Құлаған тас және топырақ ағыны: Sturzstrom құбылысы
Sturzstrom
Жер көшкінінің бір түрі – Sturzstrom (тас құлағы). Ол үлкен көлемдегі тау жыныстары мен топырақтан тұрады, қашықтыққа жылдам қозғалады. Себептері: жаңбыр, сілкініс, жанартау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Стурцстром (неміс тіліндегі Sturz – құлау, Strom – ағын) немесе тау жыныстарының көшкіні – топырақ пен тау жыныстарынан тұратын ірі көшкін, ол бастапқы тік құлауына қарағанда әлдеқайда ұзақ көлденең қашықтыққа (20-30 есеге дейін) жылжиды. Стурцстромдар мұздықтардың, лайлы ағындардың және лава ағындарының сипаттарына ұқсас. Олар құрлық бетімен оңай ағып өтеді, көлемі артқан сайын олардың жылдамдығы артады. Олар Күн жүйесіндегі басқа да денелерде, мысалы, Ай, Марс, Венера, Ио, Каллисто, Япет және Фобоста кездеседі.
Type of landslide
A Sturzstrom (from the German Sturz (fall) and Strom (stream, flow)) or rock avalanche is a large landslide consisting of soil and rock which travels a great horizontal distance (as much as 20 or 30 times) compared to its initial vertical drop. Sturzstroms have similarities to the flow of glaciers, mudflows, and lava flows. They flow across land fairly easily, and their mobility increases when volume increases. They have been found on other bodies in the Solar System, including the Moon, Mars, Venus, Io, Callisto, Iapetus, and Phobos.
Қозғалыс
Штурзстромдар, басқа түрдегі көшкіндер сияқты, қатты жаңбыр, жер сілкінісі немесе жанартау әрекетінен туындауы мүмкін. Олар жылдам қозғалады, бірақ қозғалу үшін судың болуын міндетті түрде қажет етпейді, ал олардың кинематикалық ерекшеліктеріне нақты түсінік жоқ. Бір теория, акустикалық сұйықтандыру теориясы, тау жынысы сынықтарының соқтығысуынан туындаған дірілдер үйкелісті азайтып, массаның үлкен қашықтыққа жылжуына мүмкіндік береді деп болжайды. Тағы бір теорияда, көшкін астындағы ауа қалталары пайда болып, төмен үйкеліспен қозғалатын масса үшін жастықша қызметін атқарады, бірақ бұл теорияның дұрыстығы Ай және Фобос сияқты вакуумда штурзстромдардың кездесуімен күмәнданып отыр. Япетус планетасындағы көшкіндерді бақылау, мұз қалдықтары арасындағы ұсақ жанасу нүктелері қозғалыс кезінде қатты қызуы мүмкін екенін көрсетеді, бұл балқуға және осылайша үйкеліс шектеуін азайтатын, сұйық материал массасын құруға әкеледі. Штурзстромның ажырауы, қозғалысы және шөгу процесі ондаған шақырым қашықтықтағы сейсмометрлермен тіркелуі мүмкін. Бұл сейсмикалық сигналдың ерекшеліктері оны ұсақ жер сілкіністерінен ажыратады. Австрияның Тироль аймағындағы Өтцталь аңғарына құйған ірі Кёфельс көшкінінде, көшкін қалдықтарында "фрикционит" (немесе "импактит" немесе "гиаломилонит") деп аталатын балқыған тау жыныстарының жиынтығы табылды. Бұл жанартаулық шығу тегі немесе метеорит соққысының нәтижесі деп болжанған, бірақ басты гипотеза – бұл үлкен мөлшердегі ішкі үйкеліс салдарынан туындаған. Қозғалмайтын және қозғалатын тау жыныстары арасындағы үйкеліс тау жыныстарын фрикционитке айналдыруға жеткілікті жылу тудыруы мүмкін.
Sturzstroms may be triggered, similarly to other types of landslides, by heavy rains, earthquakes, or volcanic activity. They move rapidly, but do not necessarily require water to be present to move, and there is no definite explanation for their kinematic characteristics. One theory, the acoustic fluidization theory, hypothesizes that vibrations caused by the collisions among the rock fragments reduce friction and allow the mass to travel great distances. Another theory involves air pockets forming under the slide and providing a cushion that the slide rides over with very low friction, although the merit of this theory has been called into question by the presence of sturzstroms in vacuums such as on the Moon and Phobos. Observation of slides on Iapetus suggests that tiny contact points between bits of ice debris may heat up considerably during the movement, causing melting and forming a more fluidand thus less friction limitedmass of material. The process of detachment, movement and deposition of a sturzstrom can be recorded by seismometers tens of kilometers away. The peculiar characteristics of this seismic signal make it distinguishable from that of small earthquakes. In the large Köfels landslide, which flowed into the Ötztal valley in Tyrol, Austria, deposits of fused rocks, called "frictionite" (or "impactite", or "hyalomylonite"), were found in the landslide debris. This has been hypothesized to be volcanic in origin or the result of a meteorite impact, but the leading hypothesis is that it was due to the large amount of internal friction. Friction between static and moving rocks can create enough heat to fuse rocks to form frictionite.