Кіріспе
Шыныланған қоршаулар – қабырғалары қызу арқылы шыныға ұшыраған тас қоршаулар. Бұл құрылымдар бұрын тек Шотландияға тән деп есептелген, бірақ кейіннен Батыс және Солтүстік Еуропаның басқа да аймақтарында табылды. Шыныланған қамалдар көбінесе қорғанысқа қолайлы төбелерде орналасқан. Олардың пішіні, көбінесе, қоршаған жазық жоталардың контурымен анықталады. Қабырғалардың мөлшері әртүрлі, кейбіреулері 4 метрден асып кетеді, ал олар соншалықты кең, тіпті бөгеттер сияқты көрінеді. Қорғаныстың нашарлау жерлері екі немесе үш қабатты қабырғалармен нығайтылады, ал кейде кесілмеген және шыныланбаған тастардан тұратын қамалдардың кең желілері шыныланған ортаны шамалы қашықтықтан айналып жатады. Қабырғалардың өзі шыныланған қамалдар деп аталады. Бұл құрылымдардың ешқайсысынан әк немесе цемент табылған жоқ, олардың барлығы құрылыс материалдарының бірігуі арқылы белгілі бір деңгейде нығайтылған. Бұл балқыту, жоғары температураның әсерінен туындаған, әртүрлі қамалдарда, тіпті бір қамалдың қабырғаларында да толыққанды болмайды. Кейбір жағдайларда тастар жартылай ғана балқып, күйдірілген, ал басқаларында олардың шеттері бірігіп, мықты байланыс құрайды. Көптеген жағдайларда тау жыныстарының бөліктері шыны тәрізді эмальмен қапталған, олар оларды біртұтас етіп байланыстырады. Сирек болса да, кейде қабырғаның бүкіл ұзындығы бірден шыныдан тұратын қатты массаны құрайды. Сарапшылар пікірінше, шыныланған қамалдар дұшпан басып алғаннан кейін немесе олардың белсенді пайдалануы аяқталғанда, оларды жою мақсатымен салған. Бұл процестің мерзімдік маңызы жоқ және ол Шотландиядағы темір дәуірі мен ерте ортағасырлық қамалдарда кездеседі.
Vitrified forts are stone enclosures whose walls have been subjected to vitrification through heat. It was long thought that these structures were unique to Scotland, but they have since been identified in several other parts of western and northern Europe. Vitrified forts are generally situated on hills offering strong defensive positions. Their form seems to have been determined by the contour of the flat summits which they enclose. The walls vary in size, a few being upwards of 12 feet (4 m) high, and are so broad that they present the appearance of embankments. Weak parts of the defence are strengthened by double or triple walls, and occasionally vast lines of ramparts, composed of large blocks of unhewn and unvitrified stones, envelop the vitrified centre at some distance from it. The walls themselves are termed vitrified ramparts. No lime or cement has been found in any of these structures, all of them presenting the peculiarity of being more or less consolidated by the fusion of the rocks of which they are built. This fusion, which has been caused by the application of intense heat, is not equally complete in the various forts, or even in the walls of the same fort. In some cases the stones are only partially melted and calcined; in others their adjoining edges are fused so that they are firmly cemented together; in many instances pieces of rock are enveloped in a glassy enamel like coating which binds them into a uniform whole; and at times, though rarely, the entire length of the wall presents one solid mass of vitreous substance. The expert consensus explains vitrified forts as the product of deliberate destruction either following the capture of the site by an enemy force or by the occupants at the end of its active life as an act of ritual closure. The process has no chronological significance and is found during both Iron Age and early medieval forts in Scotland.
Артур Кларктың құпия әлемі
1980 жылғы 16 қыркүйекте Артур Кларктың "Жұмбақты әлем" телесериалында археолог Ян Ралстон "Теп о'Нот" шыныланған бекінісінің сырын зерттейді және 1930 жылдары В. Гордон Чайлд пен Уоллес Торникрофттың жұмысын қайталап, тастарды үйіп, үлкен от жағу арқылы оны қалай жасауға болатынын анықтауға тырысады. Тәжірибе нәтижесінде бірнеше ішінара шыныланған тастар алынды, бірақ бағдарламада қолданылған тәсілмен мұндай ірі бекіністерді қалай салуға болғанына жауап табылған жоқ.