Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Марокколық автор (1935–2003)
Moroccan author (1935–2003)
Мохамед Шүкри (арабша: محمد شكري, берберше: ⵎⵓⵃⴰⵎⵎⴻⴷ ⵛⵓⴽⵔⵉ) (15 шілде 1935 – 15 қараша 2003) – марокколық автор және романист, ол әлемдік деңгейде танымал болған өмірбаянымен мәшһүр. «Нан үшін ғана» (аль Хұбз әл Хафи) атты туындысын американдық драматург Теннесси Уильямс «адамның отырықсыздығы туралы шын құжат, оның әсері шарқ ұрады» деп сипаттаған. Шүкри 1935 жылы Марокконың Надор провинциясындағы Риф тауларындағы шағын Айт Чикер ауылында (Айт Чикер, сондықтан оның қабылдаған отбасылық аты: Шүкри / Чикри) дүниеге келді. Ол өте кедей отбасында өсті. Әкесінің зорлық-зомбылығынан қашып, Танжердің кедей аудандарында баспанасыз бала болып өмір сүрді, айналасында бейшаралық, жезөкшелік, зорлық-зомбылық және есірткіге тәуелділік болды. 20 жасында ол оқу мен жазуды үйреніп, кейін мектеп мұғалімі болды. Оның отбасылық аты Шүкри Айт Чикер тайпасымен байланысты, ол аштықтан Танжерге қашқанға дейін оған тиесілі болған. Риф ауылдарында отбасылық аты тіркелмейтін болғандықтан, ол бұл есімді кейін Танжерде қабылдаған болуы мүмкін. 1960 жылдары, космополиттік Танжерде ол Пол Боулз, Жан Жене және Теннесси Уильямспен танысты. Шүкридің алғашқы туындысы 1966 жылы «Аль-Адаб» (Бейрут айлық журналы) басылымында «Аль-Унф ала әш-шати» («Жағадағы зорлық») атты әңгімесімен жарияланды. Халықаралық сәттілік 1973 жылы Пол Боулздың «Ал хабз әл хафи» («Нан үшін ғана», Telegram Books) кітабының ағылшын тіліне аудармасымен келді. Кітап 1980 жылы Тахар Бен Желлунмен француз тіліне аударылды (Éditions Maspero), 1982 жылы араб тілінде жарық көрді және 1983 жылдан 2000 жылға дейін Мароккода цензураланды. Кейіннен бұл кітап 30 тілге аударылды. Оның негізгі еңбектері – «Нан үшін ғана» автобиографиялық трилогиясы, одан кейін «Қателер заманы немесе көшедегі өмір» (Заман әл-ахтаау әл-шуттар, Telegram Books) және «Жүздер» кітаптары жатады. Ол сондай-ақ 1960-1970 жылдары әңгімелер жинақтарын жазды («Гүл еңбегі», Маджнун Аль Уорд, 1980; «Шатыр», Ал Хаима, 1985). Сонымен қатар, ол жазушылар Пол Боулз, Жан Жене және Теннесси Уильямспен кездесулері туралы естеліктермен танымал («Танжердегі Жан Жене және Теннесси Уильямс», 1992, «Танжердегі Жан Жене», 1993, «Жан Жене, сюита және соңы», 1996, «Пол Боулз: Танжердің усақ-түйектері», 1997). Барлығын бір томда қараңыз. Шүкри 2003 жылғы 15 қарашада Рабат әскери ауруханасында рактан қайтыс болды. 17 қарашада ол Танжердегі Маршан зиратына жерленді, оған Мәдениет министрі, көптеген мемлекеттік қызметкерлер, қоғам қайраткерлері және Марокко патшасының өкілі қатысты. Өлер алдында Шүкри өзінің авторлық құқықтарына, қолжазбаларына және жеке жазбаларына иелік ететін «Мохамед Шүкри» (президенті Мохамед Ашаари) қорын құрды. Ол өлер алдында шамамен 22 жыл бойы қызмет еткен қызметшісін де қамқорлыққа алды.
Mohamed Choukri (Arabic: محمد شكري, Berber: ⵎⵓⵃⴰⵎⵎⴻⴷ ⵛⵓⴽⵔⵉ) (15 July 193515November 2003) was a Moroccan author and novelist who is best known for his internationally acclaimed autobiography For Bread Alone (al Khubz al Hafi), which was described by the American playwright Tennessee Williams as "a true document of human desperation, shattering in its impact". Choukri was born in 1935 in Ayt Chiker (Ayt Chiker, hence his adopted family name: Choukri / Chikri), a small village in the Rif mountains in the Nador province, Morocco. He was raised in a very poor family. He ran away from his tyrannical father and became a homeless child living in the poor neighbourhoods of Tangier, surrounded by misery, prostitution, violence and drug abuse. At the age of 20, he decided to learn how to read and write and later became a schoolteacher. His family name Choukri is connected to the name Ayt Chiker which is the Berber tribe cluster he belonged to before fleeing hunger to Tangier. It is most likely that he adopted this name later in Tangier because in the rural Rif family names were rarely registered. In the 1960s, in the cosmopolitan Tangier, he met Paul Bowles, Jean Genet and Tennessee Williams. Choukri's first writing was published in Al Adab (monthly review of Beirut) in 1966, a story entitled "Al Unf ala al shati" ("Violence on the Beach"). International success came with the English translation of Al khoubz Al Hafi (For Bread Alone, Telegram Books) by Paul Bowles in 1973. The book was translated into French by Tahar Ben Jelloun in 1980 (Éditions Maspero), published in Arabic in 1982 and censored in Morocco from 1983 to 2000. The book was later translated into 30 languages. His main works are his autobiographical trilogy, beginning with For Bread Alone, followed by Zaman Al Akhtaâ aw Al Shouttar (Time of Mistakes or Streetwise, Telegram Books) and finally Faces. He also wrote collections of short stories in the 1960s/1970s (Majnoun Al Ward, The Flower Freak, 1980; Al Khaima, The Tent, 1985). Likewise, he is known for his accounts of his encounters with the writers Paul Bowles, Jean Genet and Tennessee Williams (Jean Genet and Tennessee Williams in Tangier, 1992, Jean Genet in Tangier, 1993, Jean Genet, Suite and End, 1996, Paul Bowles: Le Reclus de Tanger, 1997). See also In Tangier, Telegram Books, 2008, for all three in one volume. Choukri died of cancer on 15 November 2003 at the military hospital of Rabat. He was buried on 17 November at the Marshan cemetery in Tangier, with the audience of the minister of culture, numerous government officials, personalities and the spokesman of the king of Morocco. Before he died, Choukri created a foundation, Mohamed Choukri (president, Mohamed Achaâri), owning his copyrights, his manuscripts and personal writings. Before his death, he provided for his servant of almost 22 years.
Алғашқы жылдар
Мохамед Чокри Марокконың Риф аймағындағы Бни Чикердің Хад қаласында ашаршылық шағында кедей отбасында дүниеге келді. Ол көп балалы отбасының бірі еді, әкесі зорлық-зомбылыққа бейім, қатал адам болған. Оның ана тілі – рифф диалектісі, яғни амазиг тілінің бір түрі. Кедейліктен құтылу үшін оның отбасы Тетуан қаласына, содан кейін Танжерге көшіп кетті. Жастық шағында Чокри өмір сүру үшін түрлі жұмыстар істеді, оның ішінде Француз Алжирінің Рифінде француз отбасына қызмет етті, ал Танжерге келген теңізшілерге жол көрсетіп, осылайша испан тілін үйренді. Ол өзін проституткалар, ұрылар және контрабандистер арасында тапты. Бірақ үйдегі жағдай жақсармады, әкесі қатыгез деспот еді, ал Чокри оны әйелі мен кіші інісі Кадерді өлтірген деп айыптады. Отбасылық жанжалдан кейін 11 жасында ол үйден кетіп, Танжер көшелерінде өмір сүрді, күнкөрісі үшін ұрлық жасады, кейде контрабанда мен проституцияға да жүгінді. 20 жасқа келгенде ол оқып-жазуға үйрететін адаммен танысты.
Mohamed Choukri was born to a poor family in Had, Bni Chiker in the Rif region of Morocco, during a famine. He was one of many children and had an abusive, violent father. His mother tongue was Riffian, a dialect of the Amazigh language. Fleeing poverty, his family migrated to the city of Tétouan and then to Tangier. Through his adolescent years, Choukri worked many jobs to survive, including serving a French family in the Rif of French Algeria, and guiding sailors who arrived in Tangier, managing to learn Spanish that way. He found himself in the company of prostitutes, thieves and smugglers. The situation at home didn't improve however, his father was a cruel despot, and Choukri accused him of murdering his wife and his younger brother Kader. After a family dispute, he left them at 11 years old, living on the streets of Tangier, pilfering to survive, and occasionally resorting to smuggling and prostitution. At the age of 20, he'd met someone willing to teach him to read and write.
Оқу мен жазуды үйрену
Ол өзіне және басқаларға бейтаныс стандартты араб тілінде жазу мен оқуды үйренуге көмектесуге дайын адамды кездестірді, себебі күнделікті қолданылатыны марокколық араб тілі немесе дарижа болды, ол стандартты араб тілімен оңай түсінілмейтін еді. 1956 жылы (Марокко тәуелсіздік алған жыл) ол 21 жасында Ларашкеге келіп, бастауыш мектепке қабылданды. Бір кезде ол Эколь Нормаль арқылы мектеп мұғалімі болды. 1960-шы жылдары Танжерге оралғаннан кейін ол барлар мен сарайларға жиі бара бастады және өзінің тарихын араб тілінде жазуға кірісті, жыныстық тәжірибелерді толыққанды және қандай да бір ұялмастан баяндай отырып, бұл сол кездегі Марокко мен араб әлемінің әдет-ғұрыптарына мүлдем қайшы келді, соның салдарынан Мароккода және басқа елдердегі діни және консервативті күштердің қатаң сынауына ұшырады. Сынға қарамастан, Шоукридің батыл және ерекше ашық стилі оған әдеби даңқ әкелді. Ол ондаған жылдар бойы Танжерде тұратын американдық эмигрант, жазушы және композитор Пол Боулзбен байланыста болды. Олар 1973 жылы Шоукридің жартылай автобиографиялық "Нан үшін ғана" туындысын аударумен айналысты, ал Боулз романның Ұлыбританияда Питер Оуэн баспасы арқылы жариялануын ұйымдастырды.
He met someone willing to help him learn to read and write in Standard Arabic, a strange language for him and to many who weren't formally educated, because what was spoken day to day was Moroccan vernacular Arabic or Darija, which is not readily intelligible with Standard Arabic. In 1956 (the year of Morocco's independence) he left for Larache, enrolling in a primary school at the age of 21. At some point he became a schoolteacher through the Ecole Normale. Returning to Tangier in the 1960s, he continued to frequent bars and brothels, and began to write his story in Arabic, forthrightly and showing no reserve when detailing sexual experiences, which was utterly at odds with the mores of Morocco and the Arab world at the time, being met with harsh censure from religious and conservative forces in Morocco and elsewhere. Despite the criticism, Choukri's daring and exceedingly frank style won him literary fame. He had an association with the writer and composer Paul Bowles, an American expat who lived in Tangier, for decades. They worked on the translation of Choukri's semi autobiographical work For Bread Alone in 1973, and Bowles arranged for the novel to be published in the United Kingdom through Peter Owen.
"Бір нан үшін" фильмінің цензурасы
"Бір нан үшін" ағылшын тілінде жарық көрген кезде халықаралық табысқа ие болды, бірақ бұл кітап араб әлемінде де қызу пікір-таластарға себеп болды. Араб тіліндегі басылымы шыққанда, Мароккода Ішкі істер министрі Дрис Басридің бұйрығымен, діни уламалардың кеңесіне сәйкес, тыйым салынды. Кітаптың жасөспірімдердің жыныстық тәжірибесі мен есірткіге құмарлығы туралы айтқан сөздері көңіл көншітпеді деп есептелді. Бұл цензура 2000 жылы аяқталды және "Бір нан үшін" кітабы Мароккода қайта жарық көрді. 1999 жылы "Бір нан үшін" кітабы Каирдегі Америка университетіндегі қазіргі араб әдебиеті курсының оқу жоспарынан алынып тасталды, бұл курсты доктор Самия Мерез оқыған. Бұл оқиғаға дейін Мысыр президенті Хосни Мубарактың бұйрығымен Максим Родинсонның "Мухаммед" кітабы да алынып тасталған еді. Кейбіреулер бұл жағдайды "исламшыл экстремистердің қысымына, үкімет оған тиісінше қарсы тұрмағанына" балады, бірақ шындығында Мысыр үкіметі сол кезеңде кең ауқымда кітаптарды тыйым салған. Доктор Мерезге қатысты жыныстық қылықтар бойынша қудалау және университеттен шығару туралы мәселе көтерілді, "Бір нан үшін" кітабы парламентте қарастырылды, ал академиялық және әдеби қоғам доктор Мерездің кітапты пайдалануын қолдап, хат жазу арқылы үгіл-насихат жұмыстарын жүргізді.
For Bread Alone became an international success when published in English, but the book also caused a furor in the Arab world. When the Arabic edition emerged, it was prohibited in Morocco, on the authority of the Interior Minister, Driss Basri, following the advice of the religious authorities. It was said to have offended by its references to teenage sexual experiences and drug abuse. This censorship ended in 2000, and For Bread Alone was finally published in Morocco. In 1999, For Bread Alone was removed from the syllabus of a modern Arabic literature course at the American University in Cairo taught by Dr. Samia Mehrez due to some sexually explicit passages, prompting some observers to criticize the "ban" and blame government censorship. The incident was preceded by the removal by order of Hosni Mubarak, president of Egypt, of Maxime Rodinson's book Muhammad. While some blamed "intimidation from Islamist militants, which the government does little to prevent," in fact, the Egyptian government engaged in book banning in that period on a wide scale. Dr. Mehrez was threatened with sexual harassment proceedings and expulsion, the book For Bread Alone was examined by parliament, and the academic and literary community largely supported her use of the novel through a letter writing campaign.
Кейінгі өмірі
Шұкри өзі үшін ең маңыздысын қамтамасыз еткенін сезінді: әдеби еңбектеріне арналған өлімнен кейінгі орын. Оның соңғы өсиеті бойынша, ол барлық мүлкін бес президент бірлесіп басқаратын қорға қалдырды: "Шұкри қайтыс болғаннан кейін бұл құжаттың ізі мүлдем суырды", - дейді көп жылдар бойы автордың әдеби агенті болған Роберто де Холланда. Шұкри үшін әдеби мұрасын сақтау ең бастысы болды, бірақ оған берілген уәделер орындалмады: "Шешім – оны еуропалық немесе американдық университетке беру, әлде марокколық мекемеге тапсыру еді", - деп түсіндіреді әдеби агент. Шұкри марокколық нұсқаны таңдады. Біріншіден, ол шығармаларының авторлық құқығын шетелдік ұйымға берсе, үкімет оның қымбат рак емдеуін қаржыландыруын тоқтатуы мүмкін деп қорқыды. Екіншіден, оларды бұрын Марокконы отарлап, қанаушылық жасаған елдердің біріне беру өте ұятты болар еді.
Choukri believed he had secured that which was most important to him: a posthumous home for his literary work. His last will and testament, in which he left his entire estate to a foundation that was to be run jointly by five presidents: "After Choukri's death, this document disappeared without a trace," says Roberto de Hollanda, who was the author's literary agent for many years. Securing his literary legacy was of the utmost importance to Choukri, but the promises that were made to him were not kept: "The decision was whether to give it to a European or an American university or whether to entrust it to a Moroccan institution," the literary agent explains. Choukri chose the Moroccan option. For one thing, he was afraid that the government might stop funding his expensive cancer treatment if he gave away the rights to his work to a foreign entity. On the other hand, it would have been particularly shameful to have given them to one of the countries that had formerly colonized and oppressed Morocco.
Фильмдер
"Бет-наны үшін" фильмін 2004 жылы итальяндық-француздық-алжирлік бірлестігі Рашид Бенхадж бейімдеді. Басты рөлде Саид Тагмауи ойнады. Фильм 2005 жылы Касабланка фестивалінің алғашқы көрсетілімінде таныстырылды.
For Bread Alone was adapted to film by Rachid Benhadj, in an Italian French Algerian production in 2004. It starred Said Taghmaoui. The film premiered at the first edition of the Festival of Casablanca in 2005.
Ағылшын тіліндегі жинақтар
Танжер әңгімелері, ауд. Джонас Эльбусти (Йейл университетінің баспасы, 2023)
Tales of Tangier, trans. Jonas Elbousty (Yale University Press, 2023)