Кіріспе

Джон Хониман (1729 жылдың 18 тамызы – 1822 жыл) – Джордж Вашингтон үшін американдық тыңшы және британдық ақпарат беруші, басты назары дезинформация тарату және Вашингтонның Трентон шайқасындағы жеңісіне қажетті барлау ақпаратын жинау болған.

Ерте өмір және мансап

Ирландияда, шамасы Армағда туған Хонимен шотланд тегінен шыққан. Кедей шаруаның ұлы болғандықтан, көп білім алмағанмен, сауатты болды және тоқымашылық сияқты бірнеше кәсіпті үйренді. 29 жасқа дейін фермер болып жұмыс істеді, содан кейін 1758 жылы француз және үнді соғысына қатысу үшін британ армиясына қосылды. Ол полковник Джеймс Вулфпен бірге "Бойне" фрегатымен Канадаға аттанды. Бір күні Атлант мұхитын кешіп бара жатқанда, Хонимен палубада күзетте тұрғанда, Вулф баспалдақтан түсіп бара жатқанда аяғынан тайып, Хонимен ұстамағанда құлап кетер еді. Вулф ризашылығын білдіріп, Хонименнің есімін жазып алып, жас сарбазға көмектесетінін уәде берді. Сент-Лоуренс өзеніне қонғаннан кейін, Хонименнің бөлімі француздарға қарсы шайқасқа бірден кірісті, ол 1758 жылдың 26 шілдесінде аяқталған Луисбург қоршауында болды. Генерал Джеффри Амхерсттің қол астында қызмет еткен Вулф жақын арада генерал шеніне көтерілді. Ол "Бойне" кемесінде өзін құтқарған жас сарбазды есіне алып, оны жеке күзетшісі етіп тағайындады және оны әрдайым өзімен бірге жүруге бұйрық берді. Қоршаудың сәтті аяқталуы генерал Вулф басқарыған британдық экспедицияға келесі жазда Квебек қаласын басып алып, Жаңа Францияны иеленуге мүмкіндік берді, бұл 1759 жылдың 13 қыркүйегінде Ыбырайым жазығындағы шайқаста жеңіспен аяқталды. Жеңіске қарамастан, Вулф қаза тапты, ал Хонимен генералдың денесін биіктіктен баспанаға көтеріп әкелгендердің бірі болды, мұнда ол көз жұмды. Кейбір адамдар Монреальдегі Маккорд мұражайында Бенжамин Вест салған "Вольфтің өлімі" картинасында Вулфтің төңірегінде тұрған үш адамның бірі – Джон Хонимен деп санайды. Соғыстан кейін Хонимен әскерден ардагерлікпен босатылып, Пенсильванияға қоныстанды, өзімен бірге босату қағаздарын және генерал Вулфтың оны жеке күзетшісі ретінде қызметке алу туралы өтініш хатын алып келді. Ол ет сатушы және тоқымашы ретінде жұмыс істеді, сондай-ақ 1764 жылдың 22 қыркүйегінде Филадельфиядағы Бірінші пресвитериан шіркеуінде Колрейннен келген ирланд қызы Мэри Генриге үйленді.

Вашингтонның тыңшысы ретінде қызмет ету

1775 жылға дейін Хонимен Филадельфияға көшіп, Континенттік Конгресс отырыстарына қатысып жатқан Джордж Вашингтонмен кездесті. Хонимен француз-үнді соғысында британдықтарға адал қызмет еткенімен, американдықтардың мүддесіне жақын болды және дереу Вашингтонға өзінің қызметін ұсынды. Вашингтон талантты адамдарды табуға шебер болғандықтан, Хонименнің ұсынысын қабылдады. 1776 жылдың басында Хонимен отбасымен Нью-Джерси штатының Сомерсет округіне қарасты Григгстаунға көшті. Бірақ, бұл көшу Вашингтонмен болған кездесулерінің нәтижесі ме екені белгісіз. 1776 жылы Вашингтонның Континенттік армиясы Нью-Джерсиде шегініп жатқанда, Вашингтон Трентонға агент ретінде "бір адамды жібергісі" келді. Ол Хонименді қараша айында Нью-Джерси штатының Форт-Ли қаласында кездесуге шақырды, онда Хонимен Нью-Джерсиде американдықтар үшін тыңшылық етуге келісті. Вашингтон Хонименге торидің рөлін ойнауды тапсырды. Вулфтың қызметінде болғандығы, оның босату қағаздарымен және Вулфтың оны жеке күзетшісі ретінде сұраған хатымен дәлелденгендіктен, Трентон гарнизоны оны қабылдауына кепілдік берілді. Тори кейпінде Хонимен өзінің саудасын жалғастырып, британдықтармен саудасын бастады. Оған Григгстаундағы американдық позициялардың артында мүмкіндігінше сауда жасау және қажет болған жағдайда, қос қызметінен туысқандарына қауіп төнуіне байланысты Трентонға қашу туралы нұсқау берілді. Бұл алдамшылық соншалықты сенімді болды, ашулы американдық патриоттар Григгстаундағы Хонименнің үйіне шабуыл жасады. Әйқын зияннан оның отбасы Вашингтоннан келген, олардың қауіпсіздігіне кепілдік беретін хат арқасында құтылды, бірақ Хонименді "белгілі тори" деп атады. Оның тори ретіндегі сенімділігі қалыптасқаннан кейін, ол Трентонға көшті, онда оның саудасы қала ішінде еркін жүріп, гарнизон туралы ақпарат жинауға мүмкіндік берді. Жеткілікті ақпарат жинағаннан кейін, ол Континенттік күштерге тұтқындалуына жағдай жасады, оларға оны Вашингтонға зардапсыз жеткізуді бұйырды. Хонимен жинаған ақпаратты алғаннан кейін, Вашингтон күзетшілерге "ториді" тамақтандырып, түрме ретінде пайдаланылатын кішкентай лашыққа қамауға бұйрық берді. Бірақ, жақын маңда өрт шығып, Хонименге "қашуға" мүмкіндік туды. Трентонға қайтып келген Хонимен Гессен командирі, полковник Иоганн Раллға тұтқындалғанын айтты және Континенттік армияның моральдық жағдайы нашар екенін, сондықтан олар Трентонға шабуыл жасамайтынын хабарлады. Гессендер соңғы екі аптада жоғары сақтықта болғанына қарамастан, Хонименнің айтқанына сеніп, 26 желтоқсанда қауіпсіздікті жеңілдетті. Осы уақытта Хонимен Нью-Брансуикке, Нью-Джерсиге жол тартты. 1776 жылдың 25-26 желтоқсанында 2400 әскермен Вашингтон Трентонның солтүстігінде Пенсильваниядан Нью-Джерсиге Делавэр өзенінен өтті. Келесі күні таңертең Континенттік күштер Гессендіктерді күтпеген шабуылға ұрып, американдықтарға Трентон шайқасында қажетті жеңіске жеткізді. Вашингтонмен бірге Хонимен миссиясын Нью-Джерсиде орындауға келісті, ал 1777 жылы британдықтар колониядан қуылғандықтан, оның қызметіне қажеттілік болмады. Алайда, Хонимен соғыс аяқталғанға дейін тори рөлін сақтап, британдықтардың өзіне және отбасына қарсы кек алуын болдырмауға келісті. Осы себепті ол төрт жылдан кейін ғана Григгстаунға оралды.

Кейінгі жылдар

1793 жылы Хониман Сомерсет округінің жоғарғы бөлігіндегі Нью-Джерси штатының Бедминстер қаласына көшіп барды. 1793 және 1797 жылдар аралығында бірнеше жер участасын сатып алып, өмірінің соңғы 30 жылын сонда өткізді. Оның әйелі Мэри Хонимен 1801 жылғы 24 маусымда қайтыс болды, ал үш жылдан кейін ол жесір Элизабет Эстел Бэрроузға үйленді. 1822 жылғы 18 тамызда 93 жасында қайтыс болды және Нью-Джерси штатының Ламингтон қаласындағы Ламингтон пресвитериан шіркеуінің зиратына жерленді.

Факт немесе аңыз пікірі

Америка Тәуелсіздік соғысында Хонименнің рөлі біраз уақыттан бері талқыланып келеді. Оның Вашингтонмен байланысы туралы алғашқы жазба дерек – оның немересі, судья Джон Ван Дайктың 1873 жылы “Біздің үй” журналында жарияланған “Вашингтонның тыңшысы туралы жазылмаған естеліктері” еңбегі, ол шамамен 100 жыл өткен соң жарық көрді. Ван Дайк Хонименнің қыздарының бірінен, 1836 жылы қайтыс болған Ван Дайктің тәтесі Джейн Хонименнен алған мәліметтерге сүйенген. Судья Ван Дайктің ұлы, “Шөл” кітабының авторы Джон Чарльз Ван Дайк, “Трентон қаласындағы Мемлекеттік хатшының кеңсесінде табылған құжаттар оны растайды” деп қосты, бірақ одан әрі құжаттар туралы мәлімет бермеді. Джон С. Ван Дайк өзінің өмірбаяндық еңбегінде: “Әкем соңғы жылдары онымен (Хонименмен) көп араласты, және тыңшының өзінен оқиғаның шашаулы бөліктерін естіді, бірақ тыңшы ешқашан көп сөйлемеді” деп жазды. Күмәнданушылар тыңшы туралы әңгімені қолдайтын тікелей дәлелдердің жоқтығына назар салады, соның ішінде Хонимен отбасын қорғаған Вашингтонның хаты отбасынан тыс ешкімге көрсетілмеген. Кейбіреулер осындай тарихи құндылығы бар құжаттың жарияланбағанын таңқаларлық деп санайды. Автор Александр Роуз “Вашингтонның көптеген хаттарында және құжаттарында Джон Хонимен туралы бірде-бір сөз жоқ” екенін және “Вашингтон британ армиясының ветераны Хонименмен кездескенде, оны тыңшы ретінде емес, сержант ретінде жұмысқа алуы ықтимал” екенін айтады. Кейбіреулер тыңшы туралы әңгімені қолдайтын жанама дәлелдер келтірді. Тарихшылар Хонименге қарсы торилік қызметі үшін қозғалған бірнеше сот ісінің тоқтатылғанын атап көрсетті. Хонимен тіпті соғыс кезінде келген зиян үшін өтемақы талап еткен, мұндай қадамды торилер жасамас еді. Басқа торилер соғыстан кейін Нова Скотияға қашуға мәжбүр болса, Хонимен Нью-Джерсиде қалды. Шындығында, Хонимен соғыстан кейін бірнеше жер участасын сатып алғаны белгілі, бұл қарапайым тоқымашының, үлкен отбасының мұндай сатып алуларды қандай да бір қосымша табыссыз қалай жасауы мүмкін деген сұрақ тудырады. Джон С. Ван Дайк Хонименнің “әрқашан кедей адам деп есептелгенін және оның он екі мың долларға жуық ақша қалдырып қайтыс болғанына көршілері қатты таңырған” деп жазды. Ол кезде бұл үлкен сома еді. Кейбіреулер үшін бұл оның соғыстағы рөлі үшін өтемақы алғанының дәлелі.