Адам митохондриялық ДНК-сының X хаплотобы: Еуропа, Азия, Африкада кездеседі. 30 мың жыл бұрын пайда болған, Соңғы мұз дәуіріне дейін жатады. Текшеленген генетика.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Адам митохондриялық ДНҚ гаплогруппасы
Human mitochondrial DNA haplogroup
Х гаплогруппасы – адам митохондриялық ДНҚ (мтДНҚ) гаплогруппасы. Ол Солтүстік Америкада, Еуропада, Батыс Азияда, Солтүстік Африкада және Африка мүйізінде кездеседі. Х гаплогруппасы шамамен 30 000 жыл бұрын (Соңғы мұздық максимумға дейін немесе оның кезінде) N гаплогруппасынан бөлінді. Ол өз кезегінде 16-21 мың және 14-24 мың жыл бұрын пайда болған X2 және X1 субкладтарының ата-тегі. Солтүстік Американың түпкілікті халқының 13%-ы осы гаплогруппаны мұра еткен. Бұдан өзге, гаплогруппа ассириялықтардың шамамен 3%-ында кездеседі, сондай-ақ Түркияның Эрзурум қаласында да жоғары шоғырлануы байқалады. Айта кетерлігі, гаплогруппа Бахария оазисінің (Батыс шөл, Египет) жергілікті тұрғындары арасында 14,3% жиілікпен кездеседі. X1 субклады әлдеқайда сирек кездеседі және негізінен Солтүстік Африка, Африка мүйізі және Таяу Шығыспен шектеледі. X2 субклады Соңғы мұздық максимум кезінде немесе одан кейін шамамен 20 000 жыл бұрын кеңінен таралып, өркендегендігі байқалады. Бұл субклад Таяу Шығыста, Кавказда және Оңтүстік Еуропада кеңінен таралған, ал қалған Еуропа аймақтарында аздау кездеседі. Ең жоғары концентрация Ожибве (25%), Сиу (15%), Нуу-Чах-Нулт (12%), Грузия (8%), Оркни (7%) және Израильдегі друздар-ассириялық қауымдастығында (27%) байқалады. X2 субкладтары Оңтүстік Американың түпкілікті халықтарында табылмайды. Оның 9000 жылдық қалдықтары Вашингтон штатында табылды.
Haplogroup X is a human mitochondrial DNA (mtDNA) haplogroup. It is found in North America, Europe, Western Asia, North Africa, and the Horn of Africa. Haplogroup X diverged from haplogroup N, roughly 30,000 years ago (just prior to or during the Last Glacial Maximum). It is in turn ancestral to subclades X2 and X1, which arose 16 21 thousand and 14 24 thousand years ago, respectively. and 13% of all native North Americans. Additionally, the Haplogroup is present in around 3% of Assyrians, with high concentrations in Erzurum, Turkey as well. Notably, the haplogroup is especially common, at 14.3%, among the natives of Bahariya Oasis (Western Desert, Egypt. The X1 subclade is much less frequent, and is largely restricted to North Africa, the Horn of Africa and the Near East. Subclade X2 appears to have undergone extensive population expansion and dispersal around or soon after the Last Glacial Maximum, roughly 20,000 years ago. It is more strongly represented in the Near East, the Caucasus, and southern Europe, and somewhat less strongly present in the rest of Europe. The highest concentrations are found in the Ojibwe (25%), Sioux (15%), Nuu Chah Nulth (12%), Georgia (8%), Orkney (7%), and amongst the Druze Assyrian community in Israel (27%). Subclades of X2 are not present in South Americans Amerindian populations. whose 9000 year old remains were discovered in Washington State.
Археогенетика
ХАПЛОГРУППА X басқа да сүйек үлгілерінде табылды, олар ежелгі ДНК-ға талдау жасалған, соның ішінде Альфёльд сызықтық керамикасымен байланысты үлгілер (X2b T226C, Garadna Elkerülő út қазбасы 2, 1/1 немесе 100%), Linearbandkeramik (X2d1, Halberstadt Sonntagsfeld, 1/22 немесе ~5%), және Иберия халколит (X2b, La Chabola de la Hechicera, 1/3 немесе 33%; X2b, El Sotillo, 1/3 немесе 33%; X2b, El Mirador үңгірі, 1/12 немесе ~8%) мәдениеттері. Абель Бет Мааха 2201 – б.з.д. 1014 және 836 жылдар аралығында Левант темір дәуірінде өмір сүрген ер адам. Ол қазіргі Абель Бет Мааха, Метула, Израиль деп аталатын аймақта табылған. Ол ғалилеялық мәдениет тобымен байланысты болған. Оның тікелей аналық желісі Х2b мтДНК гаплогруппасына жатады. Х гаплогруппасы ежелгі Ассирияда және ежелгі Мысырдың Абусир эль Мелек археологиялық қазбасында табылған ежелгі Мысыр мумияларында да кездеседі, олар Жаңа Патшалық пен Рим дәуірінің соңына жатады. Мароккодағы Келиф эль Боруд соңғы неолиттік қазбасындағы қазбалар, шамамен 5000 жыл бұрынғы деп есептеледі, X2 тармағын (subclade) де алып жүргені анықталды.
Haplogroup X has been found in various other bone specimens that were analysed for ancient DNA, including specimens associated with the Alföld Linear Pottery (X2b T226C, Garadna Elkerülő út site 2, 1/1 or 100%), Linearbandkeramik (X2d1, Halberstadt Sonntagsfeld, 1/22 or ~5%), and Iberia Chalcolithic (X2b, La Chabola de la Hechicera, 1/3 or 33%; X2b, El Sotillo, 1/3 or 33%; X2b, El Mirador Cave, 1/12 or ~8%) cultures. Abel beth maachah 2201 was a man who lived between 1014 and 836 BC during the Levant Iron Age and was found in the region now known as Abel Beth Maacah, Metula, Israel. He was associated with the Galilean cultural group. His direct maternal line belonged to mtDNA haplogroup X2b. Haplogroup X has been found in ancient Assyria and ancient Egyptian mummies excavated at the Abusir el Meleq archaeological site in Middle Egypt, which date from the late New Kingdom and Roman periods. Fossils excavated at the Late Neolithic site of Kelif el Boroud in Morocco, which have been dated to around 5,000 years old, have also been found to carry the X2 subclade.
Друздар
Еуразияда Х гаплогруппасының ең жоғары жиілігі Израиль, Иордания, Ливан және Сириядағы азшылық топқа жататын друздарда байқалады, X1 (16%) және X2 (11%) түрлерінде де. Друздарда Х тегінің де көптеген әртүрлілігі кездеседі. Бұл әртүрлі ата-аналық шығу тегінің үлгісі друздардың ауызша дәстүрімен сәйкес келеді. Галилея друздары – оқшауланған халық, сондықтан олардың жоғары жиілігі мен Х-тің әртүрлілігінің үйлесімі филогенетикалық бейімдеме (рефугиум) екенін көрсетеді, бұл қазіргі заманға дейінгі Таяу Шығыстың генетикалық ландшафтының бір сәттегі көрінісін ұсынады.
In Eurasia, the greatest frequency of haplogroup X is observed in the Druze, a minority population in Israel, Jordan, Lebanon, and Syria, as much in X1 (16%) as in X2 (11%). The Druze also have much diversity of X lineages. This pattern of heterogeneous parental origins is consistent with Druze oral tradition. The Galilee Druze represent a population isolate, so their combination of a high frequency and diversity of X signifies a phylogenetic refugium, providing a sample snapshot of the genetic landscape of the Near East prior to the modern age.
Солтүстік Америка
Х гаплогруппасы Американың түпкілікті халықтарында табылған бес гаплогруппаның бірі болып табылады (атап айтқанда, X2a субклады). Американың қазіргі жергілікті халқының барлығының шамамен 3% құраса да, Солтүстік Американың солтүстігінде бұл гаплогруппа кең таралған, ал алгонкин халықтарының арасында мтДНК типтерінің 25%-ға дейін жетеді. Бұл аймақтың батысы мен оңтүстігінде де аз пайызбен кездеседі – сиу (15%), нуу-ча-нульт (11–13%), навахо (7%) және якама (5%) халықтарында. Латын Америкасында Х6 гаплотипі тарахумараларда 1,8% (1/53) және Уичолдарда 20% (3/15) мөлшерде кездесті. Сондай-ақ, Х6 және Х7 яномами халқының 12%-ында табылды. Американың төрт негізгі мтДНК гаплогруппасынан (A, B, C, D) айырмашылығы, X Шығыс Азиямен тығыз байланысты емес. Азияда Х гаплогруппасының ең көп таралған түрі Сібірдегі Алтай халқында анықталды. Х гаплогруппасының Солтүстік Америкаға қалай келгені туралы бір теория, оны алып жүрген адамдар Орталық Азияның Алтай аймағынан шыққан ата-бабаларынан А, B, C және D гаплогруппаларымен бірге көшіп келгендігін айтады. 2000 жылдардың соңы мен 2010 жылдар аралығындағы зерттеулер Солтрус гипотезасын жоққа шығарды, себебі Еуропа немесе Таяу Шығыста X2a-ға дейінгі мтДНК табылмады. Жаңа әлемнің X2a және X2g тармақтары Ескі әлемнің X2b, X2c, X2d, X2e және X2f тармақтарынан туындамаған, бұл Жаңа әлемнің тармақтарының ерте пайда болғандығын көрсетеді – «олардың кеңеюі мен Таяу Шығыстан таралуының басында». X2a субклады Еуразияда табылған жоқ және шамамен 13 000 жыл бұрын ерте палеоиндиан халқының арасында пайда болған болуы мүмкін. X2a-ның базальды түрі Кенневик адамының қазбасында (шамамен б.з.б. 9 000 жыл бұрын) табылды.
Haplogroup X is also one of the five haplogroups found in the indigenous peoples of the Americas. (namely, X2a subclade). Although it occurs only at a frequency of about 3% for the total current indigenous population of the Americas, it is a bigger haplogroup in northern North America, where among the Algonquian peoples it comprises up to 25% of mtDNA types. It is also present in lesser percentages to the west and south of this area—among the Sioux (15%), the Nuu chah nulth (11%–13%), the Navajo (7%), and the Yakama (5%). In Latin America, Haplotype X6 was present in the Tarahumara 1.8% (1/53) and Huichol 20% (3/15) X6 and X7 was also found in 12% in Yanomani people. Unlike the four main Native American mtDNA haplogroups (A, B, C, D), X is not strongly associated with East Asia. The main occurrence of X in Asia discovered so far is in the Altai people in Siberia. One theory of how the X Haplogroup ended up in North America is that the people carrying it migrated from central Asia along with haplogroups A, B, C, and D, from an ancestor from the Altai Region of Central Asia. Since the later 2000s and during the 2010s, evidence has turned against the Solutrean hypothesis, as no presence of mt DNA ancestral to X2a has been found in Europe or the Near East. New World lineages X2a and X2g are not derived from the Old World lineages X2b, X2c, X2d, X2e, and X2f, indicating an early origin of the New World lineages "likely at the very beginning of their expansion and spread from the Near East". The X2a subclade has not been found in Eurasia, and has most likely arisen within the early Paleo Indian population, at roughly 13,000 years ago. A basal variant of X2a was found in the Kennewick Man fossil (ca. 9,000 years ago).