Қытайдың ежелгі дәуірдегі "Тоғыз Жер" аймақтық бөлінісі

Кіріспе

Xia және Shang дәуірлеріндегі аумақтық бөліну – ежелгі Қытайдағы географиялық бөліну.

"Тоғыз провинция" немесе "Тоғыз аймақ" термині ежелгі қытай тарихында Xia және Shang дәуірлеріндегі аумақтық бөліністерді немесе аралдарды атау үшін қолданылған және қазір Қытайды символикалық түрде білдіреді. "Провинция" сөзі "жоу" (州) сөзін аудару үшін пайдаланылады, себебі Тан әулетіне (618–907 жж.) дейін ол Қытайдың ең ірі аумақтық бөлімі болған. Тоғыз провинцияның қазіргі анықтамасы Көктем және Күз, Соғысқан мемлекеттер кезеңдерімен байланысты болғанымен, Шығыс Хан әулеті тұсында ғана Тоғыз провинция нақты әкімшілік аймақтар ретінде қарастырылды.

Тоғыз өлке туралы әртүрлі түсініктер

Чу мемлекетінен алынған Ронгченг Ши бамбук сынықтары Тоғыз провинцияның ең ерте түсіндірілуімен танымал, бірақ бұл ерте сипаттамалар қазіргі танылған Тоғыз провинциядан едәуір өзгеше. Ронгченг Ши бойынша, Тоғыз провинция – Ту (涂), Цзя (夾), Чжан (競), Джу (莒), Оу (藕), Цзин (荊), Ян (陽), Сю (敘) және Куо (虘). Тоғыз өлке туралы ең көп таралған мәлімет – «Хиа кітабының» (夏書) «Ю Гонг» немесе «Юға тағзым» бөлімінен алынған. Онда Ұлы Ю әлемді Джи (冀), Ян (兗), Цин (青), Сю (徐), Ян (揚), Цзин (荊), Ю (豫), Лян (梁) және Йонг (雍) деп аталған тоғыз провинцияға бөлгендігі жазылған. Ежелгі «Эрия» энциклопедиясының географиялық бөлімінде (釋地) де тоғыз провинция келтірілген, бірақ Цинь мен Лян орнына Ю және Ин (營) тізімделген. «Жоу рәсімдерінің» «Кландық міндеттер» (職方氏) бөлімінде провинцияларға Ю және Бин кіреді, бірақ Сю және Лян кірмейді. Люши Чунцюдың «Бастапқы зерттеу» (有始覽) бөлімінде Ю туралы айтылған, бірақ Лян туралы айтылмаған. Дәстүрлі түрде «Құжаттар кітабы» Ся әулеті, «Эрия» – Шан әулеті кезеңіндегі бөліністерді бейнелейді деп есептеледі; «Жоу рәсімдері» – Чжоу әулеті, ал Люши Чунцю – Көктем мен Күз және Соғысушы мемлекеттер кезеңіндегі Тоғыз провинцияның ұғымы мен нақты аумақтық бөлінісін көрсетеді. Люши Чунцюде тоғыз провинцияның орналасқан жері және олардың сол кездегі мемлекеттермен жалпы сәйкестігі туралы келесі үзінді бар: «Тоғыз провинция» деген сөздер ежелгі оракул сүйек жазуларында кездеспейді, сондықтан көптеген ғалымдар Ұлы Ю-дың тоғыз провинцияны дәстүрлі түрде ойлағандай жасағанын ойламайды. Кейбіреулер «Тоғыз провинция» дегенді білдіретін «Джиучжоу» атауы шын мәнінде бір орын болған немесе бөлімдер Шандоңның ішінде болған деп болжайды. Кейіннен даосизмнің Инь мен Ян мектебінің (陰陽家) өкілі Зу Ян «Үлкен тоғыз провинция» (大九州) туралы жаңа теория ұсынды. Оның айтуынша, «Құжаттар кітабындағы» тоғыз провинция – «кіші» провинциялар ғана, олар «Қызыл округ / Тәңірлік провинция» (赤縣神州) болып бірігіп, яғни Қытайды (бағ. Шэньчжоу) құрайды. Содан кейін мұндай тоғыз провинция теңізбен қоршалған тағы бір «орта» тоғыз провинцияны құрайды. Осындай тоғыз орташа өлке бар, олар Ұлы мұхитпен қоршалған, Үлкен тоғыз өлкелерді құрайды. Тоғыз өлкелердің атаулары Хуананьзидің «Географиялық нұсқаулық» бөлімінде (地形訓), Жаң Хенгтің өмірбаянындағы (張衡傳注) «Кітаптың кейінгі Хань» және Чусю анналдарының сегізінші томында (初學記) жоғарыда аталған дәстүрлілерден өзгеше. Олардың бәріне Шэньчжоу кіреді, бұл кейбір ғалымдарды олардың Үлкен Тоғыз провинцияның аттары екенін болжауға итермеледі. Хуананьзидің «Жер формалары» (墜形訓) бөліміне сәйкес, Үлкен Тоғыз провинциядан тыс сегіз Инь (八殥), сегіз Хун (八紘) және сегіз Джи (八極) бар. «Императорлардың генеалогиялық шығу тегіне» (帝王世紀) сәйкес, Шеннонгқа дейінгі билеушілер Үлкен Тоғыз провинцияға ықпал етті, бірақ Сары императордан бастап билік етуі соншалықты кеңінен қолданылмады. Үлкен тоғыз өлке теориясы Сары теңіз жағалауындағы Ян және Ци мемлекеттеріндегі Қытай бүкіл әлемнің 1/81-ін ғана құрайтынын, сол кездегі кең тараған қытайлық көзқарастан айтарлықтай ерекшеленетін білімге негізделген. Хан әулеті (206 ж.б.э. – 220 ж.э.) мен оның көршілері арасындағы географиялық білім теорияның жалған екенін дәлелдеді және ол танымалдылығын жоғалтты. Үш патшалық дәуірінде (220–280 жж.) тоғыз провинция он үш провинцияға және орталық әкімшілік аймаққа кеңейді.

The Rongcheng Shi bamboo slips from the Chu state has the earliest interpretation of the Nine Provinces, but these early descriptions differ widely from the currently recognized Nine Provinces. The Nine Provinces, according to the Rongcheng Shi, are Tu (涂), Jia (夾), Zhang (竞), Ju (莒), Ou (藕), Jing (荊), Yang (陽), Xu (敘) and Cuo (虘). The most prevalent account of the Nine Provinces comes from the Yu Gong or Tribute of Yu section of the Book of Xia (夏書), collected in the Book of Documents. It was therein recorded that Yu the Great divided the world into the nine provinces of Ji (冀), Yan (兗), Qing (青), Xu (徐), Yang (揚), Jing (荊), Yu (豫), Liang (梁) and Yong (雍). The geography section (釋地) of the ancient Erya encyclopedia also cites nine provinces, but with You and Ying (營) listed instead of Qing and Liang. In the "Clan Responsibilities" (職方氏) section of Rituals of Zhou, the provinces include You and Bing but not Xu and Liang. The Lüshi Chunqiu "Initial Survey" (有始覽) section mentions You but not Liang. Traditionally, the Book of Documents is thought to depict the divisions during the Xia dynasty, the Erya those of the Shang dynasty; the Rituals of Zhou the Zhou dynasty and the Lüshi Chunqiu the concept and actual territorial distribution of the Nine Provinces during the Spring and Autumn and Warring States periods. The Lüshi Chunqiu contains the following passage on the location of the nine provinces and their general correspondence with the states of the time:

The words "Nine Provinces" do not appear in any ancient oracle bone inscriptions, such that many scholars do not think Yu the Great created the Nine Provinces as was traditionally thought. Some suggest the name "Jiuzhou", which came to mean "Nine Provinces", was actually a place, or the divisions were within Shandong. Later on, Zou Yan, an adherent of the Taoist Yin and Yang School (陰陽家), proposed a new theory of the "Greater Nine Provinces" (大九州). According to him, the nine provinces in the Book of Documents were only "minor" provinces, which combined to form the "Red County / Divine Province" (赤縣神州), i. e. China (cf. Shenzhou). Nine such provinces then form another "medium" nine provinces surrounded by a sea. There are nine such medium provinces, which were surrounded by a Great Ocean, forming the Greater Nine Provinces. The Nine Provinces' names in the "Geographical Instruction" section (地形訓) of Huainanzi, annotations to Zhang Heng's biography (張衡傳注) in Book of the Later Han and volume eight of the Chuxue Annals (初學記), are different from the traditional ones listed above. They all include Shenzhou, which led some scholars to suggest they are the names of the Greater Nine Provinces. According to the "Forms of Earth" (墜形訓) section of the Huainanzi, outside the Greater Nine Provinces are the Eight Yin (八殥), the Eight Hong (八紘) and the Eight Ji (八極). According to the Genealogical Descent of the Emperors (帝王世紀), rulers before Shennong had influence over the Greater Nine Provinces, but those from the Yellow Emperor onwards did not extend their virtue that far. The Greater Nine Provinces theory was based on the knowledge in the states of Yan and Qi on the Yellow Sea coast that China comprised only 1/81 of the entire world, markedly different from the Sinocentric point of view that was prevalent at the time. Geographic knowledge from increasing contact between the Han dynasty (206 BCE – 220 CE) and its neighbours proved the theory false and it lost popularity. By the time of the Three Kingdoms period (220–280 CE) the Nine Provinces had expanded into thirteen provinces together with a central administrative region.