Кіріспе

Цистоздық артерия (кейде «бакалавр артериясы» деп аталады) – (көбінесе) оң бауыр артериясының тармағы болып табылады, ол өт қабығына артериялық қанмен қамтамасыз етеді және бауырдан тыс өт жолдарына артериялық қанмен үлесін қосады.

Анатомия

Цистикалық артерияның диаметрі көбінесе 3 мм-ден кіші болады.

Шығу тегі

Систоздық артерия шамамен 80% жағдайларда оң бауыр артериясынан басталады. Оң бауыр артериясының проксимальді немесе дистальді бөлігінен басталуы да қалыпты саналады.

Қос цистикалық артерия

Егер кистоз артериясының үстіңгі және терең тармақтары ортақ бастау тегіне ие болмаса, онда бұл 15% жиілікпен кездесетін қос кистоз артериясы деп аталады. Терең тармақ әдетте оң бауыр артериясынан шығады, ол көбінесе үстіңгі тармақтың да бастауы болып табылады, бірақ кейбір жағдайларда ол алдыңғы сегменттік артериядан, ортаңғы бауыр артериясынан, сол бауыр артериясынан, жоғарғы мезентериялық артериядан, гастродуоденальді артериядан немесе ретродуоденальді артериядан басталуы мүмкін. Үстіңгі кистоз артерияларының шамамен жартысы бауыр-өт жолы үшбұрышы арқылы өтеді, ал терең кистоз артериялары көбінесе ұзындығы мен диаметрі бойынша өте кішкентай болады. Кистоз артериясының үш еселенуі өте сирек, шамамен 0,03% жағдайда кездеседі.

Оң жақ бауыр артериясының ауытқуы

Оң жақ бауыр артериясының ерекше анатомиясы цистикалық артерияның жолы мен пішініне әсер етуі мүмкін, ең көп кездесетін өзгеріс – оң жақ бауыр артериясының аберрантты (қалыптан тыс) басталуы, ол жағдайлардың 2-16%-ында кездеседі. Әдетте, бұл аномальды бастау жоғарғы мезентериялық артериядан немесе сирек жағдайларда іш қуыс аортасынан шығады, нәтижесінде "оң бауыр артериясын алмастырушы" артерия пайда болады. Ол гепатобилиарлық үшбұрыш арқылы өтіп, цистикалық өзекке артқы және параллель бағытта жүреді. Сары безге (алмастырушы) оң бауыр артериясының жақын орналасуы салдарынан "қазанша" немесе "Мойнхен дөңесі" пайда болуы мүмкін, сондай-ақ бұл артерия әдетте бір цистикалық артерия емес, бірнеше қысқа цистикалық тармақтарды құрайды.

Сол жақ бауыр артериясы

Цистоздық артерия сол жақ бауыр артериясынан шығуы мүмкін, мұндай жағдайда ол әдетте бауыр паренхимасы арқылы өтіп, өт қабының мойнына жақындап, көтеріңкі (немесе жоғарғы) және төменгі (немесе төменгі) тармақтарға бөлінеді. Мұндай құрылым шамамен 1% жағдайда кездеседі. Осы түрі цистоздық артерия гепатобилиарлық үшбұрыш арқылы өтпейді және жалпы бауыр өтікшесінің алдында да, артында да орналасуы мүмкін.

Қайталанатын цистикалық артерия

Пациенттердің 1%-дан кеміне қайталамалы кістікалық артерия деп аталатын форма кездеседі – кістікалық артерия сол бауыр артериясынан басталып, холецистодуоденальды немесе холецистокольдық байламдар арқылы (өт қабықшасын тиімді түрде он екі елі ішек және көлденең ішекке қосады) өтеді, гепатодуоденальды байламның оң жағымен жүреді және өт қабықшасының түбіне қосылып, содан кейін денесі мен мойнына қан жеткізу үшін төмен түседі.

Төменгі цистикалық артерия

Гастродуоденальді артериядан бір цистоздық артерия таралған кезде, ол цистоздық каналдың астынан холецистодуоденальді байланыс арқылы өтетіндіктен, гепатобилиарлық үшбұрыштан тыс қалатын "төмен орналасқан цистоздық артерия" деп аталатын құрылымды құрайды. Бұл жағдай "төменгі цистоздық артерия" немесе цистоздық артерия мен каналдың орны ауысуы ретінде де сипатталған, оның кездесу жиілігі шамамен 5% құрайды. Мұндай артериялық жүйесі бар пациенттердің 25%-ында өт қабығына қосымша артериялық қан ағыны байқалады, онда төмен орналасқан артерия артқы тармаққа балама ретінде жұмыс істейді.

Клиникалық маңызы

Холецистектомия (сары қабықты алып тастау операциялары) кезінде оны анықтап, байлау қажет.