Кіріспе

Исаның үлгісіне еліктеу – христиандық теологияда Мәсіхке еліктеу, Исаның үлгісін ұстану. Шығыс христиандығында «Мәсіхтегі өмір» термині кейде осы мәнге қолданылады. Осы ұғым мен оның іске асырылуы туралы деректер ең алғашқы христиандық құжаттарда, мысалы, Пауыл хаттарында кездеседі. Ассиздік Франциск Мәсіхтің рухани және тәндік үлгісіне сенді, кедейлік пен уағыз айту жолын жақтады, Иса сияқты, ол кедей болып дүниеге келді және айқышқа шегеленіп, жалаңаш өлді. Мәсіхке еліктеу тақырыбы Византия теологиясының барлық кезеңдерінде кездеседі, ал 14 ғасырдағы «Мәсіхтегі өмір» кітабында Николас Кабасилас «өз өмірін Мәсіхте өткізуді» негізгі христиандық қасиет деп қарастырды. Әулие Августинның «Құпиялар» кітабының 7-ші кітабында «кем дегенде, қарапайым Құдайға елікте» деген мәшһүр үзіндісі бар, ол 400 жыл шамасында Мәсіхке еліктеудің берік христиандық дәстүрін растайды. Осылайша, Августин үшін Мәсіхке еліктеуді Құдайдың рақымын сыйлайтын Рух мүмкін етеді. 12 ғасырда Клерволық Бернард кішіпейілділік пен махаббатты Мәсіхке еліктеудің маңызды үлгілері деп санады. 13 ғасырдың басында, кедей монахтар тобы Мәсіхке еліктеу үшін, Иса сияқты кедейлікпен өмір сүру және уағыз айту, қажет болған жағдайда шейіт болу мақсатымен көріне бастады. Олардың арасында Ассиздік Францисктің ізбасарлары ең бастылары болды, олар Мәсіхтің рухани және тәндік үлгісіне сенді. Ол сонымен қатар христиандық тарихында стигмалардың алғашқы жағдайы болды және өз стигмаларын Мәсіхке еліктеудің маңызды бөлігі деп санады. Кабасилас сондай-ақ Евхаристия Мәсіхтегі жаңа өмірді құрайды деп сенді. 1418 жылы жарық көрген, өте ықпалды «Мәсіхке еліктеу» кітабында Томас а Кемпис Мәсіхке еліктеудің нақты нұсқауларын берді. Кемпистің көзқарасы, басқа монахтардың Мәсіхке белсенді еліктеуіне (соның ішінде сыртқы уағыз айтуға) қарағанда, ішкі өмірге және әлемнен уысуға баса назар аударуымен сипатталады.

Христиандық ілім

Мәсіхке еліктеу ұғымы христиан теологиясының қалыптасқан алғашқы күндерінен бастап христологиялық контекст пен салдарға ие болды. Мәсіхтің Тұлғасы тұрғысынан қарағанда, Мәсіхтің тек қана құдайлық табиғаты бар, ал адамдық табиғаты жоқ деген сенімді білдірген Монофизизм, адамдардың Оған еліктеуі мүмкін деген идеяға қарсы келді. Көптеген христиандардың Мәсіхтің адамдық (сондай-ақ құдайлық) табиғатын қабылдауы Мәсіхке еліктеу мақсатын іске асыруға мүмкіндік берді, бірақ оның ішкі шектері бар екенін түсінумен бірге, мысалы, Мәсіхтің Әкесінің еркіне бағынып өлгенінің адамның мүмкіндігінен асып түсетін құтқару құндылығы бар екенін ұқты. Батыс христологиясы "Мәсіхке еліктеу" тұрғысынан Голгофадағы құрбанға баса назар берсе, Шығыс шіркеуінде бұл басты тақырып емес, оның орнына "Мәсіхпен өмір" термині қолданылып, негізгі назар Исаның Дабырлануына аударылды. Шығыс шіркеуіндегі ешбір әулие стигма белгілері туралы хабарламаған, бірақ Шығыс шіркеуіндегі әулиелер жиі жаратылмаған рақымның "ішкі нұрымен" өзгергендерін айтады. Шығыс және Батыс көзқарастарын ажырататын тағы бір христологиялық мәселе – Шығыс көзқарасы Әкені Киелі Рухтың жалғыз гипостаздық бастауы ретінде қарастырады. Осылайша, Августин мен Аквинаға қарағанда, Шығыс христологиясы Киелі Рухты Әке мен Ұл арасындағы махаббат байланысы ретінде қарастырмайды, сондықтан Ұлға еліктеу Әкемен бірлік тұрғысынан бірдей мағынаға ие емес.