Кіріспе
Ғылыми теорияның теориялық терминдеріне ішінара мағына тағайындайтын постулат. Координативтік анықтама – бұл ғылыми теорияның таза немесе формальды/синтаксикалық аспектілерінің математикалық объектілерін әлемдегі физикалық объектілермен сәйкестендіру арқылы теориялық терминдерге ішінара мағына беретін постулат. Бұл идея логикалық позитивистер тарапынан қалыптастырылған және математиканы таза символдармен жұмыс істеу ретінде қарастыратын формалистік көзқарасқа негізделген.
A coordinative definition is a postulate which assigns a partial meaning to the theoretical terms of a scientific theory by correlating the mathematical objects of the pure or formal/syntactical aspects of a theory with physical objects in the world. The idea was formulated by the logical positivists and arises out of a formalist vision of mathematics as pure symbol manipulation.
Формализм
Координативтік анықтамалар идеясының дамуын түсіну үшін математика философиясындағы формализм ілімін түсіну маңызды. Формалистер үшін математика, әсіресе геометрия, екі бөлікке бөлінеді: таза және қолданбалы. Бірінші бөлігі түсіндірмелі емес аксиоматикалық жүйеден немесе синтаксистік есептеуден тұрады, онда нүкте, түзу сызық және аралық (примитивті терминдер деп аталады) сияқты терминдер оларда кездесетін аксиомалар арқылы мағыналарын иеленеді. Таза геометрия, дедуктивті ережелерге сүйене отырып, аксиомалардан таза логикалық жолмен туындаған теоремалар жиынтығын ұсынады. Сондықтан математиканың бұл бөлігі априорлы, бірақ эмпирикалық мағынадан мүлдем құр, Канттың түсінігінде синтетикалық емес. Формалистерге сәйкес, таза математика физикалық объектілермен – билеушілермен немесе жарық сәулелерімен – осы примитивті терминдер мен теоремаларды байланыстыру арқылы ғана қолданбалы математикаға айналады және эмпирикалық мағынаға ие болады. Теориялардың таза бөлігіндегі абстрактілі математикалық объектілерді физикалық объектілермен байланыстыру әдісі координативтік анықтамаларда жатыр. Логикалық позитивизмнің ерекшелігі – ғылыми теорияны теориялық, байқау және аралас сөйлемдерге бөлінген сөйлемдер жиынтығынан басқа ештеңе деп санау. Бірінші класс тікелей байқауға келмейтін электрон, атом және молекула сияқты теориялық ұғымдарды қамтиды; екінші класс шамаларды немесе байқауға болатын ұғымдарды білдіреді, ал үшінші класс теориялық терминдерді эмпирикалық өлшем процедураларымен немесе байқауға болатын ұғымдармен байланыстыратын координативтік анықтамалардан тұрады. Мысалы, "екі нүкте арасындағы геодезиялық" түсінігін "вакуумдағы жарық сәулесінің жолына" сәйкес ету координативтік анықтама болып табылады. Бұл операциялық анықтамаға ұқсас, бірақ одан ерекшеленеді. Координативтік анықтамалар теориялық терминдерді операционализм сияқты зертханалық процедуралар немесе эксперименттер арқылы міндетті түрде анықтамайды, сонымен қатар оларды байқалатын немесе эмпирикалық объектілер арқылы да анықтауы мүмкін. Қалай болғанда да, мұндай анықтамалар (көпірлік заңдар немесе сәйкестік ережелері деп те аталады) үш маңызды мақсатқа қызмет етеді. Біріншіден, түсіндірмелі емес формализмді байқау тілімен байланыстыру арқылы теорияларға синтетикалық мазмұн беруге мүмкіндік береді. Екіншіден, олар нақты немесе конвенциялық мазмұнды білдіре ме, оған байланысты ғылымды екі бөлікке бөлуге мүмкіндік береді: бірі – адамгершілік конвенциялардан тәуелсіз, екіншісі – эмпирикалық емес және конвенциялық. Бұл бөлініс Канттың білімді мазмұн мен формаға бөлуін еске түсіреді. Соңғысы, жарық жылдамдығын бір бағытта өлшеу сияқты мәселелерге қатысты туындайтын дөңгелек аргументтерден құтылуға мүмкіндік береді. Джон Нортон Ханс Райхенбахтың геометрия табиғаты туралы аргументтеріне сілтеме жасай келіп, мынаны айтады: бір жағынан, кеңістік-уақыттың нағыз геометриясын білмегенше, әмбебап күштердің бар-жоғын біле алмаймыз, бірақ екінші жағынан, әмбебап күштердің бар-жоғын білмегенше, кеңістік-уақыттың нағыз геометриясын біле алмаймыз. Мұндай дөңгелек аргументті координативтік анықтама арқылы бұзуға болады. (Нортон, 1992). Логикалық эмпирицист тұрғысынан алғанда, кеңістік-уақыттың "нағыз геометриясы" туралы мәселе туындамайды, себебі евклидтік геометрияны сақтау үшін әмбебап күштерді енгізу (олардың белгілі бір бағытта билеушілердің қысқаруына себеп болуы) немесе оларды нөлге тең деп қабылдау, нақты кеңістіктің евклидтік геометриясын сақтауды білдірмейді, тек тиісті терминдердің анықтамасын өзгертуді білдіреді. Эмпиристік тұрғысынан алғанда, кеңістік-уақыттың нағыз геометриясы жағдайында таңдауға екі үйлесімсіз теория жоқ (нөлге тең емес әмбебап күштермен евклидтік геометрия немесе нөлге тең әмбебап күштермен еуропалық емес геометрия), тек координативтік анықтамалар негізінде негізгі терминдерге жаңа мағына беру арқылы екі түрлі жолмен жасалынған бір теория бар. Алайда, формализмге сәйкес, түсіндірілген немесе қолданбалы геометрияның эмпирикалық мазмұны бар екенін ескере отырып, мәселе тек конвенционалистік қарастырулар негізінде шешілмейді және математикалық және физикалық объектілер арасындағы сәйкестікті табу міндеті координативтік анықтамалардың үстіне жүктеледі, олар эмпирикалық таңдау жасауға негіз береді.
Қарсылық
Мәселе мынада: үйлестіру анықтамалары сұраққа жауап беруге тырысады. Олар дәстүрлі, эмпирикалық емес терминдермен анықталғандықтан, олардың эмпирикалық сұрақтарды қалай шеше алатынын түсіну қиын. Координативтік анықтамаларды қолдану нәтижесінде, мысалы, әлемді геометриялық тұрғыдан сипаттау мәселесі анықтамалармен берілген конвенциялар мен физикалық әлемнің құрылымы арасындағы түсініксіз "изоморфтық сәйкестіктерді" түсіндіру қажеттілігіне ауысатын сияқты. Тіпті "екі нүкте арасындағы геодезиялық" дегенді "вакуумдағы жарық сәулесі" деген эмпирикалық тіркес ретінде анықтағанда да, математикалық және эмпирикалық арасындағы сәйкестік түсіндірілмейді.