Кіріспе

Германия, Берлин қаласының аумақтары

Берлин – қала және Германияның федеративтік штаттарының бірі (қала-штат). 2001 жылғы әкімшілік реформадан бері ол он екі ауданнан (Безирке, ) тұрады, әрқайсысының өз әкімшілік органы бар. Дегенмен, басқа неміс штаттарының муниципалитеттері мен округтерінен айырмашылығы, Берлин аудандары автономдық өкілеттіктермен және меншікпен жабдықталған мемлекеттік құқықтың аумақтық корпорациялары (Gebietskörperschaften) емес, Берлиннің мемлекеттік және қалалық үкіметінің қарапайым әкімшілік органдары болып табылады. Берлин қаласы 1920 жылғы Үлкен Берлин заңынан бастап біртұтас муниципалитет (Einheitsgemeinde) құрайды. Сондықтан оларды терминнің дәстүрлі мағынасында АҚШ немесе Ұлыбританияның округтерімен салыстыруға болмайды. Әр ауданда пропорционалды сайлау жүйесі бойынша тікелей сайланатын аудандық өкілдер жиналысы (Bezirksverordnetenversammlung) және округтік басқарма (Bezirksamt) деп аталатын әкімшілік орган бар. Округтік басқарма 2021 жылдың қазан айынан бастап алты (бұрын бес) мүшеден тұрады – аудан әкімі (Bezirksbürgermeister) басшысы және бес (бұрын төрт) аудандық кеңесші (Bezirksstadträte). Округтік басқарма аудандық өкілдер жиналысымен сайланады, оның партиялық құрамы халықтың дауыс беруі нәтижесінде пропорционалды түрде бейнеленеді. Округтік басқарма жергілікті тұрғындарға тікелей қатысты көптеген жергілікті әкімшілік мәселелерге жауапты; алайда, оның барлық шешімдерін Берлин Сенаты кез келген уақытта жоюға құқылы. Бұған қоса, аудандар қаржылық жағынан штаттан бөлінетін қаражатқа толық тәуелді, өйткені олар салық салуға және мүлікке иеленуге құқығы жоқ. Аудан әкімдері әкімдер кеңесін (Rat der Bürgermeister) құрайды, оны қаланың бас әкімі басқарады, және ол Сенатқа кеңес береді.

Тарих

Әр аудан бірнеше ресми танылған кіші аудандардан немесе шағын аудандардан тұрады (неміс тілінде Ortsteile, кейде ағылшын тілінде quarters деп аталады). Ауданды құрайтын шағын аудандардың саны екіден (Фридрихшайн-Кройцберг) он бесеске дейін (Трептов-Кёпеник) айтарлықтай өзгереді. Бұл шағын аудандар әдетте 1920 жылы «Үлкен Берлин» заңының аясында біріктірілген бұрынғы тәуелсіз қалалар, ауылдар немесе ауылдық муниципалитеттер ретінде тарихи мәнге ие, осылар қазіргі қала мен мемлекеттің негізін қалады. Шағын аудандардың өздеріне жеке басқару органдары жоқ, бірақ оларды қала және аудандар жоспарлау және статистикалық мақсаттар үшін мойындайды. Берлин тұрғындары көбінесе өздерін басқаратын ауданға қарағанда, тұратын шағын ауданымен байланыстырады. Шағын аудандар негізінен жоспарлау және статистикалық мақсаттар үшін қолданылатын статистикалық аймақтарға бөлінеді. Статистикалық аймақтар тұрғындар танитын шағын аудандармен шамамен сәйкес келеді, бірақ толыққанды сәйкес емес. 1920 жылы «Үлкен Берлин» құрылғанда, қала жиырма ауданға бөлінді, олардың көпшілігі ең ірі құрамындағы шағын ауданның атымен аталып, көбінесе бұрынғы қала немесе муниципалитет болды; ал Кройцберг және Пренцлауэр-Берг сияқтылары географиялық ерекшеліктерімен аталды. 1938 жылы аудандар шекарасына ұсақ өзгерістер енгізілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Берлин төрт секторға бөлінді, батыс секторды АҚШ, Ұлыбритания және Франция, ал шығыс секторды Кеңес Одағы бақылады. 1961 жылы SED қаланы бөлу үшін Берлин қабырғасын тұрғызды, бұл Батыс Берлин мен Шығыс Берлин және Шығыс Германияның қалған бөлігін тиімді түрде бөліп тастады. Шығыс Берлинде үш жаңа аудан құрылды: Марцан 1979 жылы Лихтенбергтен, Хоэншенхаузен 1985 жылы Вайсензеден және Хеллерсдорф 1986 жылы Марцаннан бөлінді. 1989 жылы Берлин қабырғасы құлап, қала қайта біріктірілді. Бұл «Қырық жылдық соғыстың» аяқталып, Берлин тарихында жаңа дәуірдің басталуын білдірді. Қайта біріктірілгеннен кейін Берлин инфрақұрылымын және экономикасын қайта құру және жаңғырту жұмыстарын жүргізе отырып, қарқынды өзгерістерге ұшырады. Көптеген жаңа кәсіпорындар мен мәдени орталықтар ашылды, қала шығармашылық пен инновация орталығына айналды. 2000 жылға қарай Берлин жиырма үш ауданнан тұрды, себебі Шығыс Берлинде үш жаңа аудан құрылған еді. Бүгінде Берлин он екі ауданға (Bezirke) бөлінген, бұл 2001 жылғы Берлин әкімшілік реформасынан бұрынғы жиырма үш ауданнан азайтылған.

Қалалық округтер

2001 жылы өткізілген әкімшілік реформада қолданыстағы барлық округтердің үштен басқасы қазіргі 12 округке біріктірілді, тізімі төменде келтірілген. Шпандау, Рейникендорф және Нойкөлльн округтері өзгеріске ұшырамады, себебі олардың әрқайсысының халқы 200 000-нан асып түсті.

Округ / Бундестаг сайлау округі / Халқы (2023 жылғы 31 желтоқсан) / Ауданы (км²) / 1 км²-ге шаққандағы тығыздық / Карта

Шарлоттенбург-Вильмерсдорф / Берлин Шарлоттенбург-Вильмерсдорф (Шарлоттенбург Солтүстігі және Каловсвердер ауданынан басқа) / 343,081 / 64.7 / 5,301

Фридрихсхайн-Кройцберг / Берлин Фридрихсхайн-Кройцберг – Пренцлауэр Берг Шығысы / 293,454 / 20.16 / 14,556

Лихтенберг / Берлин Лихтенберг / 311,881 / 52.29 / 5,964

Марцан-Хеллерсдорф / Берлин Марцан-Хеллерсдорф / 291,948 / 61.74 / 4,728

Митте / Берлин Митте / 397,134 / 39.47 / 10,062

Нойкөлльн / Берлин Нойкөлльн / 330,017 / 44.93 / 7,345

Панков / Берлин Панков (Пренцлауэр Аллее шығысындағы Пренцлауэр Бергсіз) / 424,307 / 103.01 / 4,119

Рейникендорф / Берлин Рейникендорф / 268,792 / 89.46 / 3,005

Шпандау / Берлин Шпандау – Шарлоттенбург Солтүстігі / 257,091 / 91.91 / 2,797

Штеглиц-Целендорф / Берлин Штеглиц-Целендорф / 310,446 / 102.50 / 3,029

Темпельхоф-Шёнеберг / Берлин Темпельхоф-Шёнеберг / 355,868 / 53.09 / 6,703

Трептов-Кёпеник / Берлин Трептов-Кёпеник / 294,081 / 168.42 / 1,746

Әкімшілік

Қалалық әкімдік Берлин қала мемлекетінің екі деңгейлі әкімшілігінің бір бөлігі болып табылады, онда Сенат және оған қарасты агенттіктер, мекемелер және муниципалдық кәсіпорындар Hauptverwaltung (орталық әкімшіліктің) бірінші деңгейін құрайды. Екінші деңгейдегі округтер белгілі бір дәрежеде автономияға ие, бірақ Германияның аудандары немесе тәуелсіз қалаларымен салыстыруға болмайды, тіпті заңды тұлға ретінде қарапайым муниципалитеттің жергілікті басқару органымен де салыстыруға келмейді, өйткені Берлин Конституциясына сәйкес, қаланың Германия мемлекеті ретіндегі заңдық мәртебесі біртұтас муниципалитет (Einheitsgemeinde) мәртебесінде қарастырылған. Округтік әкімдіктердің өкілеттігі шектеулі, ал оларға жүктелген міндеттерді орындау Сенаттың реттеуші бақылауында болады. Дегенмен, он екі өздігінен басқарылатын округ конституциялық мәртебеге ие және олар екі әкімшілік органға бөлінеді: әрқайсысы округтік кеңес (Bezirksverordnetenversammlung, BVV) және бес кеңесші (Bezirksstadträte) мен округтік әкім (Bezirksbürgermeister) басқаратын толық штатты округтік басқарма (Bezirksamt) арқылы басқарылады. BVV кеңесі округ халқымен тікелей сайланады және демек, округтік парламент ретінде әрекет етеді, бірақ ол ресми түрде атқарушы биліктің бір бөлігі болып табылады. Ол округтік басқарма мүшелерін сайлайды, оның күнделікті басқаруын бақылайды және өтініштер мен ұсынымдар енгізе алады. Он екі округтік әкім қала әкімі басшылығымен қала әкімдері кеңесінде (Rat der Bürgermeister) тұрақты түрде жиналады; кеңес Сенатқа есеп береді және оған кеңес береді. Аудандық жерлерде жергілікті басқару органдары жоқ, ал бұрынғы аудандық өкілдің, Орцворстехердің әкімшілік міндеттерін округтік әкімдер өз мойнына алды.