Кіріспе

Бүйректің анатомиялық құрылысы, ішек құрылымы

Бүйректің тік тамырлары (vasa recta renis) – бүйректің тік артериолалары және тік венулалары, бүйректің қанмен қамтамасыз етілуіндегі қан тамырларының тізбегі, олар тік артериолалар түрінде миға еніп, мидан шығып, ми қабығына тік венулалар түрінде көтеріледі. (лат. vās, "тамыр"; rēctus, "тікелей"). Олар Хенле ілмегіне параллель орналасқан. Бұл тамырлар юкстамедуллярлы нефрондардың (медуллаға ең жақын нефрондар) эфферентті артериолаларынан тармақталады. Олар миға еніп, Хенле ілмегін қоршап алады. Перитубулярлық капиллярлар түтікшелердің қабықтық бөліктерін қоршаса, vasa recta миға еніп, Хенле ілмегіне жақын орналасып, содан кейін қабыққа көтеріледі. Vasa recta-ның соңғы тармақтары тік венулаларды құрайды, олар ми пирамидаларының төбесіндегі торлардан тармақталады. Олар ми тінінің түтікшелері арасында тік сызық бойымен сыртқа қарай жүріп, веналық аркадаларды құру үшін интерлобулярлық веналарға қосылады. Бұл өз кезегінде бірігіп, бүйрек пирамидаларының қабырғаларымен өтетін веналарды құрайды. Төмен қарайтын vasa recta урея үшін жеңілдетілген тасымалдауға ие, тесікті ендотелийге ие, ал көтерілетін vasa recta тесікті ендотелийге ие.

Микроанатомия

Гистологиялық препаратта тік артериолаларды Генле ілмегінің түтікшелерінен қанның болуымен ажыратуға болады.

Функция

Әр түзу артериола мида шашты бұрылыс жасайды және қанды өте баяу жылдамдықпен тасымалдайды – бұл екі фактор бүйрек миында құрылған концентрация градиенттерін жоюдан сақтайтын қарсы ағымдық алмасуды сақтауда маңызды. Осы концентрация градиентін сақтау бүйректің шоғырланған зәр шығару қабілетіне жауапты компоненттердің бірі болып табылады. Vasa recta-ның төмен түсетін бөлігінде натрий, хлорид және мочевина қанға кері сіңіріледі, ал су бөлінеді. Көтерілетін бөлігінде натрий хлориді мен мочевина интерстицийге бөлінеді, ал су кері сіңіріледі.

Клиникалық маңызы

Тура артериолалардағы қан ағынының баяу болуы, тромбофилиядан туындаған тромбозға немесе серпалы жасуша ауруындағы қызыл қан жасушаларының серпілуі салдарынан тіндердің зақымдануына байланысты осы жерде тромбоз пайда болуы мүмкін. Соның салдарынан туындаған ишемия бүйрек папилларының некрозына алып келуі мүмкін.