Кіріспе

Уолсолл анархистері – 1892 жылы Англияның қазіргі Батыс Мидлендс аймағындағы Уолсолл қаласында жарылғыш заттар ісі бойынша тұтқындалған анархистер тобы. Полиция файлдарын жаңадан зерттеу нәтижесінде, жарылыстарды Арнайы бөлім инспекторы Уильям Мелвиллдің агент провокаторы Аугуст Коулон ұйымдастырғаны анықталды, ол кейіннен MI5 құрылысына қатысқан алғашқы шенеуніктердің бірі болды.

Алғашқы тұтқындалу

1892 жылғы 6 қаңтарда Лондонның Тоттенхэм Корт Роуд көшесінде Уолсолл қаласынан Джо Дикин есімді анархист ұсталды. Келесі күні ол Ұлы Марлбороу-стрит магистраттық сотында бомба жасаумен айыпталды. Соттан кейін Виктор Кейлс, Фред Чарльз, Уильям Дичфилд, Джон Уэстли және Жан Баттола сияқты басқа да анархистер тұтқындалып, бірлесіп жарылғыш заттар жасаумен айыпталды. Олар алғаш рет Уолсоллдегі полиция сотына келгенде, прокурор "Уолсолл және Лондон билігі ел бойынша кеңінен таралған құлпынаю туралы маңызды ақпарат алды" деп, айыпталушыларды бір аптаға қамауға алуды сұрады. Чарльз француз тілінде бомба жасау жоспарларымен, сондай-ақ жарылғыш болттың үлгісімен және Кейлс жазған "Емделу құралы" атты француз манифесімен ұсталды, онда жарылғыш заттар жасауға және пайдалануға шақырылған. Кейлс оқшаулаушы және бірнеше француз анархистік басылымдарды иеленгені үшін айыпталды, олардың бірі – жарылғыш заттар жасау және оларды ғимараттарды қирату үшін қалай пайдалану туралы егжей-тегжейлі нұсқаулар жазылған L'International журналының 7-ші саны болды. Дичфилд шеберханасында бомба жасауға арналған гипстен жасалған қалып, үйінде жарылғыш болт және Социалистік клубтың жертөлесінде шаш қосылған балшық болды деп айыпталды. Барлығы алты адам қамауға алынды, бірақ ешқандай жарылғыш зат табылмады және қалған үш айыпталушыға қатысты ешқандай дәлел болған жоқ.

Кейінгі тұтқындалулар мен мойындаулар

Чарльз хабаршы деп ойлап, Дикин мойындады. Бірақ, оның мойындауы француз анархисі Огюст Кулонды да қамтыды, ол Луиза Мишель Лондонда шетелдік социалистердің балаларын оқыту үшін құрған Халықаралық Анархистік мектепте көмекші болып жұмыс істеді. Ол сондай-ақ химия сабақтарын ұйымдастыруға, бомба жасау туралы ақпаратты аудару және таратуға қатысты. Полиция Швейцариялық өнертапқыш Каварньяны да тұтқындады, ол Австралияда қояндарды жою үшін қолданылатын бірнеше кішкентай жарылғыш заттарды ойлап тапқан, бірақ ол екі күннен кейін түрмеден босатылды. Бұрын Уолсоллдағы социалистік клубтан қуылған Маккормак атты тағы бір адам полицияға хабаршы болуға ұсыныс жасады, бірақ оны сенімсіз деп тапты. Ол Бермингемге барып, газетке әңгімесін ішімдікке ақша табу үшін сатты. Қоғамдық мас күйде болды деген айыппен тұтқындалғаннан кейін, ол келесі күні сотта полиция оны Уолсолл анархистеріне қарсы жасанды дәлелдер жасау үшін жұмысқа алғанын мәлімдеді. Чарльз Моубрей мен Дэвид Николл да көп ұзамай-ақ сөз байласу бойынша айыпталып тұтқындалды. Босатылғаннан кейін Николл Уолсолл анархистеріне ақша жинады, сол кезде Коулонның бауыры Коулонның өзі полиция агенты екенін жаңсақ айтты. Қорғау осы жағдайды полиция сотына көтеріп, Кулонның мекенжайын сұрап, оның неге тұтқындалмағанын білгісі келді. Николл анархистік қорғаныс қорын құрғаннан кейін, Эдвард Карпентер социалистік ортада ақша жинады. Олардың саяси көзқарастарының айырмашылығы, әсіресе, сот процесінің полиция тарапынан жасалған қасақана провокация екендігіне қатысты пікірлерінде анық байқалды.

Соттың атмосферасы және айыптау

Бұл жағдай бұқаралық ақпарат құралдарында, әсіресе екі мәтінге назар аударды: «Эмансипация құралдары» және «Операдағы анархистік той». Соңғысы опера театрына газбен жабдықтауды бұзу, орындықтарға өртке қауқыпты заттарды қалдыру арқылы ең көп зиян келтіру мүмкіндігін сипаттады, ал қылмыскер қашып кетуге мүмкіндік алатын еді. Парижде үш бомбалық шабуылдан кейін «Таймс» газетінің тілшісі: «Анархистерді саяси партия мүшелері деп қарастыруға болмайды және анархистің Парижден қашып, Брюссельде, Женевада немесе Лондонда пана табуына жол беруге болмайды». Равахоль екі бомбалауға қатысқандығы үшін тұтқындалды және дереу кінәсін мойындады. Соттың атмосферасы фактілерді салмақты қарастыруға қолайлы болған жоқ. «Операдағы анархистік той» айыпталушылардың пікірлері ретінде оқылды. Қорғау оқиғаның полицияның жасауы екенін дәлелдемеді. Чарльз, Кейлс және Баттола кінәлі деп танылды, Дикин де кінәлі деп танылды, бірақ қазылар алқасы судьяға оған мейірімділік көрсетуді ұсынды, ал Уэсли мен Дичфилд кінәсіз деп танылды. Кінәлі деп танылғандарға мәлімдеме жасауға рұқсат берілді, содан кейін алғашқы үшеуі бұл полицияның жасауы екенін айтты. Чарльз, Баттола және Кейлс әрқайсысы он жылға, ал Дикин бес жылға сотталды. Сотталушы оларды анархист болғандары үшін жазалап отырғанын жоққа шығарса да, «Таймс» газеті шындыққа жақындады:

Тұтқындарға тағылған айып – ең жауыздық пен зұлымдыққа толы қылмыс. Ол мемлекетке жасалған опасыздық сияқты, бірақ ол тек қазіргі үкіметті құлатуға ғана бағытталған емес. Ол барлық үкіметтерге, ал барлық үкіметтердің артында азаматтық тәртіптің барлық формалары мен әдістерінің қорғалуын қамтамасыз ететін негізгі әлеуметтік құқықтарға шабуыл жасайды. Валсолл тұтқындарының кінәлі деп танылған қылмысы жеке оқиға емес. ( ) Жеккөңілдік, қызғаныш, тонауға құмарлық және қан төгуге құмарлық анархистік әдебиеттің Валсоллда оқылған әрбір жолында және Равахольдың мойындаған сөздерінде көрінеді. «Ай, қасірет! Өкінішті! Чарльз үшін он жыл, бұл өте жаман. Жаман саналары оларды қорқақ етеді», - деді Эдвард Карпентер соттан кейін жазған хатында.