Шурпанхаха (санскрит: शूर्पणखा, ,) – инду ғасырындағы ракшаси (шайтан әйел). Оның аңыздары көбінесе Рамаяна эпосында және оның басқа нұсқаларында айтылады. Ол Ланка патшасы Равананың қарындасы және абыз Вишрава мен ракшаси Кайкешидің қызы. Шурпанхаханың түпнұсқа эпостағы рөлі шағын, бірақ маңызды.
Shurpanakha (Sanskrit: शूर्पणखा, , ), is a rakshasi (demoness) in Hindu epic. Her legends are mainly narrated in the epic Ramayana and its other versions. She was the sister of Lanka's king, Ravana, and the daughter of the sage Vishrava and the rakshasi Kaikeshi. Shurpanakha's role in the original epic is small, yet significant.
Сыртқы келбеті
Шурпанаханың сыртқы келбеті эпостың әртүрлі нұсқаларында күрт айырмашылықтарға ие. Көптеген нұсқаларда, Вальмикидің "Рамаянасы" да оны келбеті жағынан ұнамсыз әйел деп көрсетеді. Шурпанаха алғаш рет Раманы орманда кездестіргенде, Вальмики оны жағымсыз жүзді, ісіңкі қарны бар, қиық көзді, мыс түсті шашты, жаман келбетті, дауысы қатты, жасы келген, қиық сөйлейтін, нашар тәрбиеленген, өрескел және жиреншікті деп сипаттайды. Ал, Камбаның "Рамаянасы" оны махаббатқа шұбар және әдемі әйел ретінде бейнелейді, оның мінез-құлқын жалғыздыққа байланыстырып, оны адамгершілікке жақындатады.
Shurpanakha's appearance has drastic differences in the different versions of the epic. Most versions including the Valmiki's Ramayana mention her to be an ugly woman. When Shurpanakha first sees Rama in the forest, Valmiki describes her as facially unpleasant, pot bellied, wry eyed, coppery haired, ugly featured, brassy voiced, deplorably oldish, a crooked talker, ill mannered, uncouth and abominable. In contrast, the Kamba Ramayanam describes her as a lovelorn and beautiful woman, attributing her behaviour to loneliness and thus humanising her.
Неке және жесірлік
Шурпанаха өскенде, ол Калкея Данава тайпасының Данава ханзадасы Видютжихваға жасырын үйленді. Равана, Шурпанаханың Данаваға үйленгеніне қатты ашуланды. Данавалар ракшастардың қанжарлы жауы еді. Ашуға буған Равана оларды екеуін де өлтіруге бел буды. Осылайша Видютжихваның әскеріне қарсы соғыс салып, оны шайқаста өлтірді. Равана Сурпанаханы да өлтіруге асығып тұрғанда, Равананың әйелі Мандодари оны құтқарып қалды. Равананың інісі Кумбхакарна да одан Сурпанаханың өмірін сақтап қалуды сұрады. Мандодари Сурпанахаға шаңқалап аралап, өзге күйеу іздеуді бұйырды. Шурпанаха кейде Ланка мен Оңтүстік Үндістанның ормандары арасында, ал кейде Равананың бұйрығымен орманды мекендейтін Асура туыстары Хара мен Душанамен бірге уақыт өткізді.
When Shurpanakha grew up, she secretly married the Danava prince of the Kalkeya Danava clan, Vidyutjihva. Ravana became enraged with Shurpanakha for marrying a Danava. The Danavas were the mortal enemies of Rakshasas. Enraged Ravana decided to kill both of them. Thus waged a war against Vidyutjihva's army and killed him in a battle. Ravana was about to kill Surpanakha too but Ravana's wife Mandodari saved her. Ravana's brother Kumbhakarna also appealed to him to spare Surpanakha's life. Mandodari asked Surpanakha to roam and search for another husband. Shurpanakha then split her time between Lanka and the woods of Southern India, sometimes living with her forest dwelling Asura relatives, Khara and Dushana, on Ravana's orders.
Рама, Сита және Лакшманамен кездесу
Вальмикидің айтуынша, ол Панчавати орманына барған кезде Айодхьяның жер аударылған ханзадасы Рамамен кездесті және оның жас күміс бетіне бірден ғашық болды. Оны баурап алу үшін ол әдемі түріне енді, бірақ Рама оның құдайылық ұсыныстарын мейірімділікпен қабылдамады, өйткені ол әйелі Ситаға адал екенін және ешқашан басқа әйел алмайтынын айтты. Қабылданбаған Шурпанаха оның кіші ағасы Лакшманаға жүгірді, ол Рамадан кейінгі екінші екенін және оған лайық емес екенін айтты. Олардың тікелей бас тартуына ашуланған, қорланған және қызғанышпен толған Шурпанаха өз шайтандық түріне оралып, Ситаға шабуыл жасады, бірақ Лакшмана оны тоқтатты және оның мұрнын кесіп тастады. Шурпанаха бірінші болып ағасы Хараға барды, ол Рамаға шабуыл жасау үшін он төрт ракшас жауынгерін жіберді, оларды Рама оңай жеңіп алды. Хара өзі де 14 мың әскермен шабуыл жасады, олардың барлығы Ланкаға қашып кеткен Сумалидің ұлы, Кайкесидің бауыры Акампанадан басқа қырылды. Содан кейін ол Равананың сарайына қашып, ағасына өзі бастан өткерген ұятты жағдайды айтты. Ағасы Ситаның сұлулығын естіп, оны ұрлап алуға шешім қабылдады. Акампана да Равананың Ситаны ұрлауына белсенді қатысты. Ағасы Вибишанның қарсылығына қарамастан, Равана Ситаны ұрлап алып, Ланка шайқасын бастарды.
According to Valmiki, she met the exiled Prince Rama of Ayodhya, during one such visit to the Forest of Panchavati, and was instantly smitten by his youthful good looks. She adopted a beautiful form to entice him, but Rama meanwhile kindly rejected her advances, telling her that he was faithful to his wife Sita and thus would never take another wife. Rejected, Shurpanakha then approached his younger brother, Lakshmana, who said that he is only second to Ram and therefore not worthy of her. Infuriated by their dismissals, the humiliated and envious Shurpanakha returned to her demonic form and attacked Sita, but was thwarted by Lakshmana, who cut off her nose. Shurpanakha first went to her brother Khara, who sent fourteen Rakshasa warriors to attack Rama, who easily dispatched them. Khara himself then attacked, along with 14,000 soldiers, all of whom were killed except for Akampana, Sumali's son and Kaikesi's brother, who fled to Lanka. She then fled to Ravana's court and spoke to her brother of the disgrace she had suffered. Her brother, hearing of Sita's beauty, decided to kidnap Sita. Akampana too played a key role in instigating Sita's kidnapping by Ravana. Despite opposition from their brother, Vibhishana, Ravana kidnapped Sita, thus triggering the Battle of Lanka.
Кейінгі өмір және өлім
Шурпанаха Вальмикиде еншісі жоқ болғанымен, Вибишана Раванадан кейін патша болғаннан соң Ланкада өмір сүрген болуы мүмкін деген пікір бар. Ол және оның жарты әпкесі Кумбини бірнеше жыл өткен соң қайғылы жағдайда теңізде мерт болды делінеді.
Although Shurpanakha receives no further mention from Valmiki, it has been suggested that she continued to live in Lanka after Vibhishana succeeded Ravana as king. She and her half sister Kumbini are supposed to have perished at sea a few years later, tragically.