Кіріспе

Ресейлік генерал және дворян (1816–1912 жж.) граф Дмитрий Алексеевич Милютин (т. Дмитрий Алексеевич Милютин; 28 маусым 1816 жыл, Мәскеу – 25 қаңтар 1912 жыл, Ялта маңындағы Симеиз) – әскери тарихшы, Соғыс министрі (1861–1881) және Ресей империясының соңғы фельдмаршалы (1898). Ол 1860- және 1870-жылдары Ресей армиясының түрін өзгертетін, кең ауқымды әскери реформаларға жауапты болды.

Ерте мансап

Милютин 1833 жылы Мәскеу университетінің мектебін және 1836 жылы Николай әскери академиясын бітірді. Азаматтық басқаруда мансап қуған ағасы Николай Милютиннен өзгеше, Дмитрий Кавказ соғысына (1839–45 жж.) ерікті түрде қатысты. Ауыр жарақат алғаннан кейін ол әскери академияға оралып, профессор ретінде дәріс оқыды. Келесі жылдары Милютин өте қабілетті ғалым ретінде танылды. Ол әскери статистиканың ғылыми маңыздылығын баса көрсетті және осы тақырыптағы алғашқы толық зерттеуді жасады, ол оған 1847 жылғы Демидов сыйлығын әкелді. Милютин Суворовты әскери қолбасшылар үшін үлгі деп есептеді, ал 1799 жылғы Италия жорығын оның мансабының ең жоғалған нүктесі деп санады, бұл ойларын 1852 және 1853 жылдары бес томдық жорық туралы егжей-тегжейлі еңбекте жазды. Өзінің білімін пайдалана отырып, Милютин Ресейдің Қырым соғысындағы жеңілісінің себептерін талдап, әскери реформаларға қатысты радикалды ұсыныстар жасады. Оның идеялары Александр II-ге ұнады, ол 1861 жылы Милютинді соғыс министрі етіп тағайындады. Одан бірнеше жыл бұрын Милютин имам Шамилді ұстауға қатысып, соның арқасында ұзақ жылдарға созылған Кавказ соғысын аяқтауға үлкен үлес қосты.

Соғыс министрі

Милютин 1861 жылдың 16 мамырынан 1881 жылдың 21 мамырына дейін соғыс министрі болды. Милютиннің ұзақ мерзімді қызметі кезінде жүзеге асырылған әскери реформалар Ресейде жаңа әскерге алу жүйесінің енгізілуіне және ел бойынша әскери округтердің құрылуына әкелді. Әскери қызмет 21 жасқа толған барлық еркектер үшін міндетті болып жарияланды, бұл бұрынғы 25 жылдың орнына 6 жылды құрады. Бұл барлық еркектерге, соның ішінде ақсүйектерге де қатысты. Әскери білім беру жүйесі де реформаланды және барлық жаңа сарбаздарға бастауыш білім беру мүмкіндігі берілді. Милютиннің реформалары Ресей тарихындағы маңызды кезең деп есептеледі. Оның реформаларына дейін Ресей армиясының тұрақты казармалары болмады және әскерлер қазбалар мен шатырларда орналастырылды. Оның реформаларының сәттілігі 1877-1878 жылдардағы орыс-түрік соғысында көрінді. Милютиннің шебер басшылығы соғыстың қайнар кезінде айқын болды, осы кезде ресейлік әскерлер үш рет қатарынан Плевенді басып алуға тырысып, сәтсіздікке ұшырады және көптеген сарапшылар оларға шегінуге кеңес берді. Милютин дереу қоршауды одан әрі ұйымдастыруға бұйрық берді, бұл соғысты жеңіске жеткізді. Соғыс аяқталғаннан кейін Милютин қоршау кезінде азық-түлікпен жабдықтаудағы кемшіліктерді және туындаған басқа да мәселелерді тергеу үшін комиссия құрды. Оның қызметі үшін ол граф титулына ие болды және барлық ресейлік ордендерді, соның ішінде Әулие Андрей орденін алды. Милютин черкестердің геноцидінің кейінгі кезеңін құрайтын депортацияны ынталы түрде қолдады, осылай деп мәлімдеді: "Черкестерді жою – бұл жерді жауынгерлік элементтерден тазартудың өзіндік мақсаты".

Кейінгі өмірі

Берлин конгресінен кейін Милютин ауру канцлер Горчаковтың орнын басып, императорлық сыртқы саясатты жетекші етіп тағайындалды. Бірақ 1881 жылы Александр II-нің қазасы оның жағдайын қиын етіп қойды. Ал бұрынғы билік кезіндегі либералдық реформаларды кері қайтаруға беделді Константин Победоностев ең ықпалды саясаткер болып көзге түскен соң, Милютин лауазымынан қанағаттанды. 1898 жылы Александр II-нің 80 жылдығы тойланғанда, ол фельдмаршал атағына ие болды. Көп жылдардан кейін осы құрметке лайық болған тұңғыш адам және Ресей империясы тарихындағы соңғы фельдмаршал осы Милютин болды. 1912 жылы Симеизде қайтыс болды.

Шығармалары

Ресейдің 1799 жылы император Павел I билік құрған кезінде Франциямен соғысының тарихы. "Ең жоғары император Николай I-нің бұйрығымен жазылған". Бес томдық. Санкт-Петербург. 1852–1853 жылдар. Әскери оқу орындары штабының баспаханасы.