Кіріспе

Орта Азиялық суфи мұғалімі (1048/49–1140)

Әбу Яқұб Юсуф әл-Хамадани, қарапайым Юсуф Хамадани деп белгілі (1048 немесе 1049 / 440 хижра жылы туған, 1140 / 535 хижра жылы қайтыс болған) – орта ғасырлардағы парсы суфиі. Ол Нақшбанди тәріқатының Хважаган (Ұстаздар) деп аталатын Орта Азиялық суфи мұғалімдері тобының алғашқы өкілі болды. Оның мазары Түрікменстанның Мерв қаласында орналасқан.

Өмір

1048 немесе 1049 жылы Хамадан маңындағы Бузанжирд қаласында туған ол он сегіз жасында Бағдадқа көшіп келді. Ол Шафии фикх мектебін өз заманының шебері шейх Ибрахим ибн Али ибн Юсуф әл Фейрузабадидің басшылығымен оқыды. Бағдадта ол ұлы ғалым Әбу Исхақ әл Ширазимен байланыс күйінде болды, ол ең жас болса да, оған басқа шәкірттерінен артық құрмет көрсетті. Бірақ ол өз ұстаздарынан өзгеше, ханафи матуриди болды. Ибн Халликанның айтуынша, ол діни жолын діни ғылымдарды үйренуден бастады, хадис және фикх саласында құрметті ғалымға айналды және Бағдадта белгілі уағызшы болды. Ол өте данышман заңгер болғандықтан, сол замандағы барлық ғалымдар үшін маржа (көшбасшы) атанды. Ол ислам білімінің орталығы Бағдадта, Исфахан, Бухара, Самарқанд, Хорезм және бүкіл Орталық Азияда танымал болды. Кейіннен ол бұл істерден бас тартып, қатаң аскеттік өмір салтын қабылдады және шығысқа сапар шекті, алдымен Гератқа, содан кейін Мервке қоныстанды, онда оның қабірі бар деп есептеледі. Ол аскет болып, шейх Әбу Әли Фармадидің нұсқауымен үздіксіз ғибадат пен мужаһада (рухани күрес) жасады. Ол шейх Абдулла Гувайни және шейх Хасан Симнанимен байланыста болды. Ол төрт халифа немесе ізбасар тағайындады, бұл үлгі Хуажағанның бірнеше буыны үшін қайталанды, соның ішінде Ахмад Ясауи және Хуажа Абдул Халик Гиждувани, Нақшбанди сілсіласының келесі буыны.

Танымал мәдениетте

Түрік телесериалы "Мавера: Хасе Ахмет Есеви" (2021) – өзінің рухани ұстазы (мұршиді) Юсуф Хамаданидің бұйрығымен Бағдатқа жіберілген ақын Ахмет Ясауидің (түрік актері Кореи Чезаирли сомдаған) өміріне негізделген.