Кіріспе

Муронг Чуй (326 – 2 маусым 396), әдеби аты Даомин (道明), Сяньбэйлік аты Алтун (阿六敦), сондай-ақ, қайтыс болғаннан кейін Кейінгі Янның Чэнву императоры (後燕成武帝) ретінде танымал, Қытайдың Кейінгі Ян әулетінің негізін қалаушы императоры. Бұрынғы Ян әскерінің генералы болған. Ол Қытай тарихындағы даулы тұлға, өйткені оның әскери қабілеттері ерекше болғанмен, регент Муронг Пингтің қызғанышынан Бұрынғы Яннан қашуға мәжбүр болды. Бұрынғы Цинь императоры Фу Цзянь оны қабылдап, сенім артты, бірақ ол кейін оған сатқындық жасап, Кейінгі Ян құрды, осылайша оның сатқын ретіндегі беделі қалыптасты. Бұдан әрі, оның беделіне нұқсан келді, өйткені оның қайтысынан кейін көп ұзамай, Кейінгі Ян мемлекеті Солтүстік Вэй әулетінің негізін қалаушы Даову императоры (Туоба Гуй) қолынан ауыр жеңіліс көріп, Муронг Чуй империяға берік негіз салмағандығымен және дұрыс мұрагерді таңдамағандығымен жеңіліске себепкер болды деген жалпы пікір қалыптасты. Дегенмен, өмірінде бірде-бір жеңіліске ұшырамаған, замандастары арасында теңдесі жоқ генерал ретінде еске алынады. Муронг Чуйдің Жин кітабындағы өмірбаянында ол жеті чи және жеті цун (шамамен 188,65 см) бойында, ұзын қолдары бар деп сипатталған.

Муронг Хуй мен Хуанның тұсында

Болашақ Муронг Чуй 326 жылы туды, ал оның әкесі Муронг Хуан әлі де Цзинь династиясының (266–420) вассалы Ляодун герцогы Муронг Хуэйдің мұрагері болып тұрғанда. Ол Муронг Хуанның бесінші ұлы еді. Оның анасы – Лан гүлі, Муронг Хуанның қарындасы. Жастық шағында ол өте дарынды болғандықтан әкесіне үлкен әсер етті, ал әкесі 333 жылы әкесінің орнын басып, Ляодун герцогы болғаннан кейін, оны мұрагер еткісі келді. Мемлекеттік шенеуніктер бұл әрекетке қарсы болды (өйткені, мұрагерлік ережесі бойынша мұрагер әйелінің үлкен ұлы болуы керек – бұл жағдайда оның ағасы Муронг Чжун, герцогиня Дуанның үлкен ұлы), ал Муронг Хуан келісіп, Муронг Чжунды мұрагер етті, бірақ оған үлкен көмек көрсетіп, оны ресми түрде Муронг Ба (慕容霸, Ба – гегемон) деп атады. Осының салдарынан Муронг Чжун інісіне қатты қызғанды. Муронг Ба әкесі Ян патшасы атағын алғаннан кейін және бұрынғы Янды құрғаннан кейін, формальды түрде Цзиньнің вассалы болғанымен, әкесі үшін ерте генерал болды. 344 жылы Ювэнь тайпасын бағындыруға қосқан үлесі үшін Муронг Ба Дуцзяң графы атанды. Кейіннен Муронг Баны күшті қарсыласы Кейінгі Чжаомен шекараға орналастырды, оның генералы Дэн Хэнге (鄧恆) бұрынғы Янды басып алу мүмкіндіктерін іздеуді тапсырды, ал Муронг Ба Дэнге қарсы тұрып, оның жорыққа шығуына кедергі келтірді. Осы жылдары бірде ол аң аулап жүргенде аттан құлап, бір тісін жоғалтып алды. 348 жылы Муронг Чжун Муронг Хуанның орнын басып алғаннан кейін, ол әлі де Муронг Баға қызғанышпен қарағандықтан, Муронг Баны Муронг Кве (慕容𡙇, Кве – «жоқ») деп атады, бірақ Квенің пайғамдарлықта сәттілік символы екенін білген соң, оны қайтадан Муронг Чуй деп атады, осы атпен ол кейін танылды.

Муронг Чжунның тұсында

Муронг Цзюнь Муронг Хуанның орнын басып алғаннан кейін, оңтүстіктегі қуатты қарсыласы, Кейінгі Чжао, Ши Ху қайтыс болғаннан соң құлдырады, себебі Ши Худың ұлдары мен асырап алған немересі Ши Мин (кейіннен әкесінің бұрынғы тегін "Ран" деп қайта қабылдады) ішкі тартысқа түсті. Қырқыстан қарамастан, Муронг Цзюнь бастапқыда оңтүстікке жорық салып, Кейінгі Чжаоның жерін басып алуға асықпады, бірақ Муронг Чуй оны осы мүмкіндіктің толық пісіп жеткендігіне көндірді. Муронг Чуйдің бас қолбасшыларының бірі ретінде Муронг Цзюнь оңтүстікке жылжыды және 352 жылы Ран Минді тұтқынға алып, өлім жазасын орындағаннан кейін, бұрынғы Кейінгі Чжао жерінің шығыс жартысын басып алды. Келесі бірнеше жылда Муронг Чуй әлі де жартылай тәуелсіздігін сақтап қалған көптеген бұрынғы Кейінгі Чжао генералдарын бағындыруға қатысты. 352 жылдың қысында Муронг Цзюнь Цзиньден тәуелсіздігін жариялап, император атанды, ал 354 жылы ұлдары, бауырлары мен інілерінің көптегенін ханзадалар етіп тағайындағанда, Муронг Чуйді У ханзадасы етіп бекітті. Алайда Муронг Цзюнь Муронг Чуйдің қабілетіне қызғанышпен қарады. Ол Муронг Чуйді маңызды Лончжэн қаласының (龍城, қазіргі Цзиньчжоу, Ляонин) және бұрынғы астананың қорғаушысы етіп тағайындады, бірақ Муронг Чуй аймақты сәтті басқарғаны және халықтың қолдауын алғаны белгілі болғаннан кейін, Муронг Цзюнь қорқып, оны жаңа астана Еченге (鄴城, қазіргі Хэбэй провинциясының Ханьдань қаласы) қайтарды. 358 жылы Муронг Чуйдің әйелі, Дуан ханшайымы саяси интригалардың құрбаны болды. Дуан ханшайымы Дуан Мопейдің (段末柸) қызы болғандықтан, Дуан тайпасының патшалық әулетінен шыққан, өзінің тегімен мақтан тұтып, Муронг Цзюньнің әйелі, император Кезухунды құрметтемеді. Мүмкін, император Кезухунның ықпалымен евнух Не Хао (涅浩) Дуан ханшайымын сиқыршылықпен айыптады. Муронг Цзюнь оны және Муронг Чуйдің көмекшісі Гао Биді (高弼) тұтқынға алды. Дуан ханшайымы мен Гао Биге азап шегізді, бірақ олар сиқыршылыққа қатысты айыптауды мойындаудан бас тартты, сондықтан азаптау күшейтілді. Муронг Чуй әйелінің азаптарына қайғырып, оған хабар жіберіп, айыптауды мойындау арқылы азапты тоқтатуға көндіруге тырысты (осылайша азаптау тоқтатылар еді, бірақ өлім жазасына кесілер еді). Дуан ханшайымы: "Мен өлімнен қорықпаймын. Бірақ егер мен өзімді жалған айыптасам, онда сатқындыққа мойындаған болармын. Мен ата-бабаларыма опасыздық жасаймын және Сіздің Шаңырағыңызды осы апатқа сүйреймін. Салдары ауыр, мен мұндай іс жасамаймын." Сұраққа жауап бергенде, Дуан ханшайымы логикалық және ашық түрде жауап берді, және Муронг Чуй іске тартылмай қалды, бірақ ол түрмеде қайтыс болды, азаптаудан немесе жасырын жазалаудан. Муронг Чуй оның қарындасына үйленіп, жаңа ханшайым етті. Бірақ қысқа уақыттан кейін император Кезухун жаңа ханшайым Дуанды тақтан түсіруге бұйрық берді, және оның қарындасы, Чанъань ханымды Муронг Чуйге жаңа ханшайым ретінде үйлендірді. Муронг Чуй қарсылық көрсетпеді, бірақ ол ренжіді, ал император Кезухун оған одан да ашуланды. Осы себепті Муронг Чуй қысқа уақытқа алыс Пин провинциясының (平州, қазіргі Шығыс Ляонин) губернаторы ретінде шеттетілді. 359 жылы Муронг Цзюнь ауырған кезде ғана ол қайтадан шақырылды. 360 жылы Муронг Цзюнь қайтыс болды. Оның орнын ұлы және мұрагер ханзада Муронг Вэй басты, ал Муронг Цзюньнің кіші інісі және Муронг Чуйдің үлкен ағасы Муронг Ке Тайюань ханзадасы регент болып тағайындалды.

Муронг Ке билігі кезінде

Муронг Чжуннаннан айырмашылығы, Муронг Ке Муронг Чуиге қатты сеніп, көптеген шешімдерді оның кеңесімен қабылдады – оның ішінде 360 жылы Мую Ген оған қарсы қастандық жасаған кезде Мую Генмен не істеу керегі туралы да. Кейін сол жылы ол Муронг Чуиді Муронг Чжунның өлімінен кейін алаңдатып жатқан оңтүстік провинцияларды бағындыруға жіберді. 365 жылы ол Муронг Кеге маңызды Цзинь қаласы Луоянды басып алуға көмектесті, содан кейін оңтүстік әскерлерінің қолбасшысы болып, Цзиньдің қарсы шабуылдарына қарсы қорғаныс жүргізді. 367 жылы Муронг Ке ауырып, өлім төсегінде Муронг Вэйге өзінен кейін Муронг Чуиді тағайындауға кеңес берді. Ол сондай-ақ Муронг Вэйдің үлкен ағасы Муронг Цзан (慕容臧) Леань ханзадасымен және өзінің әкесі әрі регенті Муронг Пинг (慕容評) Шангён ханзадасымен Муронг Чуиге кем дегенде әскерлердің қолбасшысы лауазымын берудің жөн екеніне көндіруге тырысты. Бірақ, сол жылы Муронг Ке қайтыс болғаннан кейін, Муронг Пинг пен императрица Кезухун оның кеңесімен келіспеді, Муронг Пинг регент болды, ал әскерлердің қолбасшысы лауазымы Муронг Вэйдің ағасы Муронг Чонгқа, Чжуншань ханзадасына берілді.

Мюронг Пингтің регенттік кезінде

Муронг Пинг және императрица Кезухун Муронг Чуиге сенбеді, сондықтан оған маңызды міндеттер тапсырылмады. 368 жылы қарсыласы – бұрынғы Циньнің төрт әміршісі император Фу Цзяньға қарсы көтерілгенде, Муронг Чуи бұрынғы Янның көмегін іздеген төрт әміршіге көмектесуді жақтады, сондай-ақ бұрынғы Циньді жаулап алу мүмкіндігін пайдалануды ұсынды. Бірақ Муронг Пинг бұған келіспеді, нәтижесінде бұрынғы Цинь төрт әміршіні тұтқындап, өлім жазасына кесті. 369 жылы Цзинь генералы Хуан Вэнь бұрынғы Янға қарсы ірі шабуыл ұйымдастырып, оған қарсы жіберілген бұрынғы Ян армияларын жеңіп, Йеченге жақын Фантоуға (枋頭, қазіргі Хэби, Хэнань) дейін жетті. Муронг Вей мен Муронг Пинг қорқып, бұрынғы астана Лончхенге қашуды ойлады. Алайда Муронг Чуи Хуан Вэньге қарсы соңғы күреске түсуге бел буды. Ол және оның інісі Муронг Дэ Хуанға ауыр жеңіліс сыйлады. Бұрынғы Ян сұраған көмекші күштер бұрынғы Циньден келді, олар Хуанға тағы бір үлкен жеңіліс сыйлап, Хуанның бұрынғы Янды жою үмітін жойды. Дегенмен, Муронг Пинг пен императрица Кезухун Муронг Чуидің жеңісіне қызғанышпен қарады және оның әскерлеріне сұраған сыйлықтарын бермеді. Муронг Пинг пен императрица Кезухун оны өлімге кесуді де қарастырды. Муронг Кэнің ұлы Муронг Кай (慕容楷) және Муронг Чуидің туысы Лан Цзянь (蘭建) төңкеріс жасауды ұсынды, бірақ Муронг Чуи бас тартты. Оның орнына ол мұрагері Муронг Лингтің (慕容令) ұсынысын қабылдап, империялық үкіметпен келісу үшін Лончхенді басып алуға тырысып, қашуға шешім берді. Муронг Чуи 369 жылғы қысында жоспарын іске асыра бастады. Бірақ Йеченгтен шыққаннан кейін, оның ұлы Муронг Лин, оған ықылас көрсетпегендіктен, Йеченгке қайтып оның туралы хабарлады, ал Муронг Пинг оны қуу үшін әскер жіберді. Муронг Чуи жоспарын өзгертті және бұрынғы Циньге қашуға тырысты. Ол содан кейін өзінің ізбасарларын таратып, оңтүстікке қашты. Жолда тағы бір ұлы Муронг Ману (慕容馬奴) Йеченгке қашып кетуге тырысып, оның қолынан қаза тапты. Сары өзенде тоқтағанда, ол өзін тоқтатуға тырысқан күзетшілердің командирін өлтіріп, Луоянға қарай жол тартты, содан кейін кіші ханшайым Дуанмен, ұлдары Муронг Линг, Муронг Бао, Муронг Нонг, Муронг Лонг, Муронг Кай, Лан Цзянь және Гао Бимен бірге бұрынғы Циньге қашты. Императрица Кезухун Йеченгте қалды.

Бұрынғы Цин дәуірінде

Муронг Чуйдың бұрынғы Цинь аймағына келгеніне көптен бері бұрынғы Янды жаулап алуды ойлаған, бірақ Муронг Чуйдың әскери қабілетінен қорқатын Фу Цзянь қатты қуанды және Муронг Чуйды жеке қарсы алу үшін астана Чанъаннан шықты. Ол Муронг Чуйді Бинту маркизі етіп тағайындады және премьер-министрі Ван Мэннің күмәндануына қарамастан, оны қатты құрметтеді. Сонымен қатар, ол Муронг Чуиді өзінің қолбасшыларының біріне айналдырды. 369 жылы Муронг Пинг Люань аймағын бұрынғы Циньге беруден бас тартқаннан кейін, бұрынғы Ян Циньге қарсы көмек сұрағанда уәде еткендей, Фу Цзянь Ванды бұрынғы Янға шабуыл жасауға жіберді. Ван Муронг Чуйдің мұрагері Муронг Лингтің өзімен бірге бағдар ретінде жүруін сұрады. 370 жылдың басында Луоянды басып алғаннан кейін Ван Муронг Чуйдің қызметшісі Цзин Сиге (金熙) пара беріп, Муронг Лингке Муронг Чуйдің жесір императрица Кезухунның өз әрекеттеріне өкінгенін және сондықтан бұрынғы Янға қайта оралып жатқанын жалған хабар берді. Муронг Линг бұл хабардың шынайылығын немесе жалғандығын тексермеген соң, бұрынғы Янға қайта оралуға шешім қабылдады. Ван дереу Муронг Лингті сатқындықта айыптап, Муронг Чуй қорқып қашып кетеді, бірақ тұтқындалады, бірақ Фу Цзянь Муронг Лингтің тәуелсіз әрекет етіп жатқанына сеніп, сондықтан Муронг Чуйды кешірді. Бұрынғы Ян Муронг Линге сенбей, оны елден қуды. Сол жылы ол көтеріліс бастауға тырысқаннан кейін, ағасы Муронг Линнің сатқыншылығынан кейін шайқаста қаза тапты. 370 жылдың соңында Ван Муронг Пинді жеңіп, бұрынғы Янды жаулап алғаннан кейін Муронг Чуй Фу Цзяньмен бірге бұрынғы Ян астанасы Йеченгке барды. Бастапқыда ол Мурон Пинг пен Кезухун патшайыммен күрес кезінде өзін қолдамаған шенеуніктерге деген өшірігін жасырмады, бірақ Гао Бидің ұсынысы бойынша оларды Янды қайта құруды көздей отырып, мейірімділікпен қарастыра бастады. 372 жылы ол Муронг Пингті бұрынғы Янды жоюдың түбірі деп айыптады және Фу Цзяньнан Муронг Пингті өлтіру арқылы бұрынғы Янды кек алуын өтінді; Фу Цзянь мұны істемеді, бірақ оны алыстағы командирдің губернаторы етіп, Муронг Пингті құлшылыққа жіберді. 378 жылы Муронг Чуй Фу Цзяньның ұлы Фу Пидің қолбасшылығымен Цзиньның негізгі қаласы Сянянға қарсы жорыққа қатысты. 382 жылы Фу Цзянь Цзинь-ны жою және Қытайды біріктіру үшін ірі науқан бастағысы келгенде, көптеген лауазымды адамдар, соның ішінде Фу Цзинь-ның ағасы Фу Ронг, 375 жылы Ван қайтыс болғаннан кейін Ванның орнын бас министрлікке алған, қарсы болды, бірақ Муронг Чуи мен Яо Чанг науқанды шақырды, ал Фу Цзинь өзінің науқанын 383 жылдың күзінде бастады. Алайда, Фу Ронг басқарған бұрынғы Цин әскерлері үлкен сандық басымдыққа қарамастан Фэй өзенінің шайқасында Цин әскерлерімен жеңілді; Фу Ронг өлтірілді, және бүкіл әскер құлады, бірақ Муронг Чуйдың қолбасшылығындағы әскерлер тұтас қалды, ал жеңіліс кезінде жебе жарақатын алған Фу Цзянь Муронг Чуйға қашты. Муронг Чуйдың ұлы Муронг Бао және ағасы Муронг Де екеуі де Муронг Чуйды Фу Цзяньды өлтіруге көндіруге тырысты, бірақ Муронг Чуй оның орнына өз күштерін Фу Цзяньның қолбасшылығына қайтарып, Фу Цзяньмен бірге Луоянға оралды. Алайда, оның ұлы Муронг Нонгтың ұсынысы бойынша, ол Янды қайта құру үшін бүлік ұйымдастырды. Муронг Чуй Фу Цзяньге бұрынғы Ян территориясындағы адамдар көтеріледі деп қорқатынын және аймақты тыныштық орнатуға күш-жігерін жұмсаудың жақсы болатынын айтты. Фу Цзянь Куан Идің (權翼) қарсылығына қарамастан келісті. Муронг Чуй әскерін алып, Фу Пи қорғап отырған Йеченгке жетті. Олар бір-бірін күдікті деп санаған, бірақ екеуі де бір-біріне шабуыл жасау мүмкіндігін жоққа шығарған. Динглинг басшысы Чай Бин (翟斌) Фу Пидің кіші інісі Фу Хуэй (苻暉) күзетіп тұрған Луоянға қарсы көтеріліп, шабуыл жасаған кезде Фу Пи Муронг Чуиге Чайдың көтерілісін басуға бұйырды, ал Фу Пи өзінің көмекшісі Фу Фейлонгты (苻飛龍) Муронг Чуидің көмекшісі ретінде жіберді. Алайда, Луоянға бара жатқанда Муронг Чуи Фу Фейлонг пен оның Ди сарбаздарын өлтіріп, ашық көтеріліске дайындалды. Осы арада Фу Пи Муронг Чуиге күдікпен қараса да, Муронг Чуидің ұлы Муронг Нонгты және немерелері Муронг Кай мен Муронг Шаоны (慕容紹) қадағалауға алмады, ал үшеуі Йеченгтен қашып шығып, өздерінің көтерілісін бастады. 384 жылы көктемде Муронг Чуй, бұрынғы Цинге қарсы ашық көтеріліс жасамаған, Луоянға келді, бірақ Фу Фейлонгтің өлімін естіген Фу Хуй оны қарсы алудан бас тартты. Муронг Чуи содан кейін Чай Бинмен одақтасты, ол оны императорлық атақ алуға шақырды. Муронг Чуй бұл сәтте бас тартты (Муронг Вэйді император ретінде қайтару керек деп есептегендіктен), бірақ Янның князі атағын қабылдады, бұрынғы Циннен ресми түрде бөлініп, Кейінгі Янды құрды.

Ерте билік ету: бұрынғы Циньдің бүлігі

Бірден Муронг Чуи бұрынғы Ян мемлекетіне тиесілі болған аймақты басып алу үшін күрес басталды. Ол және Муронг Нонг көптеген қалаларды жылдам басып алды. Лоянг пен Йеченг оқшауланды. Фу Пи оны көтерілісін тоқтатуға көндіруге тырысты, бірақ ол бас тартты, керісінше Фу Пиді әскерін сақтап, Йеченгті тастап кетуге көндіруге тырысты; Фу Пи бас тартты, сонда Муронг Чуи Йеченгті қоршауға алды. Бұрынғы Цинь енді Муронг Чуидің жүректері Муронг Хонг пен Муронг Чонг, сондай-ақ батыстағы Яо Чангтың бүлігіне тап болғанда, Йеченгке күшейте алмайды, бірақ Муронг Чуи оны жылдам басып ала алмады. Жаңай Бин премьер-министрлік лауазым берілмегеніне көңілі толмағандықтан, тағы да бұрынғы Циньге жақтасуды ойлағанда, Муронг Чуи оны өлтірді. Жаңай Биннің немересі Чжай Чжэн (翟真) Кейінгі Янға қарсы көтерілді, ал келесі бірнеше жыл бойы бұрынғы Цинь қалдықтарымен күрескенде Муронг Чуи де Чжай Чжэннің және кейін оның туыстары Чжай Чен (翟成) мен Чжай Ляо басқарған Динглинг әскерлерімен күресуге мәжбүр болды. 385 жылдың басында ол Сары өзеннің оңтүстігіндегі аумақтың көп бөлігін басып алған және Фу Пимен уақытша одақтасқан Цзинь әскерлерімен де шайқасуға мәжбүр болды. Осы кезде оның Кейінгі Ян мемлекетінің болашағы айқын болмады. Алайда, қазіргі Хэбэйдің көп бөлігін бағындыру үшін солтүстікке жылжығаннан кейін, Муронг Чуи 385 жылдың соңында Фу Пи Йеченгті тастап, батысқа кеткен кезде оны басып ала алды. (Фу Пи, Фу Цзянь сол жылы Яоның қолынан қаза болғанын естіген соң, өзін император деп жариялады, бірақ Кейінгі Янға одан әрі қауіп төндірмеді.) 385 жылдың соңына қарай бұрынғы Циньнің оқшауланған қарсыластары қалғанмен, бұрынғы Ян Сары өзеннің солтүстігіндегі және Тайхан тауларының шығысындағы аумақты көбінесе бақылап отырды.

Ортаңғы билік: кейінгі Янның нығаюы

Жаңа 386 жылы Муронг Чуй өзінің немере інісі Муронг Вэньнің (慕容溫) Леланг князі ретінде соғысқа қарамастан қайта құруға қол жеткізген Чжуншань (中山, қазіргі Баодин, Хэбэй) қаласын өзінің астанасы етуді шешті. Ол сондай-ақ император титулын алды. 386 жылы Дай патшалық үйінің ұрпағы Туоба Гуй, сол жылдың басында Дайды қайта орнатып, кейіннен Вэй князі титулын қабылдады (осылайша Солтүстік Вэй құрылды), бірақ ішкі көтерілістер мен алабұрлыштарға тап болды. Ол Муронг Чуйге вассал ретінде бағынып, Кейінгі Яннан көмек сұрады. Муронг Чуй оған көмекке Муронг Линды жіберді, соның арқасында Солтүстік Вэй сақталды. 387 жылы Муронг Чуйдың кіші ұлы Муронг Роу (慕容柔) және Муронг Баоның ұлдары Муронг Шенг пен Муронг Хуй (慕容會, Муронг Чуйдың әкесінен өзгеше таңбасы бар) қазіргі Шаньсиде бекінген Батыс Яндан қашып келді. Батыс Янның императоры Муронг Ён, Муронг Чуйдың алыс туысы болғандықтан, Муронг Роу мен оның ұлдарына күдікпен қарады. Сол жылы Батыс Янда қалған Муронг Чуй мен Муронг Цзюньнің барлық ұрпақтары Муронг Ённың бұйрығымен қырғынға ұшырады. Кейін 387 жылы Муронг Чуй жеке өзі Лиян округін (黎陽, шамамен қазіргі Хэби, Хэнань) басып алған Чжай Ляоға шабуыл жасады, және Чжай Ляо оған бағынды. Бірақ сол жылы Чжай Ляо тағы да көтеріліс көтерді. 388 жылы Чжай Ляо бағынуға тағы бір ұсыныс жасағанда, Муронг Чуй бас тартты, сонда Чжай Ляо өзін Вэйдің «Аспан князі» (Тянь Ванг) деп жариялады. 388 жылы 62 жастағы Муронг Чуй күнделікті басқару өкілеттігін Муронг Баоға, енді оның тақ мұрагеріне жүктеді, тек ең маңызды мәселелерді өзі шешті. Ол қазіргі әйелін – қайтыс болған екі әйелінің немересі Дуань Юаньфэйді императрица етіп жариялады.

Биліктің соңғы кезеңдері: мемлекеттің нашарлауы

391 жылы Кейінгі Ян мен Солтүстік Вэй арасындағы қарым-қатынастың бұзылуына әкелетін ауыр салдарлар орын алды. Сол жылы Туоба Гуй өзінің інісі Туоба Гуйды (拓拔觚) Кейінгі Янға құрмет көрсету үшін жіберді, ал Муронг Чуйдің ұлдары Туоба Гуйды тұтқынға алып, Туоба Гуйдың бостандығы үшін жылқы беруді талап етті. Туоба Гуй бас тартты және Кейінгі Янмен қарым-қатынасын үзді, оның орнына Батыс Янмен одақ құрды. 392 жылы Чжай Ляоның ұлы және мұрагері Чжай Чжао Кейінгі Янның шекаралық аймалына шабуыл жасағаннан кейін, Муронг Чуй жеке өзі Чжайдың астанасы Хуатайға (滑台, қазіргі Аньян, Хэнань) қарсы әскер басқарды. Чжай Батыс Яннан көмек сұрады, бірақ Муронг Ён көмекші күш жіберуден бас тартты. Муронг Чуй Сары өзеннен жылдам өтіп, Хуатайды басып алып, Чжайдың Вэй мемлекетін жаулап алды. 393 жылы қыста Муронг Чуй назарын Батыс Янға бұрды. Муронг Юнға Батыс Янның астанасы Чжанцзиге (長子, қазіргі Чанцзи, Шанси) Тайхан өткелі (太行, қазіргі Цзяодзуо, Хэнань) арқылы шабуыл жасайтынына сендіргеннен кейін, ол оның орнына Тианцзин өткелі (天井關, қазіргі Хандан, Хэнань) арқылы күтпеген шабуыл жасап, Батыс Янды таң қалдырды, Чжанцзиге жылдам жетіп, оны қоршауға кірісті. Муронг Юн Цзинь мен Солтүстік Вэйден көмек сұрады, бірақ Цзинь мен Солтүстік Вэй күштері келмей, Муронг Чуй Чжанцзиді басып алып, Муронг Юнды өлтіріп, Батыс Ян аумағын Кейінгі Янға қосты. 395 жылы Солтүстік Вэйдің шекаралық аймалды үздіксіз тонауына жауап ретінде Муронг Чуй Муронг Бао, Муронг Нонг, Муронг Лин, Муронг Де және Муронг Шаоны 90,000-нан астам сарбазбен Солтүстік Вэйге қарсы жазалау экспедициясын басқаруға жіберді, Муронг Бао басшылық етті. Туоба Гуй өз күштерін астанасы Шенгльден (盛樂, қазіргі Хохот, Ішкі Моңғолия) Сары өзеннің батысына көшірді. Муронг Баоның әскері қуалай жүріп шаршады, ал Туоба Гуй Муронг Чуйдің қайтыс болғаны туралы жалған хабар таратты, бұл сарбаздардың алаңдауына себеп болды. Осы уақытта Муронг Линнің жақтастары Муронг Линды император етіп тағайындау үшін төңкеріс жасауды жоспарлады, бірақ Муронг Линнің өзі қатыспағандықтан, күдік туды. Муронг Бао, Туоба Гуйдың қыста әскерін тығырықтан көлеңкелеп жүргенін сезбей, кері шегінуге шешім қабылдады. 395 жылы қыстың қатал суында Солтүстік Вэй күштері Кенхэ беткейінде еш күмәнсіз Кейінгі Ян әскеріне шабуыл жасап, көптеген сарбаздарды өлтірді, ал қалғандарын тұтқынға алды. Муронг Бао мен бірнеше генералдары қашып құтылды. Туоба Гуй бастапқыда Кейінгі Ян сарбаздарын жомарттықпен босатуға ниеттенген, бірақ Кепин Цзянь (可頻建) бұл Кейінгі Янға әскерін тез қайта құруға мүмкіндік береді деп ескерткен соң, тұтқынға алынған сарбаздарды өлтірді. Муронг Бао қорланды және Муронг Чуйді Солтүстік Вэйге қарсы тағы бір науқан бастауға шақырды, сондай-ақ Муронг Де де осылай етуге шақырды. Сондықтан ол ұлы Гаоян князі Муронг Лонгты және немересі Муронг Шенгті астанасы Чжуншаньға империяның солтүстік бөлігінен күш-жігермен шақырып, 396 жылы Солтүстік Вэйге қарсы тағы бір шабуылға дайындық жасады. Муронг Чуй шабуылды бастап, Солтүстік Вэйдің маңызды қаласы Пинченгті (平城, қазіргі Датоң, Шанси) жылдам басып алып, Шенглеге беттеді. Туоба Гуй үрейленгендіктен Шенглені тағы да тастап кетуді ойлады. Алайда Муронг Чуй әскерін Канхэ беткейі арқылы алып өткенде, сарбаздар өлген әскерлердің денелерін көріп, ащы жылады, ал Муронг Чуй қатты ашуланып, ұялғандықтан қатты ауырды. Жауап ретінде Кейінгі Ян күштері кері шегіне бастады, ал Чжуншаньға қайтып бара жатқанда Муронг Чуй Шангуда (上谷, қазіргі Чжанцзякоу, Хэбэй) қайтыс болды. Оның өлімі армия Чжуншаньға жеткенше жарияланбады, ол императорлық құрметпен жерленді. Муронг Бао оның орнын басып алды, бірақ бір жыл ішінде Кейінгі Янның көп бөлігі Солтүстік Вэйдің қолына түсті.

Танымал мәдениет

2011-2012 жылдары KBS1 телесериалы "Гвангаэто, Ұлы жаулаушы" да Ким Донг Хён сомдаған рөлде бейнеленген.