Кіріспе

Жамини Рой (бенгал тілінде: যামিনী রায়) (1887 жылдың 11 сәуірі – 1972 жылдың 24 сәуірі) – үнді суретшісі. 1954 жылы Үндістан үкіметі оған «Падма Бхушан» наградасын берді. Ол Абаниндранат Тагордың, тағы бір атақты үнді суретшісі және ұстазының, ең белгілі шәкірттерінің бірі болып қала береді. Ройдің өте қарапайым, жазықталған стилі, еуропалық модернизм өнерін еске түсіреді және үнді храмдарында талисман ретінде сатылатын «базар» суреттерінен әсер алды.

Ерте өмірі және өмірбаяны

Жамини Рой 1887 жылғы 11 сәуірде Батыс Бенгалияның Банкура ауданындағы Белиаторе ауылында шаруалар отбасынан дүниеге келді. Ол өнерді жақсы көретін орташа отбасында өскен, бұл оның болашақ шешімдеріне әсер етті. Он алты жасында оны Калькуттадағы мемлекеттік өнер колледжіне оқуға жіберді. Ол классикалық бейнелер салу және майлы бояумен сурет салу сияқты сол кездегі академиялық дәстүрде оқыды және 1908 жылы Көркем өнер саласында диплом алды. Алайда, профессор Э. Б. Хавеллдің ықпалы және Рабиндранат Тагордың маңызды лекциясы оған батыс емес, өз мәдениетінен шабыт алу қажеттігін түсірді. Оған ең көп әсер еткені – кең, батыл сызықтармен салынған «Калихат паты» (Калихат суреті) стилі болды. Ол бұрынғы импрессионистік пейзаждары мен портреттерінен бас тартып, 1921-1924 жылдар аралығында Сантал биін бастапқы нүктесі ретінде пайдаланып тәжірибе жасаудың алғашқы кезеңін бастады. Жамини Ройдың 4 ұлы және 1 қызы болды.

Стиль

Рой өзінің мансабын тапсырыс бойынша портрет суретшісі ретінде бастады. 1920 жылдардың басында ол тапсырыс портреттерін салуден бас тартып, өзінің жеке стилін табуға тырысты. Рой академиялық батыс мектебінде алған білімінен өзгеше, бенгал халықтық дәстүрлеріне негізделген жаңа стильді қабылдады. Рой өмір бойы 20 000 сурет салғандықтан, оны «өнер машинасы» деп те атайды, яғни күніне шамамен 10 сурет салған, бірақ өнерлік мақсаттарын сақтап қалды. Ол әрқашан өнерді қолдайтын қарапайым орта тапқа үміттенген, алайда оның клиенттерінің көп бөлігі бай адамдар болды. Орта тапқа құрмет көрсетуі оның сын көзқарасына әсер етті; ол қарапайым адамдардың үкіметтерден маңыздырақ деп сенді, өйткені олар оның өнерінің дауысы болды. Оның негізгі ізденісі үштік болды: халықтың өміріндегі қарапайымдылықтың мәнін бейнелеу; өнерді көптеген адамдарға қолжетімді ету; және үнді өнеріне ерекшелік беру. Ол сондай-ақ, бояу үшін жергілікті материалдарды – шам қарасын, органикалық темпераны, топырақ пен минералды пигменттерді пайдаланды. Жамини Ройдың суреттері алғаш рет 1938 жылы Калькуттадағы (Колката) Британдық Үндістан көшесінде көрмеге қойылды. 1940 жылдары оның танымалдығы жаңа деңгейге көтерілді, бенгалдық орта тап пен еуропалық қауым оның негізгі клиенттеріне айналды. 1946 жылы оның туындылары Лондонда, ал 1953 жылы Нью-Йоркте көрмеге қойылды. 1954 жылы ол «Падма Бхушан» орденімен марапатталды. Оның жұмыстары халықаралық көрмелерде кеңінен көрсетілді және Лондонның Виктория және Альберт мұражайы сияқты көптеген жеке және мемлекеттік коллекцияларда сақталған. Ол өмірінің көп бөлігін Калькуттада тұрып, жұмыс істеді. Бастапқыда ол Калихат суреттерін зерттеді, бірақ олар енді қатаң түрде «патуа» емес екенін түсінді және ауылдық патуалардан білім алу үшін барды. Осының салдарынан оның техникасы мен тақырыптары Бенгалдың дәстүрлі өнерінің ықпалына түсті. Ол өзін «патуа» деп атауды жөн көрді. Жамини Рой 1972 жылы қайтыс болды. Оның төрт ұлы мен бір қызы бар. Қазіргі уақытта оның мұрагерлері (келіндері, немерелері және шөберелері) ол Калькуттаның Баллигунге Плейс ауданында салған үйінде тұрады. Оның туындыларын әлемнің әртүрлі музейлері мен галереяларында тамашалауға болады.

Марапаттар

1934 жылы ол Бүкіл Үндістан көрмесіндегі бір жұмысы үшін вице-корольдің алтын медалін алды. 1955 жылы Үндістан үкіметі оған «Падма-Бушан» орденімен марапаттады, бұл азаматтық адамға берілетін үшінші ең жоғары награда. 1956 жылы ол Лалит Кала Академиясының екінші мүшесі атанды, бұл Лалит Кала Академиясының – Үндістанның Ұлттық өнер академиясының, Үндістан үкіметі тағайындаған көркем өнердегі ең жоғары құрметті атанып саналады.

Негізгі жұмыстар

"Рамаяна", 1946 жыл, 17 кенепке (әрқайсысы 106 × 76 см) жайылған Ройдің "Рамаянасы" оның ең маңызды туындысы саналады. Сарада Чаран Дас қолдауымен Рой бұл шедеврлер сериясын Қалиғат пата стилінде, бояулардың орнына жер, әк ұнтағы және көкөніс түстерін пайдалана отырып жасады. Кейін Рой бүкіл сериядан түрлі сәттерді бейнелейтін жекелеген көшірмелер жасады. Осы суреттердің бір бөлігі Үндістанның Ұлттық өнер галереясында сақталады және Виктория мемориалдық залында қойылған. Ройдың "Рамаяна" туралы әңгімесі Вальмики данасымен басталып, Ситаның агнипарикшасынан кейін оның ашрамына оралумен аяқталады. Оның 17 кенептің барлығы Бенгал мектебінің суреттеріне тән әсем гүлдермен, пейзаждармен, құстар мен жануарлармен безендірілген. Оның сызықтары бастапқыда сазды бейнелерден алынған, қарапайым, батыл және дөңгелек келген, бірақ олар күрделі сәттерге алып келіп, нәзік, бірақ күшті эмоцияларды көрсетеді. Бүгін Жамини Ройдың толық "Рамаянасы", тағы 8 ірі көлемді түпнұсқасымен бірге, Сарада Чаран Дастың "Россоголла Бхаван" резиденциясында қойылған. Дас резиденциясы қазір Жамини Рой суреттерінің ең ірі жеке коллекциясына ие, онда суретшінің 25 түпнұсқасы бар. "Келін мен екі серігі", 1952 жыл, картондағы темпера, 75 x 39 см. Коутс суретті былай сипаттады: "Бенгалдың тамаша кобальты мен келін қолының алақанына жағылған қызыл сандал пастасына назар аударыңыз. Жамини Ройдың түстер таңдауы көз тартады, бірақ олардың барлығы да сәндік мақсатта таңдалған. Шындығында, оның суреттеріндегі әрбір нәрсенің өзіндік мәні мен себебі бар". Сурет өте жазық және қалың контурмен сызылған. Рой жасанды сұлулық пен мифологиялық фонсыз дәстүрлі әйелді бейнелейді, оның туындыларындағы халықтық өнердің ықпалы оның бастапқы жылдарынан бері көрінеді. "Бір шаянмен екі мысық", 1968 жыл, картондағы темпера, 55,5 x 44 см. Коутс жазды: "Тағы бір жаңа стиль, түстер саны азайтылып, өте ұстамды, формальдылықтың күшті сезімі". 2017 жылдың 11 сәуірінде Google India Ройдың 130 жылдық мерейтойына арналған Google Doodle-ды жариялады.