Кіріспе

Салыстыру арқылы анықтама – Вильям Франкенаның таныстырған қателігі.

Дефиницистік қателік (кейде Сократтың атымен Сократтық қателік деп аталады) – Уильям Франкена 1939 жылы анықтаған, бір қасиетті екінші қасиет арқылы анықтауға байланысты логикалық қателік.

Шолу

Философ Уильям Франкена дефиницистік қателік терминін алғаш рет 1939 жылы британдық аналитикалық философия журналы «Mind»-та жарияланған мақаласында қолданды. Бұл мақалада ол Г. Э. Мурдың натуралистік қателігін жалпылап, сынға алды. Мур жақсылықты табиғи қасиеттермен анықтауға болмайды деп, синоним емес қасиеттерді пайдалана отырып, терминді анықтауға тырысудан туындаған кеңірек шатасуды дәлелдеді. Франкена натуралистік қателік – бұл мүлдем дұрыс емес термин, өйткені ол тек қана табиғи қасиеттермен шектелмейді және міндетті түрде қателік те емес деп мәлімдеді. Бірінші сөз (натуралистік) туралы ол Мурдың жақсылықты табиғи де, табиғи емес де терминдермен анықтауға қарсы болғанын атап өтті. Франкена екінші сөз (қателік) ойлаудағы қателікті емес, семантикадағы қателікті білдіреді деген пікірмен келіспеді. Мурдың ашық сұрақтарға қатысты аргументі бойынша, егер «Қызықты нәрсе жақсы ма?» сияқты сұрақтарға нақты жауап болмаса, онда қызықты жақсылықпен синоним емес. Франкена бұл аргументті былай жоққа шығарды: әрқашан ашық сұрақ болуы, екі нәрсе шындығында бірдей болса да, олар туралы сұрақ қоюдың ақылға қонымды екенін көрсетеді. Демек, тіпті жақсылық қызықтымен бірдей болса да, оның жақсы ма, жоқ па деп сұрауға болады; жауап «иә» болуы мүмкін, бірақ сұрақ заңды. Бұл Мурдың кейде балама жауаптарды дәлелсіз қабылдауға болатын көзқарасына қайшы келеді; алайда, Франкена бұл сұраққа жалбарынған қателік болар еді деп қарсылық білдірді.