Кіріспе

Сеймур Бернард Сарасон (12 қаңтар 1919 жылы, Браунсвилл, Бруклин, Нью-Йорк – 28 қаңтар 2010 жылы, Нью-Хейвен, Коннектикут) – Йель университетінің психология профессоры, ол 1945 жылдан 1989 жылға дейін оқытумен айналысты. Ол қырықтан астам кітап пен алпыстан астам мақаланың авторы және білім беру, білім беру психологиясы және қоғамдық психология саласындағы ең маңызды американдық зерттеушілердің бірі саналады. Оның жұмысының басты бағыттарының бірі – АҚШ-тағы білім беру реформасы. 1950 жылдары ол Джордж Мандлермен бірге емтихандық үрей туралы зерттеуді бастады. Ол 1961 жылы Йель психологиялық-педагогикалық клиникасын құрды және қоғамдық психология қозғалысының негізгі лидерлерінің бірі болды. 1974 жылы ол қоғамдық психологияның маңызды түсінігі – қоғамдық сезімді ұсынды. Одан бері қоғамдық сезім академиялық және академиялық емес аяларда кеңінен танылып, жиі қолданылатын терминге айналды.

Ерте өмір

Сарасон 1919 жылғы 12 қаңтарда Нью-Йорк штатының Бруклин қаласында дүниеге келді. Сарасон әпкесі Милдред пен ағасы Ирвинмен (ол да психолог болды) бірге өсті. Алты жасында оның отбасы Ньюаркқа (Нью-Джерси штаты) көшіп келді. Сарасон Ұлы депрессия кезінде жасөспірім шағында болды және отбасын қолдау үшін мұздатылған тәттілер мен орамалдар сатты. Кларк университетінде оның ғылыми жетекшісі Саул Розенцвейг болды, ал Сарасон ауруханада экстерн ретінде жұмыс істеу тәжірибесін алған Кларк университетінің алғашқы студенті болды. Саутбери оқу мектебінде Сарасон жекеге негізделген психологиялық теориялардың әлеуметтік контексті ескермейтініне көңілі толмады. Бұл кітапта интеллектуалдық кемістіктерге жаңа көзқарас ұсынылып, интеллектуалдық кемістіктерге әсер ететін әлеуметтік және мәдени факторларға баса назар аударылды. Бұл кітап мектеп реформаларын қарастырғанда тарихи және әлеуметтанулық перспективаны қабылдаудың маңыздылығын атап өтті, мысалы, мұғалімдерді даярлау бағдарламаларының тарихын және осы тарихтың қазіргі мұғалімдердің жұмысына қалай әсер етуі мүмкін екенін қарастыру. 1965 жылы Сарасон мектептерді реформалауға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталады деп болжады. Оның болжамы әлі де 100% дәлдікті құрап тұр. Ол білім беруде түбегейлі өзгерістер қажет деп сенді. Сонымен қатар, ол мемлекеттік білім беру сияқты қалыптасқан адамзаттық әлеуметтік жүйенің оңай реформаланатынына сенудің мүмкін емес екенін жиі айтты. Сарасонның пікірінше, мұғалімдерді даярлау және оқыту реформаны бастауға ыңғайлы орын болды.

Сынақ кезінде алаңдаушылық және сынақ нәтижелеріне әсер ететін жағдайлық факторлар

Сарасонның балалардың емтихан қорқынышына қатысты зерттеулері, интеллект сынақтарындағы ақыл-ой кемістігі бар және жоқ адамдардың нәтижелеріне емтихан ортасына байланысты алаңдаушылықтың әсер ететінін байқағаннан кейін қалыптасты. Ол емтихан ортасындағы сынақ нәтижелерін қате және шатастыратын жағдайлық факторларды сипаттауға тырысты. Сарасонның зерттеулері табысты деп есептелсе де, ол өз жұмысын "зерттеу фабрикасы" деп атады. Клиника клиникалық психологтардың рөлін кеңейтіп, қоғамдық ортада жұмыс істеуге және қоғамдық мәселелерді шешуге көмектесуді мақсат етті. Клиникадағы жұмысы арқылы Сарасон ортаның құрылуын және сақталуын жақсырақ түсінуге ұмтылды. Ол ортаны "бір немесе одан көп адамдар белгілі бір мақсаттарға жету үшін ұзақ мерзімді жаңа қарым-қатынастар құрған кез келген жағдай" деп анықтады. Йель психологиялық-педагогикалық клиникасының тарихын екі кезеңге бөлуге болады.

Жеке өмір

Кларк университетінде PhD дәрежесін алу үшін жұмыс істеп жүргенде Сарасон Эстер Круппен танысты. 1943 жылы Сарасон Эстер Крупқа үйленді және олардың бір қызы болды – Жули. Сарасон өте жылы және қонақжай адам ретінде сипатталды, ол көптеген студенттердің, әріптестерінің және ғалымдардың өміріне жағымды әсер етті. Сарасон 2010 жылдың 28 қаңтарында Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында 91 жасында қайтыс болды.