Кіріспе
Салтанатты немесе іскерлік киіммен тағылатын аяқ киім.
Салтанатты аяқ киім (АҚШ ағылшын тілінде) – әдемі күнделікті киім немесе одан да ресми шараларға тағылатын аяқ киім. Салтанатты аяқ киім әдетте спорттық аяқ киімнен өзгеше болады. Көптеген адамдар оны күнделікті аяқ киім ретінде тағады, сондай-ақ билерде, тойларда және арнайы жағдайларда кеңінен қолданады.
Материалдар
Ерлер киім аяқ киімдерінің көпшілігі, әдетте, толығымен былғарыдан жасалады, сырты, ішкі жағы мен табаны да осы материалдан болады. Бірақ, көбірек беріктік үшін, сәндік келбетінен айырылып, көптеген аяқ киімдер резеңке табанмен шығарылады. Былағыдан емес, ерлер киім аяқ киімдері де қолжетімді. Аяқ киімдер әдетте көптеген былғары бөліктерден жасалады, тігістері әртүрлі әшекейлермен безендірілуі мүмкін, көбінесе бұл брогтерге байланысты. Брогтерде әртүрлі өрнектердегі әшекейлі тесіктер болады: толық брогтер немесе қанатты ұштар (американдық стандартты атауы) – аяқ киімнің әртүрлі бөліктерінде толқын тәрізді аяқ жағы мен тесіктерден жасалған өрнектерге ие; жартылай брогтерде тік жиекті аяқ жағы және аз тесіктер болады; соңында, ширек брог сияқты басқа терминдер де қолданылуы мүмкін, олар брогтердің мөлшерін азайтуға арналған. Төмендегі барлық стандартты стильдер брогталған болуы мүмкін.
Стильдер
Ерлер аяқ киімдері көбінесе бекіту түрі бойынша жіктеледі, ал түрлі нұсқалары төменде шамамен формальдылық деңгейінің төмендеуімен тізімделген.
Оксфордтар
Оксфордтар (британдық) немесе Балморалдар (американдық) – киюшінің аяғында ұстап тұру үшін бағаланатын және байланатын аяқ киімдер. Оларда жабық бағалау жүйесі бар, яғни бағау арқылы біріктірілген былғары бөліктері төменгі жағынан тігіледі. Көптеген оксфордтардың саусақ бөлігінің үстіне қосымша былғары тігіледі, ол саусақ қалпағы деп аталады. Оксфордтар – көптеген костюмдермен киюге арналған стандартты аяқ киім. White Buck аяқ киімдері – бұл оксфордтың бір түрі, олар жұмсақ былғарыдан жасалады және көктемгі маталармен, соның ішінде сеерсукермен үйлесімді саналады.
Монах аяқ киімдері
Монах аяқ киімі (монахша) баусыз болады және тілшесі бар белдікпен жабылады. Монах аяқ киімдері көбінесе кем формалды деп есептеледі; олар жиі бизнес-стиліне лайықты саналады, бірақ ешқандай ресми киіммен сирек үйлеседі.
Дербилер
Дербилер немесе Америкадағы Блюхерлер Оксфордтарға ұқсас, бірақ ашық шнурлауға ие. Олар аздап кем ресми және көбінесе қоңыр түсте, кейбір ою-өрнектермен (брогингпен) тағылады.
Молофтерлер
Лоферлер немесе сығулы аяқ киімдер ерлер мен әйелдер үлгілерінде шығады. Ерлердің лоферлерінде шашақ болуы жиі кездеседі, бірақ мұндай шашақ әйелдердің үлгілерінде де болуы мүмкін. Лоферлер бастапқыда ерлерге арналған аяқ киім болған, және көбінесе солай есептеледі, әйелдер де қазір оларды киеді.
Басқа стильдер
Жоғарыда айтылғандардан өзге, формальды киіммен үйлесетін тағы да бірнеше аяқ киім түрлері бар, мысалы, қайық түймелі аяқ киім (мәселен, Sperrys), кешкі киімге арналған классикалық туфли (оперлік туфли немесе лакталған туфли деп те аталады) және күндізгі киімге арналған көйлек аяқ киім.
Насос
Насостар әр түрлі түстер мен стильдерде келеді. Олардың мұңы дөңгелек немесе үшкір болуы мүмкін, және көбінесе былғарыдан жасалған. Олардың өкізі кем дегенде 5 см (2 дюйм) биіктікте болады. Бүгінде насостар классикалық кеңселік аяқ киімнен асып түсті. Қазір, саусақтары ашық насостар бар, олардың саусақтарында кішкентай тесік болады. Сонымен қатар, білезікке бекітілген баулы насостар да бар. Ғана стильдер емес, материалдар да өзгерді. Бұрын барлық насостар дерлік былғарыдан жасалса, қазір олар матадан, мысалы, замшадан және жүннен жасалады.
Слингбектер
Слингбек сорғыға ұқсас, оның мұңы дөңгелек немесе үшкір болуы мүмкін және көбінесе өкшесі болады, бірақ ол сорғылар сияқты өкшені толығымен қамтып алмайды. Оның орнына, өкшенің үстінен тар белбеу өткізіледі, ал өкшенің қалған бөлігі ашық болады.
Молофтерлер
Лоферлер көбінесе тегіс болады және әдетте өкшелі аяқ киімге қарағанда еркектік және ыңғайлы деп есептеледі. Типикалық лофердің мұры дөңгелек болып келеді және қара немесе қоңыр сияқты қараңғы түстерде болады. Лофердің бір түрі – клоук, ол лофер сияқты тобелеп кигізіледі, бірақ өкшесі бар және одан да "әйелдік" дизайн деп саналады.
Қаңғыбас
Мүл - бұл аяққа кигізілетін, өкшесі мен аяқ арқасын мүлдем жаппайтын аяқ киім. Егер өкшесі болмаса, бұл ресми аяқ киім деп есептелмейді.
Балеттік пәтерлер
Балет пәтері 21-ші ғасырдың басындағы алғашқы жылдардан кейін ғана кең таралған сәндік үрдіс болды. Аты айтқандай, балет өнерінен алынған бұл аяқ киімдер дөңгелек мүйізді және жазық болып келеді, олар түрлі-түрлі түстер мен ою-өрнектерде ұсынылады. Классикалық балет пәтерінің мүйізінде шағын лентасы болады, бірақ бұл стиль лентасыз нұсқаларды да қамтиды.
Сандалдар
Сандалдар көбінесе күнделікті киімге арналған, бірақ кейбір сандалдарды ресми киіммен де үйлестіруге болады. Мысалы, өкішесі бар, көптеген баулары немесе жылтыр жабыны бар сандалдар, әдетте, ресми ортада киюге жарайды. 2005 жылы Солтүстік-Батыс университетінің ұлттық чемпион әйелдер лакросс командасының бірнеше мүшесі Ақ үйге флип-флоп киіп келгенде шағын дау туды. Сынағаннан кейін, олардың аяқ киімдері ақырында eBay аукционында сатылып, командамен дос болған, Нью-Йорк штатының Хопвелл Джанкшн қаласының жас рак науқасы Жаклин Мерфиге қаражат жинады. Тоғыз жұп флип-флоп шамамен 1653 доллар жинады. Бұл американдық мәдениеттегі түбегейлі өзгерістің белгісі ме деген пікірталас әлі де жалғасуда. Көптеген жастар флип-флопты сәнді деп есептейді және оларды түрлі әлеуметтік жағдайларда киюге болады, ал ескі буын оларды ресми шараларда киюдің жалқаулықты және ыңғайлылықты стильден басым қоюын көрсетеді деп санайды. Тибет Далай ламасы да жиі флип-флоп сандал киіп жүреді және Джордж Буш пен Барак Обама сияқты бірнеше АҚШ президенттерімен осы сандалдарда кездескен.