Кіріспе
Құдайдың жазалауы (Damnation) – жер бетінде жасалған, не кейбір жағдайларда жасалмаған істер үшін өмірден кейінгі жаза мен азаптау түсінігі. Ежелгі Египет діни дәстүрінде азаматтар жүректері шындықтың қауырсынымен салыстырылатын кезде Мааттың 42 теріс мойындауын айтатын. Егер азаматтың жүрегі қауырсыннан ауыр болса, Аммит оны жеп қоятын. Зороастризмде өлгендер қайта тіріліп, ізгілер сүт өзенінен өтетін, ал зұлымдар балқыған металл өзенінде жанып кететін Фрашокерети деп аталатын соңғы сот туралы эсхатологиялық ұғым дамыды. Христиандық сияқты Ыбырайым діндерінде де сенушілер күнәлары үшін тозақта немесе жұмақта мәңгілік өмір сүретінін анықтау үшін соңғы күні сотқа тартылады деген ұқсас түсінік бар. "Қарғысқа ұшыраған" адам тозақта болады, немесе жұмақтан алыстатылып, Құдайдың инабатынан кенде болады. Діни мағынасынан туындап, "қарғыс айту" және "құдайға қарғыс айту" сөздері діни айыптаудың кең таралған түрі болып табылады, бірақ қазіргі заманда олардың мағынасы әлсіреп, қарапайым тілдік бөлшектерге айналды.
Damnation (from Latin damnatio) is the concept of divine punishment and torment in an afterlife for actions that were committed, or in some cases, not committed on Earth. In Ancient Egyptian religious tradition, citizens would recite the 42 negative confessions of Maat as their heart was weighed against the feather of truth. If the citizen's heart was heavier than a feather they would be devoured by Ammit. Zoroastrianism developed an eschatological concept of a Last Judgment called Frashokereti where the dead will be raised and the righteous wade through a river of milk while the wicked will be burned in a river of molten metal. Abrahamic religions such as Christianity have similar concepts of believers facing judgement on a last day to determine if they will spend eternity in Gehenna or Heaven for their sin. A damned human "in damnation" is said to be either in Hell, or living in a state wherein they are divorced from Heaven and/or in a state of disgrace from God's favor. Following the religious meaning, the words damn and goddamn are a common form of religious profanity, in modern times often semantically weakened to the status of mere interjections.
Этимология
Классикалық латын тіліндегі damnum сөзі "залал, шығын, бағасы; жаза, айыппұл" мағыналарын білдіреді, ал түбірі PIE тіліндегі *dap сөзінен бастау алады. Рим заңдарындағы damnare етістігі "үкім шығару" деген құқықтық мағынаны алды. Бұл сөз 14 ғасырдың басында көне француз тілінен орта ағылшын тіліне енді. Сөздің діни емес мағынасы ағылшын тілінде "құлықтау" (сот залында) немесе "құлықтау сияқты сын" түрінде сақталған. "Damnation" сөзі қазіргі ағылшын тілінде көбінесе діни мағынада қолданылады, ал "condemnation" сөзі діни емес қолданыста жиі кездеседі. 18 ғасырдан 1930 жылға дейін "damn" сөзін дөрекі сөз ретінде қолдану өте жаман мінез деп есептелді және басылымдарда одан аулақ болды. "Ешқандай құны жоқ" деген тіркес 1802 жылы тіркелген. "Damn" сөзін сын есім ретінде қолдану, яғни "damned" сөзінің қысқартылған түрі, 1775 жылы тіркелген. "Damn Yankee" (АҚШ-тың оңтүстігінде "солтүстікке қарайтын" деген мағынаны білдіретін сөз) 1812 жылға дейін барып тоқтады.
Христиандық
Батыс христиан дінінің көпшілігінде адамзаттың күнәлары үшін тозаққа лайық жаза деп саналады. Католик және көптеген протестанттық ағымдар Адам мен Хауаның Ясау кітабындағы құлауынан туған адамзаттың күнәсін айтады. Кейбір христиан конфессияларында он буырмамен сипатталған күнәлар ғана тозаққа әкеледі, бірақ басқалары қатаң талаптар қояды. Тозаққа түсу себептері ғасырлар бойында кеңінен өзгеріп келді, католик немесе протестант сияқты христиан діндерінің әртүрлі формалары арасында тұрақтылық болған жоқ. Кісі өлтіруден биге дейінгі "күнәлар" тозаққа түсуге себеп болуы мүмкін. Христиан конфессияларының сотериологияға қатысты әртүрлі көзқарастары бар, бірақ бастысы – сенушілер Иса Мәсіхтен құтқарылу арқылы ғана тозақтан құтылуы мүмкін. Бір түсінік – азаптау және жұмаққа кіруден бас тарту, көбінесе Аян кітабында от көлінде жану ретінде сипатталады. Геенна туралы жазбалардан алынған тағы бір түсінік – адамдар Құдайдың сақтауына лайықсыз деп танылып, тасталып кетеді (жанып кетеді). Шығыс православие шіркеуі бұл мәселеде әртүрлі пікір білдіреді. Филарет Дроздовтың катехизисінің 383-ші сұрағында: «Сенімсіздер мен күнәкарлардың тағдыры қандай болады? Жауап: Олар мәңгілік өлімге, яғни мәңгілік отқа, мәңгілік азапқа, шайтандармен бірге жіберіледі. Кімнің есімі «Мәңгілік өмір кітабында» жазылмаған болса, сол тозақ отына тасталады. Аян. xx. 15. Бұл – «екінші өлім». Аян. xx. 14. «Маған қарсы күнә жасағандар, мәңгілік отқа кетіңдер, шайтан мен оның періштелеріне дайындалған отқа!» Мәт. xxv. 41. «Олар мәңгілік жазаға кетеді, ал адалдар мәңгілік өмірге ие болады». Мәт. xxv. 46. «Бір көзіңмен Құдайдың Патшалығына кіргенің, екі көзіңмен тозақ отына тасталғаннан жақсы», – делінген. Марк ix. 47, 48». Деген сөздер келтірілген. Алайда, кейбіреулер күнәны заңгерлік тұрғыдан емес, емдеуді және тазартуды қажет ететін рухани сырқат ретінде қарастырады. Бұл Құдайдың махаббатына қарсы тұру күйі ретінде қарастырылады, барлық адамдар осы күйде дүниеге келеді, бірақ Иса Мәсіх оған қарсы Араласушы және Құтқарушы болып табылады. Шығыс дәстүрлері жұмақ және тозақ туралы өз көзқарастарын Ысқақ Ниневи, Василий Кесариялық және шіркеу әулиелері сияқты теологтардан алған. Православие бойынша, жұмақ пен тозақ – Құдайдың әділ және махабатты қатысуына қатысты қатынастар немесе тәжірибелер, жиі қолданылатын мысал – күннің балауызды ерітіп, сазды қатайтуы, күнге емес, оған реакция жасайтын материяға байланысты әртүрлі реакциялар. Сол сияқты, әулиелер Құдайдың махабатты қатысуынан ләззат алады, ал тозаққа түскендер одан ашуланады. Шығыс православие дәстүрінде теологтар Құдайды оның емеуімен сипаттау арқылы сипаттауы мүмкін, және Гееннаны да осыған ұқсас жолдармен сипаттауы мүмкін. Синопалық Маркион Ескі өсиеттегі қасиетті тұлғалар тозаққа лайық деп саналды, ал күнәкарлар құтқарылады деп үйреткені үшін діннен шығарылды.
Индуизм
Индуизмде үш негізгі ачарьяның бірі – Ачарья Мадхва немесе Мадхвачарья, мәңгілік құлдырау тұжырымына байланысты дәстүрлі индуистік сенімдерден едәуір өзгешеленеді. Мысалы, ол жандарды үш санатқа бөледі. Жандардың бірінші санаты, мукти-йогьялар, босануға лайықты, екіншісі, нитья-самсариндер, мәңгілік қайта тууға немесе мәңгілік көшіп-қонуға ұшырайды, ал үшінші санаты, тамо-йогьялар, оның пікірінше, олардың кінәсі өтелмейтіндіктен, мәңгілік тозаққа (Андатамас) жіберіледі. Ешбір индуист философы немесе индуизм мектебі осындай сенімді ұстанбас еді. Керісінше, көптеген индуистер жалпы құтқарылуға, яғни барлық жандар миллиондаған реинкарнациялардан кейін болса да, ақырында мокшаға жетеді деп сенеді.
Құрлық
Қазіргі кезде кейбір адамдар үшін "damn" сөзі ағылшын тілінде жеңіл түрде ұятты сөз болып саналады, бірақ "God damn" (немесе "Goddamn") дінге берілген адамдар үшін құдайға қарсы сөз деп есептелуі мүмкін, олар оны құдайдың атын бекерге ішпеу туралы бұйрықты бұзу деп санайды. "Dang" (көбінесе АҚШ-та) немесе "darn" сөздері "damn" сөзінің жалпы қолданылатын эвфемизмдері, нақтырақ айтқанда, қарғыс сөздерді жұмсарту үшін қолданылатын тіркестер. "Damn" және оның туындыларының (мысалы, "damned", "damnation") ұяттылығы, сөз нақты мағынасында қолданылмаған жағдайлармен шектеледі, мысалы, "Соқақы ит тоқтамай қауырсынып жатыр!" (бірақ Артур Миллердің кейіпкері Джон Проктордың қызметшісіне айтқан "Құдай барлық жалғаншыларды қарғысын" деген сөзі сөзбе-сөз мағынасында қолданылып, кінәлі деп есептелмеген). Сөзді немесе оның туындыларын бейнелі түрде қолдану фильмдер мен телебағдарламалардың рейтингісіне әсер етуі мүмкін. Үнді ағылшын тілінде "I don't give a damn" сөзін 16 ғасырдағы мыс монета "dam" сөзімен байланыстыратын дұрыс емес этимология бар. 1985 жылы Салман Рушди Англо-индиялық терминдердің сөздігі "Хобсон Джобсон" туралы эссесінде былай деп аяқтады: "Шын айтайын, жаным, мен бір тола, сегіз маша және жеті сурх салмағындағы кішкентай мыс монетаны да бермеймін, ол рупияның қиыр бөлігі болып табылады. Немесе, қысқасы, бір дам".
"'Frankly, my dear, I don't give a small copper coin weighing one tolah, eight mashas and seven surkhs, being the fortieth part of a rupee.' Or, to put it more concisely, a dam."