Кіріспе

Венециядағы ежелгі қола жылқы мүсіндері

Қажы Марк жылқылары, сондай-ақ Триумфалды квадрига немесе Константинополь ипподромының жылқылары деп белгілі, бұл төрт жылқыдан тұратын қола мүсіндер жиынтығы. Бұл мүсіндер бастапқыда квадриганы – көліктік жарыстарда қолданылатын төрт аттан тұратын көлік құралын бейнелейтін ескерткіштің бір бөлігі болған. 1204 жылы Константинополь шабуылдалып, тоналып алынғаннан кейін, жылқылар Солтүстік Италиядағы Венеция қаласындағы Қажы Марк базиликасының қасбетіне, кіреберістің үстіндегі лоджияға орналастырылды. Олар 1797 жылы Наполеон тонағанға дейін сол жерде тұрды, бірақ 1815 жылы қайтарылды. Қазіргі таңда мүсіндер қасбеттен алынып, консервация мақсатында Қажы Марк шіркеуінің ішкі жағына қойылды, ал лоджияда олардың көшірмелері орналастырылған.

Шығу тегі

Мүсіндер классикалық антикалық дәуірге жатады. Көптеген ғалымдар олардың біздің заманымыздың 2 немесе 3 ғасырында жасалғанын, Римдегі Маркус Аврелийдің ат үстіндегі мүсініне (шамамен 175 жылы) ұқсас екенін айтады. Бірақ кейбір сарапшылар жануарлардың көрнекті техникалық шеберлігі мен натуралистік бейнесі олардың біздің заманымыздан бұрынғы V және IV ғасырларда классикалық Грецияда жасалғанын көрсетеді дейді. Олардың қысқа арқалары мен ұзын аяқтары негізінде олар бастапқыда көз деңгейінен жоғары орналасқан, мүмкін жеңіс аркасының немесе басқа да монументалды ғимараттың үстінде орнатылған деп болжанады. Бәлкім, император Септимус Северийдің тапсырысымен жасалған, олар бастапқыда шығыс астанасы Константинополь үшін арналған және ұзақ уақыт бойы онда көрсетілген. Сондықтан оларды қоладан емес, таза емес мыстан жасалған деп қарастыру керек. Қалай болғанда да, қалайының төмен мөлшері құю температурасын 1200–1300 °C-қа дейін көтерген. Мыс, жақсырақ сынап жалату үшін таңдалған.

Тарих

Жылқылар, олар бейнеленген квадригасымен бірге, ұзақ уақыт Константинополь ипподромында қойылды; олар 8- немесе 9-ғасырдың басындағы Parastaseis syntomoi chronikai еңбегінде «Феодосий II кезінде Хиос аралынан келген» деп айтылған «ипподром үстінде тұрған төрт алтын жылқы» болуы мүмкін. Төртінші крест жорығы кезінде Византия империясының астанасы тоналып, 1204 жылы оларды венециялық әскерлер тонады. Сол жылы жылқыларды көлікке тиеу үшін бастары кесілген жерін жасыру мақсатында төрт жылқының мойнына құлаққаптар қосылды. Төртінші крест жорығынан кейін көп ұзамай дож Энрико Дандоло жылқыларды Венецияға жіберді, онда олар 1254 жылы Киелі Марк базиликасының фасадындағы террасаға орнатылды. Петрарка сонда оларды таң қалдырып қарады. 1797 жылы Наполеон жылқыларды базиликадан күшпен алып, Парижге апарып, онда олар квадригамен бірге Карусельдің Триумф аркасын салуда пайдаланды. 1815 жылы Наполеонның соңғы жеңілісінен кейін капитан Думареск жылқыларды Венецияға қайтарды. Ол Ватерлоо шайқасында шайқасып, Париждегі Коалиция күштерімен бірге болды, онда Австрия императоры оны Триумф аркасынан жылқыларды алып, Венециядағы Киелі Марк базиликасына қайтару үшін таңдады. Бұл жұмысты шебер атқарғаны үшін император оған қақпағында алмаз әріптермен жазылған әкесінің аты-жөні бар алтын тамақ салғыш қорап сыйлады. Жылқылар 1980-ші жылдардың басына дейін Киелі Марк базиликасының үстінде тұрды, содан кейін ауаның ластануынан зақымдануға байланысты олар алынып, базилика ішіне қойылды. Олардың орнына лоджияда көшірмелері қойылды.