Кіріспе

Аорталық доғалар немесе фарингеалдық доға артериялары (бұрын адам эмбриондарында желбезтек доғалары деп аталатын) – мойын мен басқа қанағаттандыратын үлкен артерияларды құрайтын алты жұп эмбриологиялық қан тамыр құрылымдарының тізбегі. Олар аорталық қаптан шығып, дорсаль аортаның алдында орналасқан. Аорталық доғалар фарингеалдық доғалардың ішінде ретті түрде қалыптасады және бастапқыда ұрықтың екі жағында симметриялық болып көрінеді, бірақ содан кейін үлкен артериялардың түпкі асимметриялық құрылымын жасау үшін маңызды өзгерістерге ұшырайды.

1 және 2-ағаш аралары

Бірінші және екінші аркалар ерте жоғалады. Бірінші арканың қалдығы жоғарғы жақ артериясының бір бөлігін құрайды, ол сыртқы каротид артериясының тармағы болып табылады. Екінші арканың алдыңғы ұшы көтеріліп бара жатқан фарингеялық артерияға айналады, ал артқы ұшы шейіндік артерияға бастау береді, бірақ кейбір сүтқоректілерде сақталады. Шейіндік артерия стерженьдің сақинасы арқылы өтеді және үштікті жүйкенің үш бөлімімен бірге жүретін supraorbital, infraorbital және mandibula тармақтарына бөлінеді. Екінші арканың қалдығы гиоид артериясын да құрайды. Инфраорбитальдық және мандибулярлық тармақтар ортақ сабақтан пайда болады, оның соңғы бөлігі сыртқы каротид артериясымен анастомоз құрады. Шейіндік артерия жойылу кезінде бұл анастомоз кеңейіп, ішкі жоғарғы жақ артериясын құрайды; бұрын шейіндік артерияның тармақтары кейіннен ішкі жоғарғы жақ артериясының тармақтары болып саналады. Инфраорбитальдық және мандибулярлық тармақтардың ортақ сабағы аурикулотемпоральды жүйкенің екі түбі арасымен өтеді және ортаңғы менингиалдық артерияға айналады; шейіндік артерияның бастапқы supraorbital тармағы ортаңғы менингиалдың орбитальдық тармақтарымен сәйкес келеді. Ескеріңіз, сыртқы каротид артериясының бастаулары аорталық қаптың мүйіздерінен, алғашқы екі арканың регрессиясынан кейін пайда болған.

3-ауыс

Үшінші аорталық арка ішкі каротид артериясының басталуын құрайды, сондықтан оны каротид аркасы деп атайды. Ол екі жақты ортақ каротид артерияларының және екі жақты ішкі каротид артерияларының проксимальды бөлігінің қалыптасуына қатысады.

5-ағаш

Бесінші арка қалыптаспай немесе толық қалыптаспай, кейін кері дамиды.

6-ағаш

Алтыншы оң қақтың проксимальді бөлігі оң өкпе артериясының проксимальді бөлігі ретінде сақталады, ал дистальді бөлігі дегенерацияланады; алтыншы сол қақпақ сол өкпе артериясын бөліп, артериялық каналды құрайды; бұл канал ұрықтың өмірі бойына ашық күйінде қалады, бірақ туғаннан кейінгі алғашқы бірнеше күнде қысқылтегінің концентрациясының артуына байланысты жабылады. Қысқылтегінің концентрациясы брадикининнің өндірілуіне себеп болады, ол каналдың тарылуына және толық жабылуына әкеледі. 1–3 ай ішінде канал жоғалып, артериялық байламға айналады. Артериялық канал артерияның төменгі иілісімен (ішкі радиусы) тудырылған төмен қысым аймағында (әдетте Бернулли принципі деп аталады) қосылады. Бұл төмен қысым аймағы артерияға жоғары қысымдағы өкпе артериясынан қан ағынын қабылдауға (сифондауға) мүмкіндік береді. Дегенмен, осы артериядағы ағынды қозғаушы басты күш – өкпе және жүйелік қан айналымындағы артериолалық кедергілерге байланысты артериялық қысымның айқын айырмашылығы болуы мүмкін. Оның зерттеулері ерте эмбрионда оң және сол қақпақтардың әрқайсысы өкпеге тармақтарын беретінін, бірақ кейін екі өкпе артериясының да сол қақпақтан пайда болатынын көрсетті.