Кіріспе

Күрішін және корица қосылған тәтті нан

Күрішін наны немесе жеміс наны (Жаңа Зеландия мен Австралияда жеміс тосты немесе күрішін тосты деп те аталады) – күрішін қосылған және корицамен хоштандырылған нанның бір түрі. Ол "әдетте ақ ұннан немесе жұмыртқадан жасалған қамырдан" дайындалады. Ақ ұннан басқа, күрішін наны басқа ұндардан да жасалуы мүмкін, мысалы, универсалды ұннан, сұлы ұнынан немесе бидай ұнынан. Кейбір рецепттерде бал, қоңыр қант, жұмыртқа немесе май қосылады. Рецепттердің әртүрлі нұсқаларында жаңғақ, фундук, пекан немесе десерт ретінде ром немесе виски қосылуы мүмкін. Күрішін наны әртүрлі түрінде желінеді, оның ішінде таңғы асқа тост ретінде ("күрішін тосты") немесе бутербродқа дайындалады. Кейбір мейрамханаларда күрішін наны ірімшік тақтасымен бірге беріледі.

Тарих

Оның өнертабысы Генри Дэвид Тороға дұрыс емес атрибуцияланды, бұл кең таралған қателік. Уолтер Хардинг Генри Тороның өмірбаянында оның кішміш нанын жасағанын жазды. Автор Кен Дженнингс былай деп жазады: "Бірақ, әйгілі профессор Хардингтің 1943 жылғы Ladies' Home Journal журналындағы бір мақала алдаған сияқты, ол өзінің дәмді, кішмішті деректерін Тороның туған қаласы Конкордтағы (Массачусетс штаты) ұзақ жылдар бойы сақталған аңызға сүйеніп алған. Ақырында Хардинг 1990 жылы Торо қоғамының «Бюллетенінде» «Торо және кішміш наны» деген тақырыптағы мақаласында өз мәлімдемелерінен бас тартты. 15 ғасырдан бері Еуропада кішміш қосылған нан жасалып келген. Германияда Рождестволық нан «штоллен» деп аталады. Кулич – Ресейде жасалатын Пасха наны, ал панетоне Италияда жасалады. «Оксфорд ағылшын тілінің сөздігінде» «кішміш наны» туралы ең алғашқы сілтеме 1845 жылғы Blackwood's Edinburgh Magazine журналындағы мақалада кездеседі. Англияда кішміш наны 19 ғасырдың екінші жартысынан бастап жоғары шайдың әдеттегі бөлігіне айналды. 1920 жылдары кішміштің темірге бай болуына байланысты кішміш наны «Темір наны» деп жарнамаланды. 1960 жылдары бұл нан ағылшыс нан пісірушілері арасында кеңінен танымал болды.

Түрлері

Еуропалық тұздық нан түрлеріне эстондық "крингель", словак "вианочка" және грек "стафидопсомо" кіреді. Оған ұқсас тағам – яһудилердің сенбі күні мен мерекелерде жейтін дәстүрлі шабат наны. Итальяндық генерал Джузеппе Гарибальди әскері жеген тұздық нанның негізінде Гарибальди печеньесі жасалған деген болжам бар. Австралия мен Жаңа Зеландияда таңғы асқа май жағылған тұздық тосты жеу жиі кездеседі. Тұздық нан – федералды стандарттары белгіленген нанның бес түрінің бірі.

Космологияда

Нан қамыры көтерілуі және пісірілуі кезінде жеке-жеке кішмеліздің қозғалысы ғаламның кеңеюін түсіндіру үшін аналогия ретінде жиі пайдаланылады.