Кіріспе

Гамбургтегі Санкт-Джакоби шіркеуінің (Сент-Джеймс шіркеуі) органы 1689 жылдан 1693 жылға дейін сол заманның ең белгілі орган жасаушысы Арп Шнитгер салған. Орган төрт мануалды және 60 тізілімді педальға ие, олардың 15-і – қамысты, ал барлығы шамамен 4000 дыбыс шығаратын түтік бар. Қорытындылай айтқанда, органның бастапқы орнатылуынан бері және бүгінгі күнгі жағдайына дейін (Екінші дүниежүзілік соғыстағы ішінара қирауына қарамастан) оның түсінігі көп өзгерген жоқ. Ескі құбырлар мен алдыңғы құбырлар дерлік бастапқы күйінде сақталған. Бұл 1700 жылға дейін салынған ең ірі орган және сақталған ең көрнекті барокко аспаптарының бірі.

Кейінгі жұмыстар

1722 жылы Отто Дидрих Ричборн органның құрылымын сәл өзгертті. Кейін, 1761 жылы Гамбургтен келген орган жасаушы Иоганн Якоб Лехнерт те құрылымды аз ғана өзгертті. 1774-1775 жылдары Иоганн Пол Гейке консольді жаңартты. 1790 жылы Иоганн Даниэль Каль, ал 1836 және 1846 жылдары Иоганн Готлиб Вольфстелер тағы да жөндеу жұмыстарын жүргізді. 1866 жылы жаңа жел арналары мен теңестіруге арналған балғалар салынды. 1890 жылы Юрген Маркуссен бес регистрлі қосымша пневматикалық жүйені орнату арқылы орган құрылымын тағы да өзгертті.

Қайта қалпына келтіру

1917 жылы аспаптың тональды сапасына елеулі нұқсан келді. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалайы құбырларды алып, әскери басқарманың металл жинауына тапсыру қажеттілігінен туындады. 1922 жылы бірқатар қайырымдылық концерттері (Ugrino концерттері деп аталды) арқылы мақсатқа жеткілікті қаражат жиналды. Яхнн осы концерттер үшін Лейпцигтің Томаскирхе шіркеуінің органшысы Гюнтер Раминды шақыруға қол жеткізді. Рамин Гамбург органшілерінің 17 ғасыр композицияларын, сондай-ақ Букстехуде мен Бахтың шығармаларын концерттік алаңға көптен бері алғаш рет әкелді. 1925 жылдың шілдесінде Яхнн бастамасымен Гамбург пен Любек қалаларында өткен орган конгресінде Санкт-Якоби шіркеуіндегі Шнитгер органы Солтүстік Еуропаның орган ортасында үлкен қызығушылық тудырды. Ол барокко және бароккоға дейінгі орган музыкасының үлгілі аспабы ретінде танылды. 1942 жылы желдік сандықтар, құбырлар мен оюлар алынып тасталғандықтан, Екінші дүниежүзілік соғыста аспаптың дыбыс шығаратын бөліктерінің жойылмауына мүмкіндік болды. Шіркеу толығымен өртенгенде Шнитгердің корпусы, төменгі бөлігі мен 1774 жылғы консолі жоғалды. Оңтүстік бөлігі тек аз ғана зардап шекті, ал 1950 жылы қалпына келтірілгеннен кейін Любектегі Кемпер орган шеберханасы уақытша орнатуды жасады. Кемпер бұрынғы онжылдықтардағы қалпына келтіру жұмыстарын Ханс Хенни Яхнннің басшылығымен және оның қатысуымен жүргізді. Қайта жаңғырту жолындағы келесі қадам 1961 жылы басты навигацияның батысындағы ескі орында аяқталды. Ол ескі бөлімдерге арналған жаңа корпус, реестрлік түймелермен өрнектелген баспен жаңа консоль (1950), қажетті техникалық түзетулермен пернетақта диапазондарының кеңейтілуін және Кемпердің өте қатаң механикасын қамтыды. Бұл жұмыс фонетикалық жағынан біркелкі емес дыбыс пен қанағаттандырмайтын механикаға әкелді. Мануалды және педальді бөлімдердегі әртүрлі жел қысымы тарихи құрылыс тәжірибесіне сәйкес келмеді. 19-шы және 20-шы ғасырларда құбырлардың көптеген түрлері қазіргі биіктікке сәйкес ету үшін әртүрлі жолдармен қысқартылды. Көптеген құбырлар желдік сандықтарда орын ауыстырды. Басты хордың дыбысы флейтаның дыбысына тым ұқсас болды. Қамыстың тұрақсыздығы байқалды. Сонымен қатар, корпустың пропорциялары дұрыс емес еді, өйткені пернетақтаның кеңейтілуі көптеген қосымша үлкен құбырларды қарастыруға әкелді. Осының бәріне қарамастан, аспаптың дыбыс сапасы әлі де танылды және тыңдаушыларды әсерлі қалдырды. 1982 жылы органның түпкілікті қалпына келтіруді ұсынған Санкт-Якоби шіркеуінің органшысы Рудольф Келбер болды. Ол барлық техникалық кемшіліктерден және дыбыс сапасының проблемаларынан құтылуды қалады. 18 ғасырдың соңындағы Жакоби органының түпкілікті күйіне, барлық сақталған компоненттерімен қайта жаңғырту туралы келісімге қол жеткізілді. Олардың ішінде Иоганн Якоб Лехнерттің 1761 жылғы тіркелімдері (Верктегі "Viola di Gamba 8'" және Рекспозитивтегі "Trommet 8'") бар. 1774 жылғы консольді қайта құруға тырысудың қажеті болмады. Оның орнына, Шнитгердің түпкілікті тұжырымдамасына, мануалды пернетақталардағы қысқа октаваға оралу маңыздырақ болды. Бұл Любек соборы органынан алынған Шнитгер консолінің үлгісі бойынша жасалды. Түпкілікті корпус пропорцияларын және Шнитгердің түпкілікті желдік сандықтарының өлшемдерін қалпына келтіру маңызды болды. Педальдің төменгі октавасына D-диез (немесе E-бемоль) қосылуы компромисс болды. Ол корпус сыртындағы қосалқы сандыққа орналастырылды. Желмен жабдықтау мұнараның жоғарғы жағындағы, органның артында орналасқан алты кенелі балғамен жасалды. Бұл жобаны Шнитгер органдарының сарпысы ретінде танылған (және бұл жобаға қажетті барлық ресурстар өзінің шеберханасында болған) Юрген Арендке тапсырылды. Материалдардың ішінде ондаған жылдар бойы сақталған ағаш та болды. Арп Шнитгердің салған органының аяқталуына үш жүз жыл өткен соң, 1993 жылы қалпына келтірілген аспап салтанатты түрде ашылды. Голландияның жетекші органологы және Шнитгер маманы Корнелиус Х. Эдскес қажетті мұқият құжаттаманы жасау арқылы қалпына келтірудің мүмкіндігінше сенімді болуын қамтамасыз етті. Нәтижесінде 60 мыңнан астам дерек жинақталды. Органның күйін реттеу туралы талқылау өзгертілген орташа тондық темпераментке шешім қабылдауға әкелді. Бұл стандартты таза үштен бірінің орташа тондық күйленуі мен 17-18 ғасырлардағы орган әдебиетін бірнеше өткір/жазық бар кілттерде ойнау талаптары арасындағы келісім. Орташа тондық темпераменттің анықталуы педальдегі 32' Principal құбырының ішкі құбырларының ұзындығынан алынды. Гамбургтің Санкт-Якоби шіркеуіндегі Шнитгер органы соңғы 100 жылда орган құрылысының ең ықпалды үлгілерінің біріне айналды.