Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фантастикалық, ғылыми-фантастикалық және мифологиялық тақырыптарға ден қоятын поэзия жанры.
Genre of poetry focussing on fantastic, science fictional and mythological themes
Спекулятивтік поэзия – фантастикалық, ғылыми-фантастикалық және мифологиялық тақырыптарға ден қоятын поэзия жанры. Оны ғылыми-фантастикалық поэзия немесе фантастикалық поэзия деп те атайды. Бұл жанр басқа поэзия жанрларынан өлеңнің формасына емес, мазмұнына қарай жіктеледі. Сузетт Хаден Элгин бұл жанрды "қазіргідей емес, басқаша шындық туралы" деп анықтаған. Мазмұнының ұқсастығынан оны көбінесе ғылыми-фантастика, фантастика және қорқыныш жанрындағы әңгімелер мен повестьтерді жариялайтын басылымдар жариялайды, сондай-ақ көптеген авторлар спекулятивтік проза мен поэзияда екеуін де жазады. Бұл саланың маңызды сыйлығы – Рислинг сыйлығы. Оны АҚШ-тағы Science Fiction & Fantasy Poetry Association жыл сайын елу жолдан асатын және елу жолдан кем өлеңдерге тағайындайды. 2023 жылы Ғылыми фантастика және фантастика жазушылары қауымдастығы 1965 жылғы құрылғанынан бері алғаш рет ақындарды өз қатарына қабылдауға рұқсат берді.
Speculative poetry is a genre of poetry that focusses on fantastic, science fictional and mythological themes. It is also known as science fiction poetry or fantastic poetry. It is distinguished from other poetic genres by being categorized by its subject matter, rather than by the poetry's form. Suzette Haden Elgin defined the genre as "about a reality that is in some way different from the existing reality." Due to the similarity of subject matter, it is often published by the same markets that publish short stories and novellas of science fiction, fantasy and horror, and many authors write both in speculative fiction and speculative poetry. The field has one major award, the Rhysling Award, given annually each to a poem of more than fifty lines and to a sub fifty line poem by the US based Science Fiction & Fantasy Poetry Association. In 2023, the Science Fiction and Fantasy Writers Association voted to allow poets entry into its organization, for the first time since its 1965 inception.
Тарих
19 ғасырдағы романтикалық поэзияның көп бөлігі, қазіргі заманғы фантастикалық әдебиетте кездесетін, классикалық мифология мен еуропалық фольклорды қайта өңдеу сияқты әдістерді қолданды. Бұл, әңгімелердегі баламалы көзқарастарды көрсету үшін де, әлеуметтік мәселелерді зерттеу үшін де жасалды. Көптеген көрнекті ақындар әйелдер болды және олардың көпшілігі феминистік көзқарастарды зерттеу үшін халық аңыздарын қолайлы әлеуметтік жамылғы ретінде пайдаланды. Осы өлеңдердің ең танымалдарының бірі – Кристина Россеттидің 1862 жылғы «Гоблин нарығы» әлі де сын-тегеуріннің жиі талқыланатын көзі болып табылады. Эндрю Жорон 1981 жылы АҚШ-та өткен он жылдықта «ғылыми-фантастикалық поэзия жанрын қалыптастырып, анықтаған дәстүрді құру мүмкін болды» деп жазды. 1930 жылдары ғылыми фантастика мен фантастиканың әдебиетте жеке жанрлар ретінде мойындалуымен бірге, ғылыми-фантастикалық поэзия АҚШ-тың арзан басылым журналдарында жеке жанр ретінде жариялана бастады. Фантастикаға арналған «Weird Tales» (1923–1954) және оның қысқа мерзімді серігі «Unknown» (1939–43) – жалғыз ірі баспагерлер болды. Оларды АҚШ-та орналасқан «The Magazine of Fantasy & Science Fiction» (F&SF) (1949–), Ұлыбританиядағы «Жаңа толқын» қозғалысының жетекшісі «New Worlds» (1964–1970, Майкл Муркоктың редакторлығымен) және «F&SF» антологиясы мен Джудит Меррил редакциялаған «Жылдың ең жақсы ғылыми фантастикасы» сияқты тұрақты басылымдар алмастырды. Бұл антологиялар мазмұнының көп бөлігін негізгі немесе әдеби көздерден алды. 1960 жылдары түпнұсқалық болжамдық материалдардың антологиялары жариялана бастады. 1977 жылы «F&SF» поэзияны қабылдауды тоқтатты, бұл орынды жаңадан құрылған «Asimov’s» басып алды. «Ғылыми фантастика поэзиясы қауымдастығы» (SFPA) келесі жылы Сюзетт Хаден Элгин құрды. 1970 жылдары Элгиннің әріптесі Фредерик Дж. Майер бірнеше жыл бойы үздік фантастикалық поэзия үшін жыл сайынғы Кларк Эштон Смит сыйлығын табыстады. 1990 жылға қарай «Asimov’s» жаңалықтар дүкендеріндегі маңызды басылым болып қала берді, бірақ АҚШ-та орналасқан көптеген шағын басылымдар пайда болды, олардың көпшілігі ондаған жылдар бойы жарық көрді және 2000 жылдан кейін электрондық форматта жариялауды таңдады. Бұл осы кезеңдегі АҚШ-тағы негізгі поэзиямен салыстыруға болады. SFPA (қазір «Ғылыми фантастика және фантастикалық поэзия қауымдастығы») жыл сайын қысқа және ұзақ формадағы ғылыми фантастика мен фантастикалық поэзияға арналған «Рислінг» сыйлығын тартады; жеңімпаздардың көпшілігі фантастикалық немесе қорқынышты емес, ғылыми фантастикалық немесе ғылымға қатысты болды. «Рислінг» сыйлығына ұсынылған көптеген өлеңдер шағын басылымдардың поэзия журналдары «Dreams & Nightmares», «The Magazine of Speculative Poetry» және SFPA-ның өзінің журналы «Star*Line»-нан алынды. Жеңімпаздар «Nebula» сыйлығының антологиясында қайта басылады. «Қорқынышты жазушылар қауымдастығы» бір автордың қорқынышты поэзия жинағы үшін «Брам Стокер» сыйлығын тартады, бірақ «Брам Стокер» сыйлығында қорқынышты және таңғажайып поэзия антологияларын марапаттау мүмкіндігі жоқ.
Much of the Romantic poetry of the 19th century used techniques that are seen in modern fantasy literature such as retellings of classical mythology and European folklore, both to show alternative angles in the stories and to explore social issues. Many distinguished poets were women and many of them used folktales as an acceptable social camouflage with which to explore feminist concerns. One of the most celebrated of these poems, Christina Rossetti's 1862 "Goblin Market", still remains a relatively popular source of critical debate. Andrew Joron wrote in 1981 that over the past decade in the United States, "it was possible to create a tradition, that established and defined the genre" of science fiction poetry. In common with the gradual recognition of science fiction and fantasy as distinct literary genres in the 1930s, science fictional poetry began publication as a distinct genre in the pulp magazines of the United States. Fantasy specific Weird Tales (1923–1954) and its brief compatriot Unknown (1939–43) were the only major publishers. They were succeeded by more serious venues including the US based The Magazine of Fantasy & Science Fiction (F&SF) (1949–), the UK based flagship of the New Wave movement New Worlds while it was under the editorship of Michael Moorcock between 1964 and 1970, and the annual reprint anthologies of F&SF and The Year's Best Science Fiction edited by Judith Merril. These anthologies drew much of their content from mainstream or literary sources. In the 1960s, anthologies of original speculative material began to be published. F&SF ceased accepting poetry in 1977, a gap in the market taken up by the newly established Asimov's. The Science Fiction Poetry Association (SFPA) was founded by Suzette Haden Elgin the following year. In the 1970s, Elgin's colleague Frederick J. Mayer for some time awarded an annual Clark Ashton Smith Award for best fantastic poetry. By 1990, Asimov's remained the major news stand market, but a diverse array of predominantly US based small press markets had developed, many lasting several decades, and many choosing purely electronic publication post 2000. This is in common with mainstream written poetry in the US over this time. SFPA (now called the Science Fiction and Fantasy Poetry Association) awards the Rhysling for short and long form SF and fantasy poetry awards annually; most winners have been either science fiction or science themed rather than fantasy or horror. Most Rhysling nominees have been from the small press poetry journals Dreams & Nightmares, The Magazine of Speculative Poetry, and the SFPA's own journal, Star*Line. Winners are reprinted in the Nebula Awards anthology. The Horror Writers Association has a separate recognition for single author collections of horror poetry, the Bram Stoker Award, though there is no facility in the Bram Stoker Award to honor anthologies of horror and weird poetry.
Ғылыми фантастика
Ғылыми фантастика поэзиясының негізгі көздері – ғылым және ғылыми фантастика прозасының әдеби ағымы. Ғылыми білімге негіделген өлең, кейде ғылым поэзиясы деп аталатын, ғылым мен ғалымдардың еңбегі немесе ғылыми құбылыстарды басты тақырыбы етеді; сондай-ақ, метафора ретінде ғылыми терминологияны қолдануы мүмкін. Осы саланың маңызды жинақтарының бірі – 1985 жылғы, көбінесе ғылымға арналған өлеңдерден құралған «Алыс әлемдерден әндер» антологиясы. Бұл салада көбінесе белгілі ақындардың туындылары кездеседі, ал осы тақырыптағы жұмыстар Рислинг сыйлығының алғашқы жылдарында басымдық құрды.
Science fiction poetry's main sources are the sciences and the literary movement of science fiction prose. Scientifically informed verse, sometimes termed poetry of science, is a branch that has either scientists and their work or scientific phenomena as its primary focus; it may also use scientific jargon as metaphor. Important collections in this area include the 1985 anthology of predominantly Science published poems Songs from Distant Worlds. This area often sees work by mainstream poets, and works on these themes dominated the early years of the Rhysling awards.
Мифтік
Мифтік поэзия мифтер мен фольклормен айналысады, ерекше назар дәстүрлі әңгімелерді жаңаша түсіндіруге және қайта айтуға беріледі. Осы жанрдағы мазмұнның бір бөлігі көп пікірталас пен ойға жетелейді. Олар халық ертегілері мен әңгімелеу өнеріне негізделген стильдері арқасында танымал болды.
Mythic poetry deals with myth and folklore, with a particular focus on reinterpreting and retelling traditional stories. Some of the content in this genre sparks a lot of conversation and thinking. They rose to popularity for their styles revolving around folktales and storytelling aspects.
Үрейлі
Қорқынышты поэзия – қорқынышты көркем әдебиет сияқты, әуесті, қорқынышты, қабірсті, табиғаттан тыс тақырыптарға ден қоятын сала. Қазіргі заманғы қорқынышты поэзияда садизм, зорлық-зомбылық, қан төгілу және осы сияқты тақырыптар да кездеседі. Осы жанрға ерекше назар аударған ең танымал ақындардың бірі – Эдгар Аллан По, оның шығармалары көбінесе қасірет пен өлім туралы. Оның туындылары қорқыныш жанрының болашағына үлкен әсер етті.
Horror poetry is a subset which, in the same way as horror fiction, concentrates on ghostly, macabre, spectral, supernatural themes. Modern horror poetry may also introduce themes of sadism, violence, gore, and the like. One of the most memorable poets that specializes in this genre is Edgar Allan Poe, with works focusing heavily on the macabre and death aspects. His works have made their mark on the future of horror.
Қиын
Ерекше поэзия – бұл поэзияның бір саласы. Ол тікелей заманауи қорқыныш поэзиясынан бірнеше маңызды тұрғыдан өзгешеленеді. Ол бастапқыда 20 ғасырдың басындағы «ерекше» деп те аталатын әдеби дәстүрден пайда болды, онда авторлардың белгілі бір тобы бірлесіп, құрсаққап қалған ескі қамалдар, зираттағы әруақтар және тартымды вампирлер туралы әңгімелерден арылуға тырысты. Ол көбінесе нәзіктей сезімталдыққа бейім, және трагикалық және ауыр үнмен айтылады. Белгілі бір жердің атмосферасы бейнеленуі мүмкін, ал баяндаушы сол жердің ерекше егжей-тегжейлерін ашады, бұл түсіндірілмейтін үрей сезімін оятады. Кейбір ерекше поэзиялар уақыттан тыс геологиялық күштерді немесе түнгі аспанды сипаттайды, адамзаттың ғаламдағы маңыздылығы туралы кең және құдіретті «ғарыштық қорқыныш» сезімін күшейтуге тырысады. Дегенмен, мұндай поэзияның баяндаушылары көбінесе сенімсіз болады, тіпті ақыл-естің шегінде жүруі мүмкін. Олар ғылыми фантастикадағы анық техникалық түсіндірмелерсіз, сондай-ақ 1970 жылдан кейінгі заманауи қорқыныштағы зорлық-зомбылық пен садизмсіз, қалыпты жерлерде болатын, шындыққа қайшы келетін оқиғаларды сипаттайды немесе меңзейді. С.Т. Джошидің «Emperors of Dreams: Some Notes on Weird Poetry» (2008) атты эсселер жинағында бірнеше маңызды ерекше ақындар қарастырылып, олар ерекше атап көрсетілген. Ерекше поэзия көптеген антологиялар мен журналдарда (кәсіби және шағын баспалар) пайда болғанмен, бұл формаға арналған алғашқы журнал, шамасы, Spectral Realms болды. Ол 2013 жылы редактор С.Т. Джоши құрды және Hippocampus Press баспасынан жарық көрді.
Weird poetry is a subset. It differs in several important ways from straightforward modern horror poetry. It originally arises from the early 20th century literary tradition of 'the weird' also known as weird fiction, in which certain groups of authors collectively attempted to move beyond tired old stories of haunted castles, graveyard ghosts, and suave vampires. It tends to be concerned with the subtly uncanny, and is expressed in macabre and serious tones. The atmospheres of a certain place may be evoked, and the narrator may discover certain weird details of that place which arouse a sense of unexplainable dread. Some weird poetry will describe timeless geological forces or the night sky, trying to harness the feeling of dread to a wider and sublime 'cosmic awe' about mankind's insignificance in the universe. Yet the narrators of such poetry tend to be unreliable, and may perhaps be on the edge of madness. They may describe or hint at unreal nature defying events which occur in otherwise normal places although without the overt technical explanation found in science fiction, and without the violence and sadism common to modern post 1970 horror. S. T. Joshi's short book of essays Emperors of Dreams: Some Notes on Weird Poetry (2008) examines a number of key weird poets and highlights them while doing so. While weird poetry has appeared in a vast array of anthologies and journals (both professional and small press), perhaps the first journal devoted exclusively to this form is Spectral Realms. It was founded in 2013 by the editor S. T. Joshi and published by Hippocampus Press.