Кіріспе

1982 жылы Фрицёф Капраның жазған кітабы. "Трансформация нүктесі: Ғылым, қоғам және жаңа мәдениет" кітабында автор жүйелік теория тұрғысынан қарап, қабылданған ғылыми және экономикалық дағдарыстарды зерттейді.

Қорытынды

Капра ғылым мен экономика тарихын қарастырып, зерттейді, физикалық ғылымдардың қазіргі эмпирикалық түсінігінде аңғарылған картезиандық, ньютондық және редукционистік парадигмалардың кемшіліктерін көрсетеді. Ол осы парадигмалардың қазіргі заманғы технология мен экологияға байланысты адам әрекеттері мен саясатты бағыттауға жеткіліксіз екенін айтады, содан кейін қоғам күрделі мәселелерді шешу үшін холизм мен жүйелер теориясының ұғымдарын және түсініктерін дамытуы қажет деп тұжырымдайды. Оның аргументі кең оқырман қауымына түсінікті және берік айтылған, ғылымның ешқандай саласы туралы бұрынғы білімді талап етпейді. Физиктер үшін бұл кітап бүгінгі жаңа ғылымның болашақ қоғамға қалай және неліктен әсер ететінін түсіндіретін нұсқаулық болып табылады. Ғылыммен айналыспағандар үшін бұл ғылыми ізденістер әлеміне сирек кездесетін көрініс береді; ал барлық оқырман үшін бұл сапалық және сандық зерттеулердің барлық салалары тарихының пайдалы жиынтығы болады.

І БӨЛІК: Дағдарыс және трансформация

Бұл бөлім кітаптың басты тақырыптарымен таныстырады.

Ауаның өзгеруі

Картезиандық дүниетанымы мен Ньютондық физиканың ықпалында болған және қазіргі физика теорияларымен сәйкес болу үшін өзгерістерге ұшырауы тиіс ғылымдардың арасында Капра денсаулық мәселесіне ең кең экологиялық тұрғыдан – биология мен медицинадан бастап, психология, психотерапия, социология, экономика және саяси ғылымдарға дейін назар аударады.

ІІ БӨЛІК - Екі парадигма

Бұл бөлімде картезиандық дүниетанымының тарихи дамуы және қазіргі физикадағы негізгі ұғымдардың күрт өзгеруі баяндалады.

Ньютонның әлемдік машинасы

Осы тарауда Капра Ньютон механикасы он тоғызыншы ғасырдың соңына қарай табиғи құбылыстардың негізгі теориясы ретіндегі орнын жоғалтқанын айтады. Максвеллдің электродинамикасы және Дарвиннің эволюция теориясы екеуі де Ньютондық көзқарастың шегінен шығарған элементтерді қамтиды. Бұл ғаламның Декарт пен Ньютон елестеткеннен гөрі әлдеқайда күрделі екенін көрсетті. Бұл жағдай жиырмасыншы ғасырдың алғашқы үш онжылдығында маңызды өзгерістерге ұшырады.

Жаңа физика

Капра бұл тараудағы қазіргі физиканы ұсынуына жеке сенімдері мен көзқарастарының әсер еткенін мәлімдейді. Ол көптеген физиктер әлі мойындамаған, бірақ философиялық тұрғыдан маңызды деп есептейтін, сондай-ақ басқа ғылымдар мен мәдениет үшін зор маңызы бар нақты ұғымдар мен теорияларды баса көрсетті.

ІІІ БӨЛІК - Картезиандық-Ньютондық ойдың ықпалы

Картезиандық-Ньютондық ойдың биология, медицина, психология және экономика ғылымдарына жасаған терең ықпалы талқыланады, сондай-ақ Капра осы салалардағы механикалық парадигманы сынап көрсетеді.

Өмірге механикалық көзқарас

Осы тарауда Капра редукционизмнің шектеулерін көрсетеді.

Биомедициналық модель

Қазіргі медицина науқасты адам ретінде емес, дененің кішкентай бөліктеріне ғана назар аудару арқылы қарастырады, дейді Капра. Денсаулықты механикалық функцияға дейін төмендету салдарынан, ол емделу процесімен күресе алмайды деп санайды. Өмірді механикалық көзқараспен қарау дәрігерлердің денсаулық және ауруға қатысты көзқарасына әсер еткен. Оның пікірінше, біз биомедициналық модельден шығу үшін тек денсаулығымыздың басқа да жақтарын әлеуметтік және мәдени өзгерістерге сәйкес келтіруге дайын болуымыз керек.

Ньютондық психология

Бұл тарауда психиатрларға ақыл-ой теориясы адам санасының толық спектрімен жұмыс істегенде, дәстүрлі Фрейдтік көзқарас шеңберінен шығуға қалай көмектесетіні көрсетілген. Капра физиктердің зерттеулерін атомдық және субатомдық деңгейге дейін кеңейтуінің нәтижесінде, олардың баршамыздың санамызға қайшы келетін ұғымдарды қабылдауға келгенін сипаттайды.

Экономикадағы тұйық жол

Капра болашақ экономикалық философияның адамдардың көзқарастарына, сенімдеріне және өмір салтына тікелей сілтеме жасайтынын көрсетеді, осылайша оның ұсынған жаңа ғылымын негізінен гуманистік етеді. Ол адамның мақсаттары мен мүмкіндіктерін қарастырады және оларды жаһандық экожүйенің негізгі құрылымына енгізеді. Мұндай көзқарас қазіргі ғылымда зерттелгеннің барлығынан да жоғары нәтиже береді; ол соңғы мәнінде ғылыми да, рухани да болады.

Өсудің қараңғы жағы

Капра жаңа аяқтың терең экологиялық болатынын, көптеген дәстүрлі мәдениеттердің көзқарастарымен сәйкес келетінін және қазіргі физиканың түсініктері мен теорияларына үйлесетінін баяндайды. Физик ретінде ол заманауи физиканың әлемге қарайтын көзқарасы емдік және мәдени біртүтастыққа қол жеткізуге мүмкіндік беретінін, сонымен қатар басқа ғылымдарға зор әсер ететінін көруді қуанышты деп санайды.

IV БӨЛІК - Шындықтың жаңа көрінісі

Кітаптың төртінші бөлімінде сыннан кейін шындықтың жаңа тұжырымына арналған егжей-тегжейлі талқылау келеді.

Өмірге жүйелі көзқарас

Капра неодарвинистік теорияға қарсы Тельяр де Шарденнің эволюция теориясын бағалайды. Осы тарауда Капра өз идеялары тірі организмдерді зерттеуге қатысты жаңа жүйелік тәсілдің арқасында жаңаша түсінікті табады және ғалымдар мен мистиктер арасындағы үйлесімді кеңінен тануға үлкен үлес қосады деп сенім білдіреді.

Толық және денсаулық

Осы тарауда Капра Симонтон әдісін талқылайды, бұл Карл Симонтон, сәулелік онколог, және Стефани Мэтьюс Симонтон, психотерапевт әзірлеген түсінік жүйесі және терапия. Мысалы, қатерлі ісікпен ауыратын науқастар өмірлік мақсаттары мен ғаламның толыққандылығымен байланысын ойлауға итермеленеді, және осы себепті Капра олардың тәсілінің денсаулық сақтау саласы үшін аса құнды екенін айтады.

Уақыт пен кеңістікке дейінгі саяхаттар

Егер тәжірибелік психотерапиялар қазіргі физика, жүйелік биология және трансперсональды психологиядан туындаған жаңа парадигмамен таныс болса, олар әлдеқайда тиімдірек болады. Тәжірибелік терапиялардың соңғы тосқауылы эмоционалдық немесе физикалық емес, ақыл-ойдағы тосқауыл болып табылады.

Күн дәуіріне көшу

Соңғы тарауда Капра революция жүріп жатқанда, ескірген мәдениет келісімге барудан бас тартады, көне ұғымдарға жабысып, оларды қатты ұстап тұрады; ал үстем әлеуметтік институттар жаңа мәдени күштерге өздерінің жетекшілік рөлдерін бермейді. Дегенмен, олар сөзсіз құлайды, ал дамып келе жатқан мәдениет өсіп, ақырында үстем мәдениетке айналады. Бұрылыс нүктесі алға жылдамдаған сайын, ірі эволюциялық өзгерістерді қысқа мерзімді саяси манипуляциялармен тоқтату мүмкін емес екенін түсіну болашаққа деген ең зор үміт сыйлайды.