық-зомбылықтан зардап шеккендердің жүздеген отбасы мүшелері, соның ішінде 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында армияның геноцидтік контрпартизандық операцияларынан зардап шеккен майя үнділері де қосылды. 1984 жылғы қарашада GAM "символдық сапар" ұйымдастырып, Конституциялық ассамблея президентімен кездесіп, "жоғалып кеткен" туыстарының қайда екені туралы ақпарат талап етті. Бірнеше күннен кейін генерал Мехия оларды жеке қабылдады. Олар жоғалып кеткендердің қайда екені туралы талаптарын қайталады. 1984 жылғы 30 қарашада өткен екінші кездесуде GAM-ның айыптауларын тергеу үшін үкіметтік комиссия құрылды. Келесі айда GAM комиссиямен кездесті. Комиссияның келесі айлардағы әрекетсіздігі наразылыққа әкелді.

On 18 February 1984, student leader Edgar Fernando Garcia "disappeared" after being seized and dragged into a van on the outskirts of a market near his home in Guatemala City. Fernando Garcia was a trade unionist and member of the outlawed PGT who was studying engineering at the University of San Carlos. The kidnappers were uniformed policemen with the BROE and the Fourth Corps of the National Police who were conducting stop and search patrols in the area. Those identified in his kidnapping were policemen Ramírez Ríos, Lancerio Gómez, Hugo Rolando Gómez Osorio and Alfonso Guillermo de León Marroquín. In the wake of García's kidnapping, his wife, Nineth Montenegro – now a member of Congress – launched the Mutual Support Group (Grupo de Apoyo Mutuo—GAM), a new human rights organization that pressed the government for information about missing relatives. Co founded with other families of the disappeared, GAM took shape in June 1984, holding demonstrations, meeting with government officials and leading a domestic and international advocacy campaign over the years to find the truth behind the thousands of Guatemala's disappeared. The organization was quickly joined by hundreds of additional family members of victims of government sponsored violence, including Mayan Indians affected by the Army's genocidal counterinsurgency sweeps in the late 1970s and early 1980s. In November 1984, the GAM boldly organized a "symbolic journey" to the constituent assembly where they met with the assembly president to demand information on the whereabouts of their "disappeared" relatives. After several days, they were received by General Mejia personally. There they repeated their demands for the whereabouts of their missing. A second meeting on 30 November 1984 led to the formation of a government commission to investigate the reports of the GAM's charges. The following month, the GAM met with the commission. The subsequent inaction of the commission in the following months led to protest.

ГАМ-ға қарсы репрессиялар

Генерал Мехиа Викторес әскери үкіметі ГАМ-мен келісімге келуге ешқандай ынта көрсетпеді және ұйымды солшыл диверсияның алды ретінде қарастырды. Бұл әсіресе ГАМ-ның іс-қимылдары республикадағы адам құқықтары жағдайына халықаралық назар аудара бастағанда күшейді. 1985 жылдың 1 наурызында Гватемаланың Бас прокурорының кеңсесін ГАМ-ның 100 мүшесі үкіметтік тергеу комиссиясының әрекетсіздігіне наразылық білдіріп басып алды. Содан кейін үкімет ГАМ-ға заңсыз қоғамдық наразылықтар туралы ескертулер жасады, бұл ішкі істер министрі Густаво Адольфо Лопес Сандовалдың ГАМ-ға қоғамдық көлікті тоқтатып тұрған кез келген наразылықтарды тоқтату туралы ескертуімен басталды. Генерал Мехиа кейін сұхбаттарында бұл топты солшыл күштердің манипуляциялап отырғанына сенетінін айтты. 1985 жылдың наурыз айындағы Пасхалық "Құдай аптасында" үкіметтің тарату бөлімшелері ГАМ басшылығын нысанаға ала бастады. 1985 жылдың 30 наурызында ГАМ-ның жетекші мүшесі Гектор Гомес Калито ұрланды. АҚШ елшілігінің мәліметтері бойынша, Калито Техникалық тергеу департаментінің (DIT) бақылауында біраз уақыттан бері болған. Кейін оның денесінде азаптау белгілері табылды. ГАМ-ның негізін қалаушы және жоғалып кеткен студент көшбасшысы Карлос Эрнесто Куэвас Молинаның әйелі Розарио Годой де Куэвас, Гомес Калитоның жерлеу рәсімінде сөз сөйлегеннен кейін, Гватемала қаласынан 3 шақырым қашықтықтағы арықтың түбінен өлі күйде табылған, оның 2 жасар ұлы және 21 жасар інісі де бірге болған. Үш құрбанның денесінде де өлім алдында қатты азапталғанын көрсететін белгілер анықталды. Адам құқықтарын бақылаушылар мәйіттерді көрген кезде Годойдың 2 жасар ұлының тырнақтары жұлып алынғанын хабарлады. Үкімет олардың өлімі апаттан болды деп мәлімдегенмен, елшілік деректері ресми түсіндірмені жоққа шығарды және Годойдың нысанаға алынғанын, ал оның өлімі алдын ала жоспарланған кісі өлтіру екенін мәлімдеді.

Сайлауға көшу

1985 жылы АҚШ Гватемалада азаматтық билік орнатуға және сайлау өткізуге ынталандырды. Бұл орын алған соң Вашингтон өзінің клиенттік мемлекеттерінің бірінде «демократияның» туғанын жариялады. Сайлаулардың өзі халықаралық сарапшылар тарапынан процедуралық тұрғыдан әділ деп бағаланды, бірақ мағыналы демократиялық реформаларды жүзеге асыру тұрғысынан жеткіліксіз деп есептелді: 1985 және 1990 жылдардағы Гватемаладағы сайлаулар, сондай-ақ 1982, 1984, 1988, 1989 және 1991 жылдардағы Сальвадордағы сайлаулар ондаған мың адамның өмірін құрбан еткен және халыққа негізделген азаматтық және саяси ұйымдардың көп бөлігін таратып жіберген мемлекеттік демеушіліктегі террор аясында өтті. Үміткерлер көбінесе орталықтан оңға қарайтын партиялардан шықты, ал тәуелсіз немесе сыни көзқарастағы БАҚ болған жоқ. Қысым азаматтардың ресми ұлттық саясатқа қатысуын тек дауыс берумен шектеді. Орталық және оңшыл партия белсенділерінің шағын бөлігі ғана сайлау кампанияларына қатысты, ал қысым сайлауға қатысу деңгейін төмен ұстады. Тарихшы Сюзанна Йонас «1986 жылдан 1995 жылға дейінгі кезеңде көп жағдайда азаматтық президенттер армияның көлеңкеде билік жүргізуіне жол берді» деп жазды. Алғашқы кезде азайып, кейіннен 1980-жылдардың соңында өлім отрядтарының зорлық-зомбылығы мен армияның басқа да бұзушылықтары күрт өсті.

Cerezo- ді қолдану

Винисио Церезо, азаматтық саясаткер және Гватемалалық христиан демократиясының президенттік үміткері, жаңа конституция бойынша өткен алғашқы сайлауда шамамен 70 пайыз дауыспен жеңіске жетті және 1986 жылдың 14 қаңтарында қызметке кірді. 1986 жылдың қаңтарында президент Церезоның азаматтық үкіметі саяси зорлық-зомбылықты тоқтату және заң үстемдігін орнатуды басты басымдықтары ретінде жариялады. Реформаларға habeas corpus және amparo (сотпен тағайындалған қорғау) туралы жаңа заңдар, заңнамалық адам құқықтары жөніндегі комитеттің құрылуы және 1987 жылы Адам құқықтары жөніндегі омбудсмен кеңсесінің ашылуы кірді. Сонымен қатар, Жоғарғы Сот сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес және сот жүйесінің тиімділігін арттыру мақсатында бірқатар реформалар жүргізді. Церезоның сайлануымен әскерилер басқарудан бас тартып, ішкі қауіпсіздікті қамтамасыз етудің дәстүрлі рөліне, яғни қарулы көтерілісшілерге қарсы күреске қайта оралды. Церезоның басқарудың алғашқы екі жылы тұрақты экономикамен және саяси зорлық-зомбылықтың айқын төмендеуімен сипатталды. Қанағаттанбаған әскери қызметкерлер 1988 жылдың мамыр айында және 1989 жылдың мамыр айында екі рет төңкеріс жасауға тырысты, бірақ әскери басшылық конституциялық тәртіпті қолдады. Үкімет адам құқықтарының бұзылу фактілерін тергеуге немесе соттауға дайын болмағаны үшін қатты сынға ілікті. Церезо үкіметінің соңғы екі жылы экономиканың құлдырауымен, ереуілдермен, наразылық шерулерімен және кең таралған сыбайлас жемқорлықпен де сипатталды. Үкіметтің балалар өлімі, сауатсыздық, денсаулық сақтау және әлеуметтік қызметтердің жетіспеушілігі, зорлық-зомбылықтың өсуі сияқты елдің көптеген проблемаларын шеше алмауы халықтың наразылығына себеп болды. 1990 жылдың 11 қарашасында президенттік және парламенттік сайлаулар өтті. Екінші тур сайлаудан кейін Хорхе Антонио Серрано Элиас 1991 жылдың 14 қаңтарында инаугурацияланды, осылайша демократиялық жолмен сайланған бір азаматтық үкіметтен екіншісіне бірінші рет табысты ауысу аяқталды. Оның "Құрақтастық әрекет қозғалысы" (MAS) партиясы парламенттегі 116 орынның тек 18-ін ғана жеңгендіктен, Серрано христиан демократтарымен және орталықтың Ұлттық одағымен (UCN) әлсіз одақ құрды. Серрано әкімшілігінің жұмысы әр түрлі болды. Ол әскерге азаматтық бақылауды күшейтуде, бірқатар жоғары шенді офицерлерді алмастыруда және әскерилерді URNG-мен бейбіт келіссөздерге қатысуға көндіруде сәттілікке жетті. Ол Белиздің тәуелсіздігін мойындады, бұл қадам саяси жағынан да қиын болды, өйткені Гватемала осы уақытқа дейін Белизді ресми түрде, бірақ нәтижесіз талап етіп келген. Серрано үкіметі мұра еткен экономикалық құлдырауды тоқтатты, инфляцияны төмендетіп, нақты өсімді арттырды.

Vinicio Cerezo, a civilian politician and the presidential candidate of the Guatemalan Christian Democracy, won the first election held under the new constitution with almost 70 percent of the vote, and took office on 14 January 1986. Upon its inauguration in January 1986, President Cerezo's civilian government announced that its top priorities would be to end the political violence and establish the rule of law. Reforms included new laws of habeas corpus and amparo (court ordered protection), the creation of a legislative human rights committee, and the establishment in 1987 of the Office of Human Rights Ombudsman. The Supreme Court also embarked on a series of reforms to fight corruption and improve legal system efficiency. With Cerezo's election, the military moved away from governing and returned to the more traditional role of providing internal security, specifically by fighting armed insurgents. The first two years of Cerezo's administration were characterized by a stable economy and a marked decrease in political violence. Dissatisfied military personnel made two coup attempts in May 1988 and May 1989, but military leadership supported the constitutional order. The government was heavily criticized for its unwillingness to investigate or prosecute cases of human rights violations. The final two years of Cerezo's government also were marked by a failing economy, strikes, protest marches, and allegations of widespread corruption. The government's inability to deal with many of the nation's problems – such as infant mortality, illiteracy, deficient health and social services, and rising levels of violence – contributed to popular discontent. Presidential and congressional elections were held on 11 November 1990. After the second round ballot, Jorge Antonio Serrano Elías was inaugurated on 14 January 1991, thus completing the first transition from one democratically elected civilian government to another. Because his Movement of Solidarity Action (MAS) Party gained only 18 of 116 seats in Congress, Serrano entered into a tenuous alliance with the Christian Democrats and the National Union of the center (UCN). The Serrano administration's record was mixed. It had some success in consolidating civilian control over the army, replacing a number of senior officers and persuading the military to participate in peace talks with the URNG. He took the politically unpopular step of recognizing the sovereignty of Belize, which until then had been officially, though fruitlessly, claimed by Guatemala. The Serrano government reversed the economic slide it inherited, reducing inflation and boosting real growth.

Серрано үкіметінің таратылуы және қалпына келтіруі

1993 жылғы 25 мамырда Серрано заңсыз түрде Конгресс пен Жоғарғы Сотты таратып, сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресу үшін, деп мәлімдеді, азаматтық бостандықтарды шектеуге тырысты. Автогольпе (немесе автокөтеріліс) Гватемала қоғамының көп бөлігінің біріккен, күшті наразылықтарына, халықаралық қысымға және армияның Конституциялық соттың шешімдерін орындауына байланысты сәтсіз аяқталды, ол төңкеріс әрекетіне қарсы шешім шығарды. Серрано елден қашып кетті. Ақпараттық бақылау жөніндегі кеңестің (сол кезде құпия) баяндамасында ЦРУ осы төңкерісті тоқтатуға көмектескені айтылған. 1985 жылғы Конституцияға сәйкес, Гватемала Конгресі 1993 жылғы 5 маусымда Серраноның президенттік мерзімін аяқтау үшін Адам құқықтары жөніндегі омбудсмен де Леонды сайлады. Ол ешқандай саяси партияның мүшесі болған жоқ; саяси базасы болмаса да, бірақ халықтың күшті қолдауымен, ол Конгресс пен Жоғарғы Сотты «тазарту» мақсатында жемқорлыққа қарсы амбициялық науқанды бастады, екі органның барлық мүшелерінің отставкасын талап етті. Ол қызметке келгеннен кейін көп ұзамай, либералдық партияның жетекшісі және екі рет президенттікке үміткер болған туысы қаза болды. Конгресс тарапынан айтарлықтай қарсылыққа қарамастан, президенттік және халықтық қысым 1993 жылғы қарашада Католик шіркеуінің делдалдығымен әкімшілік пен Конгресс арасында келісімге әкелді. Конституциялық реформалардың бұл жиынтығы 1995 жылғы 30 қаңтарда халықтың референдумы арқылы бекітілді. 1994 жылғы тамызда аяқталмаған мерзімді аяқтау үшін жаңа Конгресс сайланды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы партиялардың бақылауында: Риос Монтт басқарған популистік Гватемала Республикалық майданы (ГРМ) және оңшыл орталықтың Ұлттық даму партиясы (ПАН) жаңа Конгресс өзінің алдыңғыларына тән сыбайлас жемқорлықтан алшақтауға көшті.

Жаңа бейбітшілік процесі (1994-1996)

Де Леонның тұсында Біріккен Ұлттар Ұйымының делдалдығымен жүргізілген бейбіт процесі жаңа серпіліс алды. Үкімет пен URNG адам құқықтары (1994 жылғы наурыз), күштеп орын аударылғандарды қайта орналастыру (1994 жылғы маусым), тарихи жағдайды анықтау (1994 жылғы маусым) және халықтардың құқықтары (1995 жылғы наурыз) бойынша келісімдерге қол қойды. Олар сондай-ақ әлеуметтік-экономикалық және аграрлық келісім бойынша маңызды прогресс жасады. Арсу Гватемала қаласында, ол бұрын қала әкімі болған жерде, және айналасындағы қалалық аймақтағы күштілігінің арқасында жеңіске жетті. Портильо Петеннен басқа барлық ауылдық департаменттерде жеңіске жетті. Арсу басшылығымен бейбіт келіссөздер аяқталды, және үкімет пен заңды партияға айналған URNG партизандық ұйымы 1996 жылғы 29 желтоқсанда 36 жылдық ішкі қақтығысты аяқтаған бейбіт келісімге қол қойды. URNG Бас хатшысы Командант Роландо Моран және Президент Альваро Арсу азамат соғысын тоқтату және бейбіт келісімге қол жеткізуге салған еңбектері үшін ЮНЕСКО-ның Бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі 1997 жылғы 20 қаңтарда 1094 қаулы қабылдап, бейбіт келісімдердің орындалуын бақылау үшін Гватемалаға әскери бақылаушыларды жіберді.

Шығындар

Соғыс аяқталған кезде 140 000 – 200 000 адам қаза тапқан немесе жоғалып кеткен деп есептеледі. Адам құқықтарын бұзу салдарынан қаза тапқандардың басым көпшілігі үкімет күштерінің ресми түрде санкциялаған террорының құрбаны болды. Ішкі қақтығыс Архиепископтың Адам құқықтары жөніндегі кеңсесінің (ODHAG) баяндамасында сипатталған. ODHAG жасалған зұлымдықтардың 90 пайызын және 400-ден астам қырғынды Гватемала армиясына (және жарымәскери күштеріне) жатқызып, ал зұлымдықтардың 5 пайыздан азын партизандарға (оның ішінде 16 қырғынды) байланыстырды. 1999 жылғы БҰҰ демеушілігімен құрылған Тарихи түсіндіру комиссиясының (CEH) баяндамасында соғыс кезінде жасалған адам құқықтары бұзушылықтарының 93 пайызына мемлекет, ал 3 пайызына партизандар жауапты екені айтылды. Олардың саны 1982 жылы ең жоғары деңгейге жетті. Құрбандардың 83 пайызы майя халқынан болды. Екі тарап та террорды қасақана саясат ретінде қолданды. Сарапшылар Кейт Дойл мен Питер Корнблух «төңкерістен кейін Гватемаланың әскери басшылары АҚШ көмегімен ондаған мың адамды өлтірген, мүгедек қалдырған немесе жоғалтқан жаппай қарсылық науқанын жасады және жетілдірді» деп хабарлады. Тарихшы Стивен Г. Рабе «Халық сайлаған Жакобо Арбенс Гусманның үкіметін (1950–1954 жж.) құлату арқылы АҚШ шамамен төрт онжылдыққа созылған террор мен репрессия циклын бастады» деді. Төңкеріс нәтижесінде үкімет басшысы болып жетекші узурпатор полковник Кастильо Армас тағайындалды, содан кейін ол және «АҚШ Гватемаланы дерлік бірден әскерилендіре бастады, полиция мен әскери күштерін қаржыландырып, қайта ұйымдастырды».

АҚШ-тың көзқарасы өзгерді

Тарихи түсініктілік комиссиясының (CEH) баяндамасында АҚШ өзінің "Ұлттық қауіпсіздік доктринасын" Латын Америкасының көптеген елдерінде жүзеге асырғаны көрсетілген. Гватемалада бұл стратегия "алғаш реформаға қарсы, кейін демократияға қарсы саясат ретінде іске асырылды, бұл қылмыстық қарсы көтеріліспен аяқталды". 1962 жылы Кеннеди әкімшілігі Латын Америкасындағы, соның ішінде Гватемаладағы әскерлердің міндетін "жарты шар қорғанысынан" "ішкі қауіпсіздікке" өзгертті. 1961 жылдан 1966 жылға дейін АҚШ-тың қарсы көтеріліс және ішкі қорғаныс жоспарларын басқарған Чарльз Мичлинг-младший осы жаңа бастаманың нәтижелерін "Латын Америкасы әскерилерінің зұлматтылығы мен қатыгездігіне" төзімділікпен қараудан "олардың қылмыстарына тікелей араласуға" және АҚШ-тың "Гайнрих Гиммлердің жою жасақтарының әдістерін" қолдауына дейін өзгеруі ретінде түсіндіреді.

АҚШ-тағы оқыту

1962 жылы гватемалалық маман Сюзанна Джонас АҚШ арнайы күштері құпия әскери оқу базасын құрды деп мәлімдеді. 1963 жылы президент Мигель Идигорас Фуэнтеске қарсы сәтті (АҚШ қолдауымен) төңкерістен кейін АҚШ кеңесшілері полковник Карлос Мануэль Арана Осориомен партизандарды жеңу үшін жұмыс істей бастады, Вьетнамда қолданылып жатқан қазіргі қарсы көтеріліс стратегиялары мен технологиясын кеңінен пайдаланды. Кейінгі жылдары Арана "Закапаның қасабы" деген лақап атымен танылды. Amnesty International ұйымының мәліметінше, 1966 жылдың қазан айынан 1968 жылдың наурызына дейін полковник Арананың басшылығымен Закапа мен Изабалда армия және жарымәскери ұйымдар 3000-нан 8000-ға дейін шаруаларды өлтірген. Басқа деректер бойынша, 300 күдікті көтерілісшіні жою мақсатымен 15000 шаруа өлтірілді. 1966 жылдың шілдесінде президент Хулио Сесар Мендес Монтенегро армияға көтерілісшілерге қарсы күрес бағдарламасын күшейтуге рұқсат беретін келісімге қол қойғаннан кейін Гватемалаға американдық әскери және қауіпсіздік кеңесшілерінің саны арта түсті. 1966-1968 жылдар аралығында Zacapa аймағында 1000-ға жуық АҚШ "Жасыл береттерінің" гватемалалық көтерілісшілерге қарсы операцияларды оқытумен және қолдаумен айналысқандығы есептелді. Джонас Гватемаладағы әскери кеңесшілердің жергілікті әскери шенеуніктерге қатынасы 1960 және 70 жылдардың соңында Латын Америкасының басқа елдеріне қарағанда ең жоғары болғанын мәлімдеді. Сонымен қатар, "АҚШ әскери кеңесшілерінің өлім отрядтарын құрудағы тікелей рөлінің мол дәлелі бар: АҚШ елшілігінің қызметкерлері 1966 жылдың тамызында жарымәскери топтар құру туралы меморандумды жазуға қатысқан деген күдік бар, ал осы кезеңдегі АҚШ әскери атташесі олардың құрылуын "терроризмге қарсы" операциялардың бөлігі ретінде бастағаны үшін өзіне еңбегін жатқызды." АҚШ үкіметінің биографиялық тізілімі мен Сыртқы қызмет тізімдерін ретроспективті талдау 1960 және 70 жылдары Гватемалада жұмыс істеген көптеген АҚШ қызметкерлері Оңтүстік Вьетнамда, әсіресе Азаматтық операциялар және революциялық дамуды қолдау (CORDS) бағдарламасында қызмет еткенін көрсетті.

Also in 1962, Guatemalan specialist Susanne Jonas has alleged that U. S. Special Forces set up a secret military training base. After a successful (U. S. backed) coup against president Miguel Ydígoras Fuentes in 1963, U. S. advisors began to work with Colonel Carlos Manuel Arana Osorio to defeat the guerrillas, borrowing "extensively from current counterinsurgency strategies and technology being employed in Vietnam." In subsequent years, Arana earned the nickname "Butcher of Zacapa". Amnesty International cited estimates that 3,000 to 8,000 peasants were killed by the army and paramilitary organizations in Zacapa and Izabal under Colonel Arana between October 1966 and March 1968. Other estimates are that 15,000 peasants were killed to eliminate 300 suspected rebels. After July 1966, when President Julio César Méndez Montenegro signed a pact permitting the army to pursue a more aggressive counterinsurgency program, there was an influx of American military and security advisors in Guatemala. Up to 1,000 U. S. Green Berets were estimated to be operating in Zacapa during the 1966–68 period, providing training and support for Guatemalan counterinsurgency operations. Jonas claims that the ratio of military advisers to local military officials in Guatemala was the highest of any Latin American country in the late 1960s and 70s, and moreover that "there is substantial evidence of the direct role of U. S. military advisers in the formation of death squads: U. S. Embassy personnel were allegedly involved in writing an August 1966 memorandum outlining the creation of paramilitary groups, and the U. S. military attaché during this period publicly claimed credit for instigating their formation as part of "counterterror" operations." A retrospective analysis of U. S. government Biographic Register and Foreign Service Lists revealed that many of the same U. S. personnel operating in Guatemala during the 1960s and 70s also served in South Vietnam, particularly in Civil Operations and Revolutionary Development Support (CORDS).

Картер әкімшілігі

1977 жылы Картер әкімшілігі Гватемала үкіметін "адам құқықтарын өрескел және тұрақты түрде бұзушы" деп атап, президент Кьелл Эухенио Лаугеруд Гарсияның басшылығымен жағдай жақсарып келе жатқанын көрсеткен есеп жариялады. Бұл есепке ашуланған Лаугеруд үкіметі 1977 жылдың 11 наурызында АҚШ-тың барлық әскери көмегінен бас тартты. Конгресс сол жылы Гватемалаға берілетін әскери көмекті қысқартып, 1978 жылдан кейін әскери көмек беруге тыйым салды. Тыйымға қарамастан, АҚШ Гватемала армиясына жасырын және ашық қолдау көрсетуін жалғастырды, себебі әкімшілік ЦРУ арқылы Гватемалаға жабдықтар жіберіп тұрды немесе әскери заттарды әскери емес деп қайта жіктеді. 1978, 1979 және 1980 қаржы жылдарында (Картер әкімшілігі жауапты болған үш жылдың ішінде) АҚШ Гватемалаға тікелей әскери көмек ретінде шамамен 8,5 миллион доллар жұмсады, оның көп бөлігі шетелдік әскери сату кредиттерінен тұрды, сондай-ақ коммерциялық қару сатуға экспорттық лицензиялар 1,8 миллион долларға берілді. Бұл көрсеткіш Никсон-Форд әкімшілігінің деңгейінен көп ерекшеленбеді. 1976-1980 жылдар аралығында Гватемала Ішкі істер министрлігінің бұрынғы баспасөз хатшысы Элиас Барахонаның сөзіне сәйкес, Америка Құрама Штаттары генерал Ромео Лукас Гарсия үкіметімен "Коммунизмді жою бағдарламасы" арқылы партизанға қарсы стратегияны әзірлеуде тығыз жұмыс істеді. Бұл туралы Лукас Гарсияның басшылығымен жұмыс істеген бірнеше жоғары лауазымды мемлекеттік қызметкерлер де растады. Сонымен қатар, Картер әкімшілігі кезінде көпжақты несие беру институттарындағы АҚШ саясаткерлерінің реакциясы екіұшты болды және Гватемалаға экономикалық және қаржылық көмек беру жалғасты. АҚШ 1979 жылдың қазаны мен 1980 жылдың мамыры аралығында Гватемалаға берілген 7 көпжақты даму банкінің несиесінің тек 2-сіне ғана қарсы дауыс берді. 1980 жылдың тамызында АҚШ Гватемалаға көпжақты даму көмегіне қатысты өз ұстанымын толығымен өзгерткені хабарланды. Сол кезде АҚШ Гватемаланың солтүстігіндегі Quiché аймағындағы үкіметке бағытталған IDB-дан 51 миллион долларлық қарызды ветолаудан бас тартты.

In 1977, the Carter administration published a report citing the Guatemalan government as a "gross and consistent human rights violator" while noting that the situation was improving under the administration of president Kjell Eugenio Laugerud García. Angered by this report, the Laugerud government renounced all U. S. military assistance on 11 March 1977. Congress then reduced military aid to Guatemala for that year and prohibited military aid after 1978. Despite the prohibition, covert and overt U. S. support for the Guatemalan army continued as the administration continued to send equipment to Guatemala through the CIA or reclassified military items as non military. In fiscal years 1978, 1979 and 1980 (the three years for which the Carter administration can be held responsible), the U. S. delivered approximately $8.5 million in direct military assistance to Guatemala, mostly Foreign Military Sales credits, as well as export licensing for commercial arms sales worth $1.8 million, a rate which differs very little from that of the Nixon Ford Administrations. According to Elias Barahona, former Press Secretary for the Ministry of Home Affairs in Guatemala from 1976 to 1980, the United States also worked closely with the government of Gen. Romeo Lucas Garcia on the development of anti guerilla strategies through the "Programme for the Elimination of Communism". This was also confirmed by several other senior civil servants who worked under Lucas Garcia. Additionally, the reaction of U. S. policymakers in multilateral lending institutions was at best ambiguous during the Carter administration and economic and financial aid continued to reach Guatemala. The U. S. only voted against 2 of 7 multilateral development bank loans for Guatemala between October 1979 and May 1980. In August 1980, it was reported that the U. S. had reversed its position entirely on multilateral development assistance to Guatemala. At that time, the U. S. refused to veto a $51 million loan from the IDB that was earmarked for government use in the turbulent Quiché area of northern Guatemala.

Рейган әскери көмек пен ынтымақтастықты арттырады

Рональд Рейган сайланғаннан кейін АҚШ Гватемала үкіметімен тығыз қарым-қатынасты қамтамасыз ету үшін белсенді шаралар қабылдады. 1981 жылдың сәуірінде президент Рейганның ұлттық қауіпсіздік тобы солшыл партизандарды және олардың "азаматтық қолдау механизмдерін" жою мақсатымен Гватемала режиміне әскери көмек көрсетуге келісті, деп хабарлайды Ұлттық мүражайдың құжаты. АҚШ Гватемала армиясына әскери-логистикалық қолдау көрсетті, ол Конгресс сақтандыруын айналып өту үшін әскери емес "аймақтық тұрақтылықты бақылау" ретінде қайта жіктелді. Бұл көмекке 3,2 миллион долларлық 150 джип пен жүк көлігі, сондай-ақ 10,5 миллион долларлық үш Bell 212 және алты Bell 412 тікұшағы кірді, олар Гватемала армиясының жоталарға әскерін тасымалдау мүмкіндігіне өте қажет болды. Полковник-лейтенант Джордж Мейнес – бұрынғы АҚШ қорғаныс атташесі және Гватемаладағы АҚШ әскери тобының басшысы – 1981 жылдың соңы мен 1982 жылдың басында Лукас Гарсия режимі биік жерлерде жүзеге асырған бүлікке қарсы бағдарламаны жоспарлау және әзірлеуде Гватемала армиясының штаб бастығы Бенедикто Лукас Гарсиямен бірге жұмыс істеді. Мейнес генерал Бенедикто Лукаспен тығыз байланыста болды және бүлікке қарсы істер жөніндегі кеңесші қызметін атқарды. Тергеуші журналист Аллен Найрнмен сұхбаттасқанда, подполковник Мейнес Бенедикто Лукастың оған үнемі кеңес алғанын мәлімдеді. 1982 жылы генерал Эфрайн Риос Монт билікті басып алған кезде, әкімшілік Гватемалаға қосымша көмек көрсетуді, соның ішінде 4 миллион долларлық тікұшақ запчастин жеткізуді негіздеуге мүмкіндік алды. 1982 жылдың қазан айында АҚШ Армиясының Арнайы күштері Гватемала армиясының курсанттарын Гватемала армиясының басты офицерлік оқу орны – Эскуэла Политехникада бүлікке қарсы күрес тактикасы бойынша кең ауқымда оқытқаны анықталды. 1982 жылдың қазан айында оқу кезінде "Нью-Йорк Таймс" газетіне сұхбат берген 32 жасар "Жасыл берет" капитаны Джесси Гарсия Гватемаладағы жұмысын "АҚШ кеңесшілерінің Сальвадордағы жұмысынан көп ерекшеленбейді" деп сипаттады. АҚШ Арнайы күштері 1980 жылдан бері Гватемаладағы Персонал алмасу бағдарламасы аясында жұмыс істеп келді және ресми түрде "ағылшын тілінің оқытушылары" деп саналды. Осы кезеңде АҚШ Арнайы күштері Гватемалалық курсанттарға ұсынған оқу бағдарламасына бақылау, жеңіл қару, артиллерия, жарылыс заттар, тұзақтар, "тікұшақ шабуылы тактикасы" және қалаларды қалай жоюға арналған жаттығулар кірді. "Нью-Йорк Таймс" газетіне сұхбат берген тағы бір АҚШ-тың "Жасыл береті" – 1980 жылдан 1982 жылға дейін Гватемалада жұмыс істеген майор Ларри Салмон гватемалалықтарға тактикалық жаттығуларын жоспарлауға көмектескенін және Гватемала армиясының парашют бригадасына нұсқау бергенін айтты. 1983 жылы гватемалалық әскери офицерлердің тағы да Панамадағы АҚШ Әскери академиясында оқытылып жатқаны расталды. 1982 жылдың басында Мемлекеттік департамент пен Пентагонның рұқсатымен он американдық M41 Walker Bulldog жеңіл танкін ASCO – бельгиялық компания – 34 миллион АҚШ долларына Гватемалаға заңсыз жеткізді. 10 танк АҚШ үкіметінің Бельгиядан Доминикан Республикасына 22 танк жеткізуге берген рұқсатына сәйкес келеді. Тек он екі танк түсіріліп, қалғандары Кариб теңізі жағалауындағы Пуэрто-Барриос қаласындағы гватемалалық әскерге жеткізілді.

After the election of Ronald Reagan, the U. S. undertook more active measures to ensure close relations with the Guatemalan government. In April 1981, President Reagan's national security team agreed to supply military aid to the Guatemalan regime in order to exterminate leftist guerrillas and their "civilian support mechanisms," according to a document from the National Archives. The U. S. provided military logistical support to the Guatemalan Army, which was reclassified as non military "regional stability controls" to circumvent the Congressional Embargo. Such aid included a $3.2 million shipment of 150 jeeps and trucks and shipments of three Bell 212 and six Bell 412 helicopters – worth $10.5 million – which were reportedly indispensable to the Guatemalan Army's capacity to transport its troops into the highlands for counterinsurgency sweeps. Lieutenant Col. George Maynes – former U. S. Defense Attache and Chief of the U. S. MilGroup in Guatemala – also worked with Guatemalan Army Chief of Staff Benedicto Lucas Garcia in the planning and development of the counterinsurgency program which was implemented by the Lucas Garcia regime in the highlands in late 1981 and early 1982. Maynes had close relations with Gen. Benedicto Lucas, functioning as an advisor in counterinsurgency matters. In an interview with investigative journalist Allen Nairn, Lt. Col. Maynes stated that Benedicto Lucas consulted with him on a regular basis. When Gen. Efrain Rios Montt seized power in 1982, the administration saw an opportunity to justify additional aid for Guatemala, including a $4 million shipment of helicopter spare parts. In October 1982, it was discovered that the U. S. Army Special Forces were instructing Guatemalan Army cadets in a wide range of counterinsurgency tactics at the Escuela Politecnica, the Guatemalan Army's main officer training school. Captain Jesse Garcia, a 32 year old Green Beret interviewed by the New York Times during a training exercise in October 1982, described his work in Guatemala as "not much different" than that of U. S. advisors in El Salvador. The U. S. Special Forces had been operating in Guatemala since at least 1980 under the guise of the Personnel Exchange Program, and were officially classified as "English Instructors". The curriculum offered to Guatemalan cadets by the U. S. Special Forces during this period included training in surveillance, small arms, artillery, demolitions, ambushes, "helicopter assault tactics" and how to destroy towns. Another U. S. Green Beret interviewed by the New York Times – Major Larry Salmon – who had operated in Guatemala from 1980 to 1982, described how he had helped the Guatemalans plan their tactical training and had given course instructions to the Guatemalan Army Parachute Brigade. By 1983, it was also confirmed that Guatemalan military officers were once again being trained at the U. S. School of the Americas in Panama. In early 1982, with authorization from the State Department and The Pentagon, ten American made M41 Walker Bulldog light tanks were illegally delivered to Guatemala by ASCO – a Belgian company – at a cost of US$34 million. The 10 tanks were part of a U. S. government authorized shipment of 22 tanks from Belgium to the Dominican Republic. Only twelve of the tanks were unloaded and the remainder were shipped to the Guatemalan military in Puerto Barrios on the Caribbean coast.

Рейган әкімшілігі адам құқықтары бұзылуы туралы хабарларды жоққа шығарды

1984 жылы Human Rights Watch ұйымы АҚШ президенті Рональд Рейганды 1982 жылғы желтоқсанда Гондураста Риос Монтқа жасаған сапары үшін сынады. Рейган белгілі адам құқықтары ұйымдарының адам құқықтарын бұзу туралы хабарларын ескермеді, ал Риос Монттың "жаңсақ айыптамаларға" ұшырағанын мәлімдеді. Human Rights Watch хабарлағандай, одан кейін Рейган әкімшілігі бес жылдық қару-жарақ сатуға қойылған тыйымды алып тастады, сондай-ақ Риос Монт пен оның күштеріне "6,36 миллион долларлық әскери запчастьтарды" мақұлдады. Human Rights Watch АҚШ-тың жауапкершілігінің деңгейін былай сипаттады:

Гватемала үкіметіне ұзақ жылдар бойы кешірім сұрауы және тіпті наразылық туған кезде де сол кешірімдерді жария түрде мойындамауы ескеріледі, біз Рейган әкімшілігінің Гватемала үкіметі жасаған адам құқықтарын кеңінен бұзуға жауапкершілікті бөлісетініне сенеміз. 1983 жылдың қаңтар айында президент Рейганның "жаңсақ айыптамалар" туралы пікірінен кейін, Адам құқықтары жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісі Эллиот Абрамс телеарнада әскери көмекті қайта бастауды қорғады: Армия жасаған қырғындар мен одан кейін туған босқындар ағыны "үкіметке қарсы күресіп жатқан партизандардың" кінәсінде, - деді ол. Қаза болғандар мен босқындар – "тұрақтылықтың құны". АҚШ саясатына наразылық күшейгенде, үш айдан кейін лондондық Economist газеті: "Либералды американдықтар Гватемалаға әскери көмек көрсету шарты ретінде орталықтың саяси қуғын-сүргінін жеңілдетуді күтеді, бұл алғашқыда солшыл радикалдардың қолына ойнады" деп жазды.

Әскери барлау қызметіне қолдау көрсету

CEH-тің үйлестірушісі Кристиан Томусхат 1980 жылдардың ортасына дейін АҚШ үкіметі мен АҚШ-та орналасқан көпұлтты компаниялар "елдің ескірген және әділетсіз әлеуметтік-экономикалық құрылымдарын сақтау үшін" күшті қысым жасады деп мәлімдеді. Оның айтуынша, АҚШ-тың барлау агенттіктері, соның ішінде ЦРУ, "кейбір заңсыз мемлекеттік операцияларға" тікелей және жанама қолдау көрсетті. 1980 және 1990 жылдары ЦРУ Гватемаланың барлау қызметкерлерін хабаршы ретінде жұмысқа алды және оларды партизандарға, фермерлерге, шаруаларға және басқа қарсыластарға қарсы соғыс үшін барлау ақпаратымен қамтамасыз етті. Олардың арасында әскери барлау бөлімінің (G 2) бас қолбасшысы, полковник Хулио Роберто Альпирес болды. Альпирес сұхбатында ЦРУ-ның G 2-ге кеңес беруіне және оны басқаруға қалай көмектескенін айтты. Ол АҚШ агенттері G 2 қызметкерлерін оқытқан деп мәлімдеді. Альпирес ЦРУ-ның G 2 базасындағы сессияларына қатысып, "аршылық жасау" тактикасы мен "демократияны нығайту" үшін "қуат факторларын қалай басқаруға болады" деп сипаттады. Ол ЦРУ қызметкерлері G 2 сұрақтарына жауап беруге дайын болғанын және G 2 жиі агенттікпен "саяси мәселелерді" қалай шешу керектігі туралы кеңес алғанын айтты. Агенттік сондай-ақ "техникалық көмек" көрсетуге көмектесті, оның ішінде байланыс құралдары, компьютерлер мен арнайы атыс қарулары, сондай-ақ Ла Аурора азаматтық әуежайындағы сазгерлер ангарынан және жеке АҚШ әуежайдан ұшырылған ЦРУ иелігіндегі тікұшақтарды бірлесіп пайдалануға көмектесті. ЦРУ сонымен қатар Гватемала армиясы мен G 2-ге "азаматтық материалдық көмек"пен қамтамасыз етті, оның ішінде медициналық жабдықтар, Вьетнам дәуіріндегі металл джип бөлшектері, компастар және радиотелефондар бар. ЦРУ-ның Армияның Ақпараттық Директоратпен (D 2) қарым-қатынасын қорытындылауды сұрағанда, бір D 2 командирі былай деді: "Бұл өте қарапайым және мен оны жоққа шығармаймын: 1960-1990 жылдар аралығында бізде ЦРУ-ның құрылымы болды. Ақша, ресурстар, оқыту және қарым-қатынас CIA арқылы жүзеге асырылды. Бұл жағдай біздің барлау қызметіміз АҚШ мүддесіне қызмет етуі тиіс болғандықтан болды". 1996 жылғы барлау қызметіне бақылау жасау жөніндегі кеңестің баяндамасында Картер әкімшілігі кезінде әскери көмек тоқтатылғаны, бірақ кейін Реган әкімшілігі кезінде қайта басталғаны жазылған. "Президент Церезо 1985 жылы азаматтық үкімет сайланғаннан кейін, Гватемалаға ашық түрде, өлімге әкелмейтін АҚШ әскери көмегі қайтадан жалғасты. 1990 жылдың желтоқсан айында Гватемала әскерінің мүшелері АҚШ азаматы Майкл ДеВайнның өлтірілуіне байланысты Буш әкімшілігі барлық дерлік ашық әскери көмекті тоқтатты". "Гватемалалық байланыс қызметтеріне ЦРУ берген қаражат D 2 және Архивтер үшін өте маңызды болды". ЦРУ "1990 жылы әскери көмек тоқтатылғаннан кейін де осы көмекті жалғастырды". "Гватемалалық қызметтерге ЦРУ-ның жалпы қаржыландыру деңгейі 1989 қаржы жылында шамамен 3,5 миллион доллардан 1995 жылы шамамен 1 миллионға дейін төмендеді". Баяндамада "Гватемала азаматтары мен халықаралық қауымдастықтың (соның ішінде АҚШ) күшті наразылығына және – ең бастысы – Гватемала әскерінің оны қолдаудан бас тартуына байланысты президент Серраноның Фуджимори стиліндегі "автореволюциялық төңкерісі" сәтсіз аяқталды" делінген. Ол Джордж Буш әкімшілігінің бірнеше мүшесі оның әңгімесін жоққа шығара отырып, оған "жала жабылды" деп мәлімдеді. 1999 жылы Гватемалаға жасаған сапарында Ақиқат комиссиясының есебі жарияланғаннан кейін АҚШ президенті Билл Клинтон "есепте сипатталғандай зорлық-зомбылық пен кеңінен таралған қуғын-сүргінге қатысқан әскери күштерді немесе барлаушы бөлімшелерді қолдау дұрыс емес" деп мәлімдеген кешірім сұрады. 1983 жылы "Нью-Йорк Таймс" газеті Израиль АҚШ-тың орнын басатын мемлекет ретінде әрекет етіп қана қоймай, сонымен қатар Кеңес Одағына қарсы тұрып, Израиль қару-жарағының нарығын кеңейтуге тырысып жатқанын хабарлады. Стокгольмдегі Халықаралық бейбітшілік зерттеу институтының (СИПРИ) есептеуінше, 1975-1979 жылдар аралығында Гватемалаға әкелінген қару-жарақтың 39 пайызы Израильден келген. Бұл жүк тасымалдарына Галиль автоматты мылтықтары, ИМИ Узи автоматты мылтықтары, FN MAG жалпы мақсаттағы автоматты мылтықтары, IAI Arava STOL ұшақтары, RBY MK 1 бронеавтомобильдері, патрульдік қайықтар, далалық асханалар және көп мөлшерде оқ-дәрі кірді. Көптеген көздер, соның ішінде Израиль баспасөзінің мәліметтері бойынша Гватемалада 300-ге жуық Израиль кеңесшісі жұмыс істеп жатыр. Гватемаладағы Израильдің консультациялық рөлінің сипаты барлау және бақылауда оқытуды және қалалық қарсы-партизандық тактика бойынша курстарды қамтыды. USAID қаражатымен Израиль мамандары – АҚШ-тың субподрядшылары ретінде – Гватемала, Никарагуа және Гондурасқа Контралармен азаптау семинарларын өткізді. Гватемаланың жоғары ранкті офицерлері де Тель-Авивте сұраққа алу курстарына қатысты – сондай-ақ USAID қаражатымен. Көбінесе АҚШ-тың проксисі болғанымен, Израильдің оқытуының әсері және осы кезеңде соғысты жүргізудегі Израиль кеңесшілерінің рөлі 1980 жылдары Гватемаланың жоғары ранкті әскери шенеуніктерімен көп рет жарияланды. 1981 жылы Гватемала армиясының Бас штабының бастығы, генерал Бенидикто Лукас Гарсия – Гватемала армиясының "көкке дейін өртеу" саясатының архитектор – "израильдік әскері біздің әскерлеріміз үшін үлгі" деп мәлімдеді. 1982 жылы ABC News телеарнасына берген сұхбатында генерал Эфраин Риос Монтт өзінің төңкерісінің сәттілігіне оның әскерлері "израильдіктермен оқытылғанына" байланысты екенін айтты. Конфликт кезіндегі жетекші әскери шенеунік болған генерал Родольфо Лобос Самора АҚШ, Израиль және Аргентина Гватемалаға әскери көмек ұсынған елдер деп атады. Израильге қоғамдық мақтаулар болғанына қарамастан, кейбір Гватемала шенеуніктері Израильдің рөліне сын айтты. Генерал Эктор Грамахо сұхбатында: "Шайын ізраильдіктер бізге барлауды үйреткен шығар, бірақ бизнес мақсатымен. Қарлығаштар (израильдік қару саудагерлері) бізден үш есе қымбатқа жабдық сатып алды" деді.

The CEH's coordinator, Christian Tomuschat, stated that until the mid 1980s the United States government and U. S. based multinationals exerted strong pressures "to maintain the country's archaic and unjust socioeconomic structures." In addition, he said, U. S. intelligence agencies, including the CIA, provided direct and indirect support to "some illegal state operations". In the 1980s and 1990s, the CIA employed Guatemalan intelligence officials as informants and supplied them with intelligence for their war efforts against guerrillas, farmers, peasants, and other opponents. Among them, Colonel Julio Roberto Alpirez, base commander of the Military Intelligence Section (G 2). Alpirez discussed in an interview how the CIA helped advise and to run G 2. He claimed that U. S. agents trained G 2 men. Alpirez described attending CIA sessions at G 2 bases on "contra subversion" tactics and "how to manage factors of power" to "fortify democracy." He said the CIA officials were on call to respond to G 2 questions, and that the G 2 often consulted the agency on how to deal with "political problems." The agency also helped to provide "technical assistance" including communications equipment, computers and special firearms, as well as collaborative use of CIA owned helicopters that were flown out of a piper hangar at La Aurora civilian airport and from a separate U. S. Air facility. The CIA also supplied the Guatemalan army and G 2 with "civil material assistance," which included medical supplies, Vietnam era metal jeep parts, compasses, and walkie talkies. When asked to summarize the CIA's relations with the Army Intelligence Directorate (D 2), one D 2 commander stated, "It's quite simple and I won't deny it: between the 1960s and 1990s, we had a structure from the CIA. The money, the resources, the training, and the relations were all from and through the CIA. This was the case because our intelligence, in the end, has had to serve the interests of the U. S."

An Intelligence Oversight Board report from 1996 writes that military aid was stopped during the Carter administration but later resumed under the Reagan Administration. "After a civilian government under President Cerezo was elected in 1985, overt non lethal U. S. military aid to Guatemala resumed. In December 1990, however, largely as a result of the killing of U. S. citizen Michael DeVine by members of the Guatemalan army, the Bush administration suspended almost all overt military aid." "The funds the CIA provided to the Guatemalan liaison services were vital to the D 2 and Archivos." The CIA "continued this aid after the termination of overt military assistance in 1990." "Overall CIA funding levels to the Guatemalan services dropped consistently from about $3.5 million in FY 1989 to about 1 million in 1995." The report writes that "the CIA's liaison relationship with the Guatemalan services also benefited U. S. interests by enlisting the assistance of Guatemala's primary intelligence and security service – the army's directorate of intelligence (D 2) – in areas such as reversing the 'auto coup" of 1993'" "In the face of strong protests by Guatemalan citizens and the international community (including the United States) and – most importantly – in the face of the Guatemalan army's refusal to support him, President Serrano's Fujimori style 'auto coup' failed." and said that several members of the George H. W. Bush administration "slandered" her by denying her story. On a trip to Guatemala in 1999 after the publication of the Truth Commission report, U. S. President Bill Clinton issued an apology declaring that "support for military forces or intelligence units which engaged in violent and widespread repression of the kind described in the report was wrong." By 1983, the New York Times reported that Israel was not only acting as a surrogate for the United States (in a similar fashion to its actions in Nicaragua), but also working to oppose the Soviet Union and grow the market for Israeli arms. The Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI) calculates that 39 percent of Guatemala's weapons imports between 1975 and 1979 were from Israel. These shipments included Galil automatic rifles, IMI Uzi submachine guns, FN MAG general purpose machine guns, IAI Arava STOL aircraft, RBY MK 1 armored cars, patrol boats, field kitchens, and large quantities of ammunition. Numerous sources – including the Israeli press – estimated that up to 300 Israeli advisors were operating in Guatemala. The nature of Israel's advisory role in Guatemala included training in intelligence and surveillance and courses in urban counterinsurgency. With funding from USAID, Israeli specialists – acting as subcontractors for the United States – held torture workshops with the Contras in Guatemala, Nicaragua and Honduras. High ranking officers from Guatemala also attended courses in interrogation in Tel Aviv – also with funds from USAID. Though primarily a proxy for the United States, impact of Israeli training and the role of Israeli advisors in prosecuting the war during this period was publicly emphasized numerous times by top ranking Guatemalan military officials during the 1980s. In 1981, Guatemalan Army Chief of Staff Gen. Benedicto Lucas Garcia – the architect of the Guatemalan army's "scorched earth" policy – proclaimed that the "Israeli soldier is the model for our soldiers". In a 1982 interview with ABC News, Gen. Efraín Ríos Montt attributed the success of his coup to the fact that his soldiers "were trained by Israelis". General Rodolfo Lobos Zamora, a leading military official during the conflict, mentioned the United States, Israel, and Argentina as countries that "spontaneously" offered military aid Guatemala. Despite some public praise for Israel, some Guatemalan officials were nonetheless critical of Israel's role. General Héctor Gramajo stated in an interview, "Maybe some Israeli's taught us intelligence but for reasons of business The hawks (Israeli arms merchants) took advantage of us, selling us equipment at triple the price."

Аргентинаның қолдауы

Оңтүстік Американың оңтүстік аймағындағы әскери режимдер Гватемала үкіметін материалдық-техникалық қолдаумен және оқытумен қамтамасыз етті. Әсіресе Аргентина Гватемала әскери күштеріне материалдық көмек пен шабыттың маңызды көзі болды. Гватемала қауіпсіздік күштері қолданған көптеген тактикалар Аргентинаның «Қанды соғыс» кезінде қолданғандарымен ұқсас болды. Аргентинаның Гватемала үкіметімен байланысы «Чарли» операциясының жалпы контексіне сәйкес келеді – бұл операция (ЦРУ қолдауымен) Сальвадор, Гондурас және Гватемала үкіметтеріне барлау оқытуы мен бүлікшілдікке қарсы көмек көрсетуді мақсат еткен, бұл АҚШ-тың аймақтағы операцияларын толықтырды. Аргентинаның Гватемалаға қатысуы 1980 жылы басталды деп саналады және ол бүлікшілдікке қарсы әдістерді оқытудан тұрды, олардың көпшілігі Видела режимі «кір соғысында» солшыл «субверсивтерге» және күдікті партизандарға қарсы қолданған. Гватемалаға (сондай-ақ Сальвадор мен Гондурасқа) жіберілген аргентиналық әскери кеңесшілер «кір соғыстың» қатысушылары болды, олар әскери және қауіпсіздік күштерінің тактикасын жақсы білді және азаптау мен саяси төңкерілулерде тәжірибелі болды. Әйгілі 601-ші барлау батальонының (Аргентинаның элиталық арнайы күштерінің батальоны) тобы тікелей «өлім отрядтарымен» жұмыс істеді. Гватемала қауіпсіздік күштерімен байланысы арқылы аргентиналықтар «Құпия антикоммунистік армиямен» (ESA) байланысты болды, ол Лукас Гарсия режимі кезінде Гватемала қаласында мыңдаған солшыл саяси белсенділерді, студенттерді, кәсіби одақ мүшелерін және басқаларын өлтірді, бұл «бекіту науқанының» бөлігі болды. Аргентиналық әскери кеңесшілер 1981 жылы Гватемала армиясының «Күл 81» операциясы кезінде ауылдық қарсы шабуылға қатысты. Аргентинаның Орталық Америкадағы үкіметтермен ынтымақтастығы 1982 жылы Фолкленд соғысы кезінде аяқталды. Осы кезеңде Гватемалада белсенді жұмыс істеген аргентиналық барлау офицері Альфредо Марио Минголла 1980 жылы Боливияда генерал Луис Гарсия Мезаны билікке жеткізген «кокаин төңкерісіне» қатысты. Боливия режимі бұрынғы СС офицері және нацистік Германияның соғыс қылмыскері Клаус Барби мен Минголла сияқты аргентиналық кеңесшілердің көмегімен өзінің оппозициясын қатыгездықпен басып тастады. Минголла сондай-ақ Гондураста 3–16 батальонын ЦРУ-мен бірге оқытуға қатысқан аргентиналық кеңесшілердің бірі болды, ол жүздеген адамның жоғалуына жауапты болды. Гватемалада Минголла әскери барлау қызметімен (G 2) жұмыс істеді, ол Гватемаладағы көптеген кісі өлтірулер мен жоғалуларды үйлестіруге жауапты болды. Гватемалада офицерлерді оқытудан басқа, аргентиналық кеңесшілер Гватемала офицерлерін Гондураста оқытқан деген күдік бар. Гватемалалықтарды Гондураста Аргентинаның оқытуын 3–16 батальонынан дезертир болған Жозе Федерико Валье растады, ол 1980 жылы барлау бойынша өзінің оқуын сипаттады. Валье АҚШ, Аргентина, Чили және Панама кеңесшілері ұсынған курстарға қатысқан бірнеше Орталық Америка елдерінен келген 120 оқушының бірі болды. Валье оқушылардың арасында 60-70 офицер болғанын мәлімдеді. Гватемалалықтар Аргентинада да оқытылды. 1981 жылдың қазанында Гватемала үкіметі мен Аргентинаның әскери хунтасы Аргентинаның үкіметтік қарсы көтеріліс операцияларына қатысуын күшейткен құпия келісімдерді ресмилендірді. Келісімнің бір бөлігі ретінде Гватемаладан екі жүз офицер Буэнос-Айреске әскери барлау бойынша оқудан өту үшін жіберілді, онда тергеу бойынша нұсқаулар да берілді. Аргентина сонымен қатар 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында Гватемала режиміне әскери жабдықтарды жеткізіп тұрды, бірақ осы жеткізілімдердің көлемі белгісіз. Аргентина үкіметі Гватемала әскеріне бірнеше рет Израильде жасалған қару-жарақ пен техниканы жеткізгені белгілі.

Military regimes in the South American Southern Cone provided material support and training to the Guatemalan government. Argentina
in particular was a prominent source of both material aid and inspiration to the Guatemalan military. Many of the tactics used by the Guatemalan security forces were similar to those used by Argentina during the Dirty War. Argentina's involvement with the Guatemalan government fit within the broader context of Operation Charly, a covert operation (backed by the CIA) aimed at providing intelligence training and counterinsurgency assistance to the governments in El Salvador, Honduras and Guatemala as a supplement to U. S. operations in the region. Argentine involvement in Guatemala is believed to have begun in 1980 and consisted of training in counterinsurgency methods, many of which were employed by the Videla regime during its own "dirty war" against leftist "subversives" and suspected guerillas. Argentine military advisors sent to Guatemala (as well as El Salvador and Honduras) were veterans of the "dirty war" who were familiar with the techniques employed by the military and security forces and were experienced in the use of torture and political assassination. A squadron of the notorious Batallón de Inteligencia 601 (Argentina's elite special forces battalion) worked directly with the death squads. Through its connections in the Guatemalan security forces, the Argentines were involved with the 'Secret Anticommunist Army' (ESA) carried out thousands of assassinations of leftist political activists, students, unionists and others in Guatemala City during the Lucas Garcia regime as part of its "pacification campaign." Argentine military advisors also participated in the Guatemalan army's rural counteroffensive in 1981 during "Operation Ash 81". Argentina's collaboration with the governments in Central America came to an end during the Falklands War in 1982. One Argentine intelligence officer who is known to have been active in Guatemala during this time is Alfredo Mario Mingolla, who participated in the 1980 'Cocaine Coup' in Bolivia which put General Luis García Meza in power. With the help of former SS officer and Nazi German war criminal Klaus Barbie and Argentine advisors such as Mingolla, the Bolivian regime violently repressed its opposition. Mingolla was also one of the Argentine advisors known to have been involved in training Battalion 3–16 in Honduras with the CIA, which was responsible for hundreds of disappearances. In Guatemala, Mingolla worked with the military intelligence services (G 2), which was responsible for coordinating many of the assassinations and disappearances in Guatemala. In addition to training officers in Guatemala, Argentine advisors are alleged to have trained Guatemalan officers in Honduras. Argentine training of Guatemalans in Honduras has been attested to by a defector from Battalion 3–16, Jose Federico Valle, who described his training in intelligence in 1980. Valle was one of 120 trainees from several Central American countries who attended courses offered by American, Argentine, Chilean and Panamanian advisors. Valle claims that among these trainees were 60 to 70 officers from El Salvador and Guatemala. Guatemalans were also trained in Argentina as well. In October 1981, the Guatemalan government and the Argentine military junta formalized secret accords which augmented Argentine participation in government counterinsurgency operations. As part of the agreement, two hundred Guatemalan officers were dispatched to Buenos Aires to undergo advanced military intelligence training, which included instruction in interrogation. Argentina also provided shipments of military hardware to the Guatemalan regime in the late 1970s and early 1980s, though the scale of these shipments is unknown. The government of Argentina is known to have supplied quantities of Israeli made weapons and hardware to the Guatemalan military on several occasions.

Оңтүстік Африканың қолдауы

1980 жылдары Гватемаланың барлау қызметтері Оңтүстік Африкамен құпия байланыста болды. Оңтүстік Африка Гватемала үкіметіне әскери кеңес пен оқу бергені белгілі, бұл кеңес пен оқу Оңтүстік Африка Қорғаныс күштері (SADF) мен «Коэвоет» сияқты жарымәскери күштері Намибияда және басқа жерлерде қолданған бүлікке қарсы тактикаға негізделген. G 2 үшін оңтүстікафрикалықтардың Анголадағы кубалық күштермен күресте алған тәжірибесі ерекше қызығушылық тудырды. Бұл ынтымақтастық Оңтүстік Африканың Гватемала режимінің маңызды одақтастары болған АҚШ пен Израильмен жақсы қарым-қатынаста болған кезеңмен сәйкес келді. Ол кезде ЦРУ апартеид режимінің Анголадағы MPLA үкіметін әлсіретуге жасаған күш-жігерін, негізінен UNITA-ны қолдау арқылы белсенді түрде қолдады. Израиль де Оңтүстік Африкаға халықаралық оқшаулану күшейген кезде өзінің қару-жарақ өнеркәсібін дамытуға көмектесті. Бұл ынтымақтастықтың толық көлемі белгісіз болғанымен, 1983 жылдың басында бірнеше гватемалалық офицерлердің SWAPO тәуелсіздік қозғалысына қарсы қолданылған оңтүстікафрикалық тәсілдерді зерттеу үшін Оңтүстік Африка мен Намибияға барғаны туралы хабарлар тарады. Оңтүстік Африка Гватемалаға бүлікке қарсы күштерді орналастыруды ұсынған деген болжам бар, бірақ гватемалалық тарап бұл ұсынысқа қалай қарағаны белгісіз. Келесі жылдың қараша айында Оңтүстік Африканың жоғары лауазымды генералдары Л. Б. Эразм мен Александр Потгейтер Гватемалаға барып, гватемалалық әскери базалар мен нысандарды аралап, Мехиа Виктор үкіметінің жоғары лауазымды өкілдерімен әскери көмек мәселесін талқылады.