Кіріспе

Анемоспилия – Критің ежелгі минойлық ғибадатханасының археологиялық қазбасы.

География

Ғибадатхана Юктас тауының солтүстік жағында орналасқан. Осы жерден қазіргі Ираклионды көруге болады. Бұл жер Арханнеске жақын, Крит аралындағы Кноссостан шамамен 7 шақырым қашықтықта жатыр. Ол Кноссос сарай кешендеріне қарап, солтүстік беткейде орналасқан. Археологтар түрлі факторларды ескере отырып, бұл жердің ғибадатхана болғанына қорытынды жасады. Бұл жер шеткері жақта, Анемоспилия атауы "жел үңгірлері" деген мағынаны білдіреді. Ол Юктас тауының етегінде, Зевстің құпия жерленген орны саналады.

Археология

Анемоспилия алғаш рет 1979 жылы грек археологы Янис Сакелларакис қазып шығарған. Ғибадатхана шамамен б.з.д. 1700 жылы жер сілкінісі мен өрт салдарынан қираған, бұл осы кездегі алғашқы сарайлардың да қирауымен бірдей уақытқа келеді. Ғибадатхананың тас қабырғалары жамбас биіктігіне ғана жететін қираған күйде табылған. Жерден күл мен көмірдің іздері анықталды, осыдан ғимарат өртеп тасталғанын болжауға болады. Анемоспилиядан қазылған заттар Ираклион археологиялық мұражайында сақталады. Ғибадатхана үш бөлмеден және оларға апаратын бір қосымша бөлмеден тұрады, әр бөлмеде өзгеше ерекшеліктер бар.

Шығыс камера

Шығыс бөлмеде бөлменің оңтүстік жағында сатылы құрбандық алаңының қираған қалдықтары табылды, және оның үстінде көптеген құрбандықтар болды. Еденде көптеген қыш құмыралардың (питой) сынықтары табылды, ал құмыралардың түбінен сүт, бал, дәнді және бұршақ іздері анықталды. Қыш ыдыстар қалпына келтірілгеннен кейін, олардың кейбіреулеріне бейнеленген сурет діни ғұрыпты көрсетеді.

Қосымша

Қосымшада дене табылды, оның сүйектері, әсіресе жамбас сүйектері соншалықты қираған еді, оның жынысын анықтау мүмкін болмады, бұл мәйіттің үстіне үлкен тас немесе тас құлағандығын көрсетеді. Денесінің төңірегінде сынық қыш ыдыстардың сынықтары табылған. Дененің жағдайы, оның өлім кезінде орталық бөлмеден қашып бара жатқанын көрсетеді.

Орталық камера

Орталық бөлмеде киелі төбенің жартасынан қашалған, бөлменің оңтүстік жағындағы құрбандық алаңы табылды. Оның үстінде құдайдың тұрған жері болған екі саз аяқ, сондай-ақ күйген ағаш қалдықтары болды. Сынған құдай бейнесі немесе Ксоанон (грекше "мүсін") тірідей өлшемде және көбінесе ағаштан жасалған болуы мүмкін, ал жердегі күл ғибадатханамен бірге өртелінгенін көрсетеді. Құрбандық алаңының іргесінен 400-ден астам қыш ыдыстың қалдықтары табылған. Ксоанонның жанында төбенің бір бөлігі, тау беткейінің жартасы, жердің символы болды. Минойлықтар оны теңіз бен аспанмен бірге әлемнің мәңгілік элементтері деп есептеді. Киелі тас қасиетті ритуалдардың маңызды бөлігі болды, себебі оның үстіне құдайға құйылатын су шашылды.

Батыс камера

Батыс бөлмеде еденде екі қаңқа табылды, біреуі бөлменің оңтүстік-батыс бұрышында. Бұл 28 жастағы әйел денесі еді. Ол қандай да бір діни қызметкер, мүмкін жоғары рухты қызметкер болуы мүмкін. Екінші қаңқа еркекке тиесілі, ол 30-ға жуық жастағы, 183 см (6 фут) бойлы, денелі және күшті болған. Ол арқасына жатып, екі қолымен бетін жауып, оны қорғағандай жатқан. Биік ер адамның сол қолындағы кішкентай саусағында темір мен күмістен жасалған сақина болған, ал білегінде "ерекше көркемдік шеберлікпен" жазылған мөр болған, бұл әрине өте құнды болған. Оның аяқтары сынған, денесі бөлменің ортасынан, платформаның жанында табылған, платформаның іргесінде ойыс болған. Платформаның үстінен тағы бір дене табылды. Бұл 18 жастағы ер адамның денесі еді; ол оң жағына жатып, ұрықтың позыциясында табылған. Оның аяқтары кері тартылып, өкшелері тізелеріне жуық келген, яғни олар онда байланған. Сүйектердің арасында әсем оюлы пышақ табылды, оның ұзындығы 40 см (16 дюйм), салмағы 400 г-тан астам (14 унция). Жыпылықтың екі жағында жануардың басы, доңыздың мұрны мен тістері, көбелек қанаты сияқты құлақтары және түлкі сияқты көздері бейнеленген.

Адам құрбандығы туралы пікірталас

Көптегендер әлі де осы орын адамдарды құрбан ету үшін қолданылғанына айқын дәлелдер бар деп сенсе де, кейбір археологтар Деннис Хьюздің пікірін қолдайды. Ол "пышақ" шындығында жоғарыдағы сөрелерден денеге түскен әсем безенділген найзаның ұшына көбірек ұқсайды және ол жатқан платформаның құрбандық тастағы болғанына ешқандай дәлел жоқ екенін көрсетеді. Профессор Дж. Лесли Фриттонның "Минойлықтар" кітабында (104–105 беттер): "Анемоспилиядан алынған мәліметтер адам құрбандығын нақты көрсетеді, ал қазіргі заманғы адамдардың мұндай амалдарға қатысты тартыншақтығын ескермеу керек".