Кіріспе

Мальталық итальяндық тарихшы Антонио Бозио (шамамен 1575 немесе 1576 – 1629) – Мальталық ғалым, жер асты Римді жүйелі түрде зерттеген алғашқы адам ("Катакомбалардың Колумбы"), «Roma Sotterranea» кітабының авторы және алғашқы қалалық үңгір зерттеушісі.

Өмір

Босио Мальтада дүниеге келді, бала кезінде Мальта рыцарларының Киелі тағында өкіл болған ағасының тәрбиесіне жіберілді. Ол әдебиет, философия және құқықтануды оқыды, бірақ он сегіз жасында құқық оқуын тастап, Римге кетіп, өмірінің соңына дейін Рим катакомбаларында археологиялық жұмыстармен айналысты. 1629 жылы Римде қайтыс болды.

Жұмыс

1578 жылы Via Salaria жолындағы ежелгі жер асты зиратының кездейсоқ табылуы Римде көптің назарын аударды. Дегенмен, бұл жаңалықтың маңыздылығын аздаған ғана адам түсінді, үш шетелдік ғалым – Альфонсо Шакон, Левен қаласынан келген антиквар Филипс ван Винге (1560–1592) және Жан Л’Хюре (Макарий деген атпен) болмаса, ешкім одан әрі зерттеуді ойламады. Бозио жер асты Римді жүйелі зерттеуді бастады, осылайша христиан археологиясының алғашқы зерттеушісі атанды және Джованни Баттиста де Россиге үлгі болды. Жас зерттеуші ерте христиандық әдебиеттер, мысалы, шейіттердің өмірбаяндары мен кеңестердің мәліметтері катакомбалардың орналасқан жерін анықтауға көмектесетінін түсінді; оның оқыған кітаптарының молдығын Римдегі Валичеллиана кітапханасындағы екі үлкен томдағы жазбаларынан көруге болады, олардың әрқайсысында мыңға жуық бет бар. Бозионың ғылыми еңбектері оның уақытының жартысын ғана алды. Римнен басталатын үлкен римдік жолдардың біріндегі катакомбаның орналасқан жеріне қатысты барлық қолда бар мәліметтерді жинағаннан кейін, Бозио көрсетілген жерлерге барып, кіреберіс табуға болатын ұмытылған баспалдақтарды немесе зираттың жер асты галереяларын жарықтандыратын люминариумды іздеп, мұқиятпен жерді аралап шықты. Ол жергілікті шаруаларды сұрастыруға дайын болды. Содан кейін ол жер асты галереяларына түсіп, зерттеулерін бастады. Тар жолдар бір галереядан екіншісіне алып келеді. Жаңа кіреберіс табуға жылдар кетіп қалуы мүмкін еді.

Жарияланым

Бозионың бұл өмірлік еңбегі оның өлімінен үш жыл өткен соң жарық көрген Roma Sotterranea, opera postuma di Antonio Bosio Romano, antiquario ecclesiastico singolare de' suoi tempi басылымына дейін көбіне белгісіз болды. Compita, disposta, et accresciuta dal M. R. P. Джованни Северани да С. Северино (Рим, 1632) деген атпен әдетте танылатын бұл том Мальта орденінің демеушілігімен, кардинал Франческо Барберинидің қолдауымен ораториан Северано тарапынан редакцияланды. 1651 жылы жарық көрген латын аудармасы мәтінге еркіндікпен қатысты. Бозионың "Roma Sotterranea" еңбегі толығымен зираттарды сипаттауға арналған, әрбір зираттың тарихы, антикалық дәуірдегі атауы, негізін қалаушылары және онда қай шейіттер мен белгілі христиандар жерленгенін анықтау мақсатында жазылған. Оның көптеген қорытындылары қазіргі уақытта дұрыс емес деп табылғанмен, Бозионың әдісі археология ғылымының даму кезеңіндегі кемшіліктерді ескере отырып, ғылыми деп мойындалады. Томға қоса берілген гравюралар қазіргі археологтарға көп пайда бермейді. Басылымның өкінішті салдары – орналасқан жерлері белгілі болған соң, катакомбалар нарықта құнды заттар іздеу үшін зерттелді. Бозионың томында 17 ғасырдың басындағы катакомбалардың жағдайы, жазулары мен фрескалары туралы көптеген мәліметтер сақталғанмен, сонымен қатар көптеген нәрселер жоғалып кетті. Бозио сипаттаған кейбір катакомбалар кейіннен жүргізілген құрылыс жұмыстары кезінде қиратылды. Ағылшын дәрігері және философы сэр Томас Браун бұл кітапты жоғары бағалаған болуы керек, өйткені оның кітапханасында итальян және латын тілдеріндегі нұсқалары сақталған.