Кіріспе

Британдық үкіметтік саясат

Он жылдық ереже – британдық үкіметтің 1919 жылғы тамызда қабылдаған басшылығы, онда қарулы күштер өз бағалауларын «Британ империясы алдағы он жыл ішінде ешқандай үлкен соғысқа қатыспайды» деген болжаммен жасауы тиіс болды. Бұл ереженің ұсынысын 1919 жылы Соғыс және Әуе күштері министрі болған Уинстон Черчилль енгізді. 1919 жылғы тамыздағы Парламенттегі дебаттарда премьер-министр Дэвид Ллойд Джордж Веллингтон герцогының Наполеон соғыстарынан кейін жасаған ұсыныстарын еске алды: «Бұл буын соғысқа аса құштар болмайды». Бұрынғы премьер-министр Артур Балфур бұл ұсынысты қабылдамады, бірақ Империялық қорғаныс комитетіне «келесі он жылда соғыс болуы мүмкін емес деп ешкім айта алмайды, мұндай болжамға сүйене отырып, біз дайындықсыз күйде қала алмаймыз. Тоғыз жарым жыл бойы дайындықсыз болу туралы айту өте қауіпті» деп мәлімдеді. 1928 жылы Черчилль, Қаржы министрі ретінде, Кабинетті ереженің өзінен-өзі жалғасуын қамтамасыз етуге көндірді, сондықтан ол нақтылы түрде жойылмаса күшінде болды. 1931 жылы премьер-министр Рамзи Макдональд халықаралық жағдайды ескере отырып, он жылдық ереженің қажетсіз екенін айтып, оны жоюды қалады. Сыртқы істер министрі Артур Хендерсон бұл қадамға қарсылық көрсетіп, ережені сақтап қалды. Бұл ереженің салдарынан қорғаныс шығындары күрт қысқартылды: 1919-20 жылдары 766 миллион фунт стерлинг болған шығын 1921-22 жылдары 189 миллион фунт стерлингке, ал 1932 жылы 102 миллион фунт стерлингке дейін төмендеді. 1931 жылғы сәуірде Бірінші теңіз лорды, сэр Фредерик Филд, Империялық қорғаныс комитетіне жолдаған баяндамасында Корольдік теңіз флотының басқа ірі державалармен салыстырғандағы күші ғана емес, сонымен қатар «он жылдық шешімнің» және үнемдеу қажеттілігінің салдарынан абсолюттік күші де әлсірегенін, соғыс жағдайында флоттың сауданы тиімді қорғауға қабілетсіз болып қалатынын мәлімдеді. Филд сонымен қатар теңіз флотының соғыс кезінде Ұлыбританияның теңіз байланыстарын ашық ұстау үшін қажетті деңгейде емес екенін, ал флот империяны қорғау үшін Шығысқа жылса, Британ аралдарын және оның саудасын шабуылдан қорғауға жеткілікті кемелер болмайтынын, сондай-ақ Британ империясының ешбір порты «жеткілікті түрде қорғалмаған» екенін айтты. 1932 жылғы 23 наурызда Кабинет он жылдық ережені жойды, бірақ бұл шешімге «Қорғаныс саласының шығындарын кеңейтуге елдің ауыр қаржылық және экономикалық жағдайын ескермей, рұқсат етілмейді» деген ескерту қосылды, себебі ел Үлкен депрессияның әсерінен зардап шегіп жатқан еді.

Соңғы сілтеме

2010 жылы Корольдік теңіз күштері Ұлыбританияның жалғыз ұшақ тасымалдаушысы HMS Ark Royal-ді 2011 жылы қызметтен шығаруға шешім қабылдады. Бұл бұрынғы жоспардан бес жылға ертерек және жаңа Queen Elizabeth класындағы ұшақ тасымалдаушылардың пайдалануға енгізілуінен он жылға дейін бұрын болды. Зейнеткерлікке шыққан адмиралдардың бір тобы бұл шешімді жаңа "10 жылдық қағида" деп сынады.