Кіріспе
Квебек қаласының тарихы мыңдаған жылдарға созылады, алғашқы тұрғындары – аймақтың жергілікті халықтары болған. 16 ғасырда француз саяхатшыларының келуі Квебек қаласының құрылуына әкелді (қазіргі Квебек, Канада). Қала Солтүстік Америкадағы ең көне еуропалық елді мекендердің бірі, 1608 жылы тұрақты сауда ошағы салынды.
The history of Quebec City extends back thousands of years, with its first inhabitants being the First Nations peoples of the region. The arrival of French explorers in the 16th century eventually led to the establishment of Quebec City, in present day Quebec, Canada. The city is one of the oldest European settlements in North America, with the establishment of a permanent trading post in 1608.
Француздық билік
Француз зерттеушісі Жак Картье Сент-Лоуренс шығанағына көтерілген алғашқы еуропалық болды, ол Франция үшін "Канада" деп жариялады (және жаңадан құрылған "Акадия" – бүгінде Нова-Скотия провинциясы ретінде танымал) Жаңа Франция деп аталатын үстемдік құру мақсатында. 1543 жылдан кейін аймақта тері саудасы жалғасты, бірақ Квебек қаласы (тұрақты сауда бекеті ретінде жоспарланған) тек 60 жыл өткен соң, 1608 жылдың 3 шілдесінде Самуэль де Шамплен мен Пьер Дугуа де Монс Диамант мүйісінің үстінде және төменгі жағында салынды. Шамплен бұл жерге келген кезде ирокездердің халқы жойылып, олардың орнына инну және алгонкиндер қоныстанды. Шамплен мен оның серіктері келгеннен кейінгі бірнеше күн ішінде "l'habitation" деп аталған ағаштан салынған бекініс құрды. Бұл жердің стратегиялық артықшылығы – Перс шығанағының төменгі ағысындағы басқа саудагерлердің бәсекесінен салыстырмалы оқшаулығы, сондай-ақ материкке қарай бет алған кез келген кемені байқауға мүмкіндік беретін мүйіс болды. 1620 жылы Шамплен Диамант мүйісінің үстінде Сент-Луи бекінісін салды, ол қазіргі Шато Фронтенақтың орналасқан жеріне жақын болды. Қала 1629-1632 жылдары Квебектің тапсырылуы кезінде ағылшын әскерлерімен қысқа мерзімге басылып алынды, содан кейін Францияға қайтарылды. Француздар келгенде көптеген ғимараттар қираған екенін көрді. Қайта құру бір жылдан кейін басталды, ал алғашқы губернатор Шарль де Монтманни колонияның дамуын бақылау үшін қалаға жіберілді.
Демографиялық көрсеткіштері мен халық саны
Акадиядағы Порт-Рояль қонысынан кейін (1605 ж.), француздардың келесі отарлау әрекеті 1608 жылы болды. Самуэль де Шамплен 28 адамға арналған "Л'Абитация" салды. Бірақ, алғашқы қыс қиын болды, 28 ер адамның 20-сы қайтыс болды. 1627 жылы Квебек қаласының халқы 100 адамға жетті, олардың оннан аспайтын әйелдер болды. Алайда, 1628 жылы Дэвид Кирк және оның бауырлары Квебекке шабуыл жасағаннан кейін, Шамплен 80 қоныс аударушының шамамен 60-ымен бірге Францияға қайтып келді. Француздар 1632 жылы Квебекке оралғанда, дәстүрлі француз "виль" үлгісінде қала салды, онда "XVII ғасырдағы қала қоғамның бейнесі болды". Квебек 1650-ші жылдарға дейін алдыңғы қадам ретінде сақталды. Квебек солай жоспарланған еді, жоғары сапалы тұрғындар үкімет және иезуит колледжі сияқты билік орталықтарына жақын жоғарғы қалада тұрды, ал төменгі қалада негізінен саудагерлер, теңізшілер мен шеберлер орналасты. Жаңа Францияның алғашқы инженері және жер өлшеушісі Жан Бурдон 1634 жылы келгеннен бастап қала жоспарын жасауға көмектесті. Бірақ, қала құрылысын пайдалануға тырысқанына қарамастан, қала жоспарланған аумағынан тез өсті. Халық саны үздіксіз өсіп, 1681 жылы қалада 1300 адам тұрды. Қала тез қана тығырыққа тап болды, әсіресе төменгі қалада, онда 1700 жылға қарай қала халқының үштен екі бөлігі шоғырланды. Осылайша, Квебек Жаңа Францияның барлық аймақтарында кең таралған үлгіні ұстанды: иммигранттар бірнеше жыл келгеннен кейін Францияға оралып кететін. Барлығында, француз билігі кезінде Жаңа Францияға шамамен 27 000 иммигрант келді, олардың тек 31,6%-ы қалды.
Әскери және соғыс
1620 жылы Самуэль де Шампленнің бұйрығымен «Форт Сент-Луи» деп аталатын ағаш қамалдың құрылысы басталды; ол 1626 жылы аяқталды. 1629 жылы ағылшын үкімінің тапсырысымен Кирк ағайындылары Квебек қаласын басып алды және 1632 жылға дейін оны өз бақылауларында ұстады, содан кейін француздар оны қайта иеленді. 1690 жылы адмирал Фиппстің англо-американдық әскері Вильям патша соғысы кезінде Квебек қаласын басып алуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Француз артиллериясының күшті атысынан ағылшын флоты көп зардап шекті және ашық шайқас болған жоқ. Оқ-дәрілерінің көп бөлігін жұмсағаннан кейін ағылшындар көңілі құсып, шегінді. 1691 жылы губернатор Луи де Буаде де Фронтенак Корольдік батареяны салдырды. 1711 жылы Анна патшайым соғысы кезінде адмирал Уокердің флоты да Квебек қаласын қоршауға алуға тырысты, бірақ навигациялық қателік салдарынан сәтті болмады. Уокердің алғашқы есебінде 884 сарбаз қаза тапқан делінген, бірақ кейін бұл сан 740-қа түзетілді. Жеті жылдық соғыс кезінде, 1759 жылы, генерал Джеймс Вулф басқаратын британдық әскер Квебек қаласын үш ай бойы қоршап алды. Қаланы француз генералы Монкальм маркизі қорғады. Ыбырайым жазығындағы шайқас өте қысқа болды, шамамен 15 минутқа созылды және британдықтардың жеңісімен және Квебектің тапсырылуымен аяқталды.
Үкімет ордасы
Квебек қаласы француз кезеңі бойы діни және мемлекеттік биліктің орталығы болды. 1608 жылдан 1663 жылға дейін Квебек қаласы Жаңа Франция компаниясының басты әкімшілік орталығы болды (Компанияның жүз серігін қараңыз). Осы кезеңде Квебек қаласында компанияның ресми өкілі – губернатор, оның лейтенанты, басқа әкімшілік қызметкерлер және шағын әскер тобы тұрды. 1663 жылы король Людовик XIV және оның министрі Жан Батист Колбердің билікті өз қолына алғаннан кейін Квебек қаласы реформаланған отаршылдық үкіметтің ордасына айналды. Бұл үкіметтің құрамына әскери және дипломатиялық мәселелерге жауапты Жаңа Францияның генерал-губернаторы, сондай-ақ заң және қаржы саласындағы әкімшілік функцияларды жүзеге асыратын интендант кірді. Губернатор да, интендант та тікелей Франция Әскери-теңіз министрлігіне (Ministres Francais de la Marine et des Colonies) есеп беретін және Франция королі тағайындаған. Король тікелей тағайындаған алғашқы губернатор 1663 жылы Огюстен де Саффре де Мези болды. Квебек қаласы Егемендік Кеңестің ордасына айналды, ол корольдік бұйрықтарды ратификациялау және соңғы апелляциялық сот ретінде колониядағы заң шығару және құқықтық функцияларды атқарды. Кеңес колониялық үкіметтің екі басшысын – губернатор мен интендантты (сонымен қатар төраға), сондай-ақ Квебек епископын қамтыды. Бұған қоса, кеңесте Квебек қаласынан келген саудагерлер сияқты бірқатар отаршылдық элиталар да болды. Француз режимі кезінде Квебекте муниципалдық үкімет болмағанын атап өткен жөн; орталықтандырылған Бурбон монархиясы колониядағы тәуелсіз билік орталықтарының, тіпті жергілікті қалалық кеңестердің пайда болуына жол бермеуге бекінді. Квебек қаласы сонымен қатар Жаңа Франциядағы діни биліктің орталық нүктесі болды және 1615 жылы алғашқы реколет миссионерлері қалаға келгеннен бері осы мәртебесін сақтап келді. Мемлекетпен тығыз байланыста жұмыс істей отырып, шіркеу колонияның жақсы реттелген католиктік колония болып қалуын қамтамасыз етті. 1674 жылы Квебек епархиясы құрылғаннан кейін Квебек қаласы колониядағы епископтың ордасына айналды, ал Франсуа де Лаваль алғашқы епископ атанды. Квебек қаласындағы мемлекет пен шіркеу тығыз ынтымақтастықта жұмыс істесе де, корольдік билік епископты тағайындау және шіркеу қаражатының басым бөлігін қаржыландыру арқылы сақталды.
Экономика
Квебек Сент-Лоуренс өзенінде орналасқандықтан және терең сулы порты болғандықтан, экономикасы кеме қатынасымен, импорт пен экспортпен басым болды. Порттық қала болғандықтан, Квебек француз Вест-Индиясымен және Франция порттарымен гүлденген сауда-саттық жүргізді. Дегенмен, сауда тек француз кемелерімен және ресми француз порттарында ғана жүргізілуіне шектеу қойылды. Франциямен сауда жасау барысында Квебекке шарап, мата, металл өнімдері (мылтықтар мен пышақтар), тұз және колонияда өндірілмейтін тұтыну тауарлары мен сәндік бұйымдар жеткізілді. Француз Вест-Индиясынан Квебекке қант, меласса және кофе әкелінді. Қарыздарын өтеу үшін Квебек қаласы Францияға тері, ал Вест-Индияға ағаш және балық экспорттады. 1612 жылдан 1638 жылға дейін Францияға 15–20 мың құндыз терісі, 75 мың ливрге бағаланып жіберілді. 1720-ші жылдардың басындағы бейбітшілік кеме қатынасының өсуіне әкелді, Квебек портына жылына 20-дан 80 кеме келді, ал орташа есеппен жылына 40 кеме келді. Алайда, Квебек үнемі сауда теңгерімсіздігімен, қарызбен және белгілі бір деңгейдегі қаржылық тұрақсыздықпен күресті. Басқа колониялық қоғамдардағыдай, колонияның барлық жерінде ақша жетіспеді. Бұл жағдай Квебек саудагерлері үшін үлкен қиындық туғызды, себебі олар сауда жасау үшін қолма-қол ақшаға ие болмады. Бір кезде колонияда қолма-қол ақша жетіспеген кезде әскерилер мен мемлекеттік қызметкерлерге қызметтері үшін төлеу үшін ақша ретінде ойын карталарын пайдалану басталды. Соңғы жылдары Квебек тұрғындарының нашар саудагерлер болғаны туралы пікірлер жоққа шығарылды, себебі тарихшылар оларды қаржының жетіспеушілігімен және сыртқы нарықтардан алыс болуымен шектелген өткір іскерлік қабілеті бар деп сипаттады.
Дін
Квебек қаласының қоныстануы мен дамуында католик діні маңызды рөл атқарды. 1615 жылы алғашқы миссионерлер келген Квебек қаласы, ірікте көлемінде, католиктік қала болып қалыптасты. Басқа дінге сенушілерге өз діндерін жеке түрде өрнектеуге рұқсат берілгенімен, қала тұрғындары католицизмді күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі деп қабылдады. 1615 жылы алғашқы діни орден ретінде Реколеттер келді, ал 1625 жылы иезуиттер келді, олар 1635 жылға қарай Квебек қаласында колледж ашты. 1639 жылға қарай әйелдер діни ордендері келді, Урсулиндер білім берумен айналысты, ал Августиндер Квебек қаласындағы Хотел-Дьёге қызмет көрсетті. Діни ордендерге иелік беру олардың қоғамдағы орнығуына ықпал етті. Шындығында, Квебектің жоғарғы қаласының көп бөлігі діни ордендердің меншігінде болды. Католик діні үкімет пен заңнамада ғана емес, сонымен қатар тұрғындардың әлеуметтік өмірінде де маңызды рөл атқарды. Квебек қаласы Жаңа Францияның діни орталығы болғандықтан, тұрғындары қатаң ораза ұстау, қасиетті күндерді сақтау және қасиетті обрядтарды өткізу кестесін сақтады, сондай-ақ кітаптарға, биге және театрға цензура қойылды.
Британдық билік
Британдықтар мен француздықтар Солтүстік Америкада біріге өмір сүрді, бірақ француздықтардың Огайо аймағына қарай кеңею қаупі британдықтарды Жаңа Францияны картадан толығымен жоюға итермеледі. Ыбырайым жазығындағы шайқаста (1759) қала француздар үшін қайта оралмайтын болып қалды. 1763 жылы Франция «Канада» жеріне қатысты өзінің талаптарын ресми түрде басқарып берді, ал Квебек қаласының француз тілді, католик халқы протестанттық Ұлыбританияның билігіне қарады. 1774 жылы қабылданған Квебек заңы «les Canadiens» (қазіргі кезде, сондай-ақ квебекуалар деп те аталады) діни және тілдік еркіндіктерге ие болуға, католицизмін ашық түрде ұстануға және француз тілін пайдалануға рұхсат берді. Сондықтан канадалықтар британдық билікке осылайша наразы болмады, сондықтан Америка революциясына қатысуды таңдамады. Британдықтарға қарсы канадалықтардың ынтымақтастығы болмағандықтан, Он үш колония Канаданы басып алуға тырысты. Осылайша, 1775 жылы Квебек шайқасы кезінде қала тағы да қоршауға алынды. Бастапқы шабуыл американдықтардың қазан айындағы қаланың суық температурасына дайын болмауынан сәтсіз аяқталды. Бенедикт Арнольд Квебек шайқасындағы жеңілісті қабылдаудан бас тартты және қалаға қарсы қоршау 1776 жылғы 6 мамырға дейін жалғасты, содан кейін американдық әскер ақыры шегінді. 1791 жылғы Конституциялық акт Канаданы ағылшын тілді «Жоғарғы» және француз тілді «Төменгі» колонияларға бөлді. Квебек қаласы Төменгі Канаданың астанасы болды және осы актінің қабылдануынан кейін көбірек өзін-өзі басқару құқығына ие болды. Қаланың өнеркәсібі дамуын бастады, ал 19 ғасырдың басында ол Солтүстік Америкадағы үшінші ірі порты болды. Осы кезде қаланың ең ірі экспорт тауары ағаш болды. Саудалық өрлеу ғасырдың көп бөлігінде жалғасты, Квебек қаласы мыңдаған иммигранттарды қабылдай бастады.
20 ғасыр
1917 жылы Сент-Лоуренс өзенінің солтүстік және оңтүстік жағалауларын байланыстыратын Квебек көпірінің құрылысы аяқталды. Бүгінгі күнге дейін ол әлемдегі ең ұзын тіреулі көпір болып табылады, бірақ құрылыс кезінде көпірдің ортасы екі рет құлап, одан 80-нен астам жұмысшының өмірі қиылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалада екі одақтас күштер конференциясы өтті. Біріншісі 1943 жылы өткізіліп, Америка Құрама Штаттарының президенті Франклин Делано Рузвельт, Ұлыбританияның премьер-министрі Уинстон Черчилль, Канаданың премьер-министрі Уильям Лайон Маккензи Кинг және Қытайдың сыртқы істер министрі Т. В. Сунг қатысты. Екінші конференция 1944 жылы өтті, оған Черчилль және Рузвельт қатысты. Конференциялар Цитадельде және жақын орналасқан Шато Фронтенакта өткізілді.
Қазіргі Квебек қаласы
1984 жылы Квебек қаласында "Операция Nez rouge" (Қызыл мұрын) операциясы құрылды. Ол көптеген еуропалық елдерде үлгі ретінде алынды. 2001 жылдың сәуірінде Квебек қаласы Америка саммитіне төрағалық етті, онда Американың еркін сауда аймағы (АЭСА) талқыланды. Бұл конференцияда полиция мен жаһандануға қарсы топтар арасында қақтығыстар болуы күтілді, сондықтан қоршауы бар Квебек қаласының орналасқан жері қауіпсіздік тұрғысынан өте маңызды болды. 2002 жылдың 1 қаңтарында айналасындағы қалалар қолданыстағы қала құрамына қосылды. "Жаңа Квебек қаласы" құрамына 11 бұрынғы муниципалитет кіреді: Сент-Фой, Бопорт, Шарльсбург, Силлери, Лоретвилл, Валь-Белер, Кап-Руж, Сент-Эмиль, Ванье және Лак-Сент-Шарльз, сондай-ақ бастапқы Квебек қаласы. 2005 жылы Capitale Nationale әлемдік ірі спорттық шара – Дүниежүзілік полиция және өрт сөндірушілер ойындарын қабылдады, бұл қала үшін сәтті аяқталды, онда 11 000 спортшы мен оларды сүйемелдеген 14 000 адам, барлығы 25 000 адам қатысты. Қаладағы ауа температурасы орташадан жоғары, шамамен 30 градус Цельсийге жетті.