Кіріспе

1363 жылғы Қызыл шапан көтерілісінің теңіз шайқасы

Поянг көлі шайқасы – 1363 жылдың 30 тамызы мен 4 қазаны аралығында Қызыл шапан көтерілісі кезінде Чжу Юаньчжан мен Чэн Юлянның көтерілісші күштері арасында болған теңіз шайқасы. Бұл шайқас Юань әулетінің құлауына әкелді. Чэн Юлян Қытайдың ең ірі тұщы сулы көлдерінің бірі – Поян көліне үлкен флотпен Нанчан қаласын қоршады, ал Чжу Юаньчжан оған кіші флотпен қарсы шықты. Бірнеше шайқастан кейін, Чжу өртке тойтарыс беріп, жаудың мұнаралық кемелерін өртеп, олардың флотын жойды. Бұл Мин әулетінің құрылуына дейінгі соңғы маңызды шайқас болды.

Өмірбаян

1363 жылғы 30 тамызда Чэнь Хан әскері Нанчанға ірі десантты шабуыл жасады, бірақ қорғаушылардың зеңбіректерді қолдануына байланысты оны басып ала алмады және ауыр шығынға ұшырады. Нанчан қаласы Янгцзы өзенін басқа су алаптарымен байланыстыратын Поянг көлін қорғау үшін стратегиялық маңызға ие болды. 1360-шы жылдардың басында Чжу Юаньчжан көлдегі маңызды гарнизондарды бақылады және оларды 560 шақырым төмендегі Нанкиннен басқарды. 1362 жылы Чэнь Юлиан әскерін Нанчанға жеткізу үшін «мұнаралы кемелерді» пайдаланды. Олар басқа қалалардағыдай қала қабырғаларына тікелей түсе алмады, себебі қабырға енді жағалауда болмады. Чэнь жеке басымен қала қақпаларына шабуыл жасады. Олар зеңбірек оқтарымен кері қайтарылды. Осы сәтсіздіктен кейін Чэнь қамау салып, қорғаушыларды аштықтан құртуға ниеттенді, бірақ шағын балық аулау қайығы Нанкинге Чжу Юаньчжанды ескерту үшін үлгерді.

Шайқас

Чжу Юаньчжанның флоты 24 тамызда Хукоуға жетіп, 28-де Нанчанды азат етті. Чэн Юлиан өз күштерімен Поян көліне қарай солтүстікке бет түзеді. Екі флот 29 тамызда кездесті. Чжу әскерінің саны Чен әскерінің үштен бір бөлігін ғана құрады. Бір Мин дерегінде Чжу әскері "өрт бомбаларымен, оттық қарулармен, оттық жебелермен, оттық тұқымдарымен [әдетте, гранаталармен], үлкен және кіші оттық найзалармен, үлкен және кіші оттық 'басшы' түтікшелерімен, үлкен және кіші темір бомбалармен, ракеталармен" қаруланғандығы айтылады. Бұл көне ұңғыл қаруларының, қарулармен бірге қолданылғанын көрсетеді, ал оттық найзалар сияқты прото-атқыштар ерте Миннен кейін ғана толық ауыстырылды. "Баламасы жоқ" деп аталатын жаңа қару туралы да мәлімделді. "Баламасы жоқ" – шамамен бес дюйм диаметрі мен жеті фут ұзындығындағы дөңгелек қамыс төсеніші, үстіне қызыл қағаз жабыстырылып, жібек және тырнау арқымен байланыстырылған, ішіне ұңғыл және оқ-дәрілер, сондай-ақ түрлі [қосалқы] ұңғыл қарулары салынған. Ол бастионға орнатылып, жау кемесі жақындағанда, шоғыр жағылып, қару жау кемесіне түседі, сонда ішіндегі заттар "әлдеқандай құтқарылу үміті болмай, барлығын өртеді". 30 тамызда Чжу 11 эскадрильяға бөлініп, "жау кемелеріне жақындап, алдымен ұңғыл қаруларын (發火器) қолданып, содан кейін садақ пен арбалеттерді, ал соңында қысқа қашықтықтағы қарулармен шабуыл жасау" бұйрығын берді. Теңіз күштері жауынгерлік тартқыштармен өрт бомбаларын лақтырып, Чжу әскері "жиырма немесе одан да көп жау кемесін өртеп, көптеген жау әскерін өлтірді немесе суға батырды". Дегенмен, олардың флагманы да өртеніп, құмға отырды. Ченнің әскери кемелері қарсыластарды кері шегіндіріп, оларды қуып жете алмайтын суға дейін жеткізді. Чжу тағы да Чен флотымен кемеден кемеге шайқасуға тырысты, бірақ ауыр шығынға ұшырады. Келесі күні жел Ченнің күштеріне бұрылып, Чжу қарсылас флотына өртенген кемелерді жіберіп, бірнеше жүз кемені жойды. Шайқас кезінде қару қолданылса да, жеңіске олар емес, өртке қарсы қарулар көмектесті. 2 қыркүйекте екі флот қайтадан шайқасты. Олардың саны әлі де кем болғанымен, Чжу әскері жаудың үлкен әскери кемелерін оқшаулап, жойды, оларды кері шегінуге мәжбүр етті. Содан кейін Чжу флоты тағы бір ай блокадада тұрды, содан кейін Чен 4 қазанда бұзып өтуге шешім қабылдады. Чжу өртенген кемелерді дайын тұрғызып, Ченнің кемелерін шашыратып, бір-бірінен алыс топтар шайқасқа түсті. Ченнің басына жебе тиіп, қаза тапты.

Салдары

Чэн Юлианның орнын 1364 жылы Чжуға бағынған ұлы Чэн Ли іске қосты. Батыс У жеңісі оларды жетекші көтерілісшіл күш ретінде бекітті. Батыс У бес жылдан кейін Юаньды құлатып, Қытайды биледі. Чжу Юаньчжан содан кейін Хунъу императоры атанды және Мин әулетінің тұңғыш императоры болды.