Кіріспе
А вирусының тұмауының бір түрі, сондай-ақ құс тұмауы деп белгілі.
H5N8 – А вирусының тұмауының бір түрі (кейде құс тұмауы деп те аталады) және жабайы құстар мен үй құстары үшін өте қауіпті.
Вирус және оның белгілері
H5N8 вирусы әртүрлі жолдармен көрінеді, симптомсыз және клиникалық белгілері жоқ түрлерден бастап, кейбір популяцияларда өте қауіпті, өлімге әкелетін түрлерге дейін. Жабайы құстар арасындағы көптеген жағдайлар өлген жануарлардың табылуына негізделген. Оның ішек тамырлары арқылы патогендік индексі (IVPI) 1,2-ден жоғары, бұл оның өлім-жітім деңгейі кем дегенде 75 пайызды құрайды. H5N8 бұрынғы зерттеулерде жоғары патогенді H1N1 вирусының орнына қолданылған.
1983 жыл
Мүмкін, ең танымал H5N8 вирусының таралуы 1983 жылы Ирландияда болды. Екі шаруашылықтағы құстарда әдеттегі симптомдармен қатар, диарея, алаңдау және депрессия байқалды. Жақын жердегі құс шаруашылықтары да жұққандығының белгілерін көрсетті, бірақ шаруашылықтар арасында байланыс анықталған жоқ. Нәтижесінде 8000 түйеқұс, 28 020 тауық және 270 000 үйрек қырылды. Лабораториялық зерттеулер көрсеткендей, түйеқұстар инфекцияға ең осал болып шықты. Вирус үйректерде клиникалық жағдайда көбейтілмеді.
2014 жыл
2014 жылғы 18 қаңтарда Оңтүстік Кореяның Солтүстік Чолла провинциясында көбелек қаздарда H5N8 вирусының пайда болуы туралы хабарланды. Вирус қаз және тауық шаруашылықтарында таралып, кем дегенде 12 миллион құс қырылды.
2016 жылғы 17
2016 жылдың екінші жартысында Еуропада H5N8 вирусының жақсырған түрі алғаш рет анықталды, және жыл соңына қарай Азияға тарады.
2016 жылғы қазан
2016 жылғы 27 қазанда H5N8 вирусы алғаш рет Венгрияда жабайы аққуда анықталды. Содан кейін тағы жеті еуропалық елден хабарламалар түсті. Австрия, Венгрия және Германияда үй құстары мен жабайы құстар арасында індет болды. Хорватия, Дания, Польша және Швейцарияда тек жабайы құстардың жұқтырғаны туралы мәліметтер келіп түсті.
2016 жылғы қараша
Нидерландыда H5N8 вирусы жабайы құстарда және хайуанаттар бағындағы құстардан анықталды. 26 қарашада алты шаруашылықта 190 000 қаз қырылып қойылды. Бұл аурудың ошақтары Үндістан, Израиль, Оңтүстік Корея, Тайвань және Ресейде де тіркелді.
2016 жылғы желтоқсан
2016 жылғы 16 желтоқсанда Тетни, Лоут маңындағы фермада H5N8 вирусының пайда болғаны расталды – бұл Ұлыбританиядағы алғашқы жағдай. Бұл жағдай 5000 түйеқұстың өліміне және қырылуына әкелді. 2016 жылғы 16 желтоқсандағы мәлімет бойынша, Қоршаған орта, тағам және ауылдық жерлер департаменті 3 шақырымдық қорғау аймағы мен 10 шақырымдық бақылау аймағын енгізді. Қытайдың Ауыл шаруашылығы министрлігінің сайтында хабарланғандай, желтоқсанның екінші аптасында Жапония, Оңтүстік Корея және Қытайдан келген ресми делегациялар Пекинде құс тұмауы мен Шығыс Азиядағы басқа да аурулардың алдын алу және бақылау тақырыбында симпозиум өткізді. Желтоқсан айының соңына қарай, індет Оңтүстік Корея, Жапония, Германия және Ұлыбританияға тарады. Германияда індеттің таралуын тоқтату үшін мыңдаған құстар мен жануарлар қырылды. Ұлыбританияда Линкольнширдегі түйеқұс фермасында жабайы үйрек құсынан тұмау анықталды. Оңтүстік Кореяда 18 қарашада фермада құс тұмауының алғашқы жағдайы тіркелгеннен бері желтоқсанға дейін 18,4 миллион құс өлтірілді. Жапония қараша айының соңынан бері бес жағдайды тіркеді, бір ай ішінде 800 000 тауық қырылды. Нигерияда вирус 3,5 миллион құсқа әсер еткені хабарланды. Вирус сонымен қатар Испания мен Словенияда да анықталды. Угандада құс тұмауы екі жерде анықталды, біреуі жабайы құстарға, екіншісі үй құстарына әсер етті.
2017 жылғы ақпан
Солтүстік Ирландияда жабайы қаздардың арасында вирусқа шағудың екі жағдайы анықталды. Оған жауап ретінде Ауыл шаруашылығы департаменті құс шаруашылығына қатысты шектеулерді кем дегенде 16 наурызға дейін ұзартты.
2017 жылғы маусым
Зимбабведегі Хараредегі ірі құс өсіруші Irvine's Private Limited компаниясында вирустың бір жағдайы анықталды. Вирус салдарынан 7 мыңнан астам құс қырылды. Осыған байланысты компания, вирустың таралуын тоқтату үшін 140 мыңнан астам құсты жойды. Зимбабведен барлық құс өнімдеріне тыйым салынған болатын, бірақ 22 маусымда Оңтүстік Африканың Вильерс қаласының шетіндегі коммерциялық бройлерлік құс шаруашылығында 5 мың тауық өлгеннен кейін жаңа ошақ тіркелді. Бірнеше күннен кейін, алғашқы ошақтан 60 шақырымдай қашықтықта, Мпумаланга провинциясының Стендертон қаласында да ошақ тіркелді, онда вирустың таралуын болдырмау үшін 25 мыңнан астам құс жойылды. Оңтүстік Африка Құс шаруашылығы қауымдастығы Еуропадан көшіп келе жатқан жабайы үйректер вирусты таратуда деп хабарлады.
2017 жылғы желтоқсан
2017 жылғы 20 желтоқсанда Сауд Арабиясының Қоршаған орта, су және ауыл шаруашылығы министрлігі (MEWA) Эр-Риядтағы құс базарында құстар арасында жоғары патогенді H5N8 вирусының табылғандығын мәлімдеді. Бірнеше күн өткен соң, вирус Аль-Ахса, Аль-Хардж, Аль-Куайят, Дхарма және Мазахмия сияқты басқа қалалардағы фермаларда да анықталды. Елдегі осы жағдайдың таралуын тоқтату үшін 12 нысанда 100 000-нан астам құс қырылды.
Ақпан
4 ақпанда Сауд Арабиясы құс шаруашылығында жоғары патогенді H5N8 құс тұмауының ошағы тіркелді. Орталық Судайр аймағында болған осы ошақтан 22 700 құс қырылды.
Жазғы
2020 жылдың жазында H5N8 вирусы Ресейдің батысы мен Қазақстанда жабайы құстарда табылды. Бұл, Солтүстік және Батыс Еуропаға көшіп баратын су құстарын да қамтығандықтан, вирустың осы жылдың соңында сол аймақтарда анықталуы мүмкін деп есептелді (бұл қазан-қараша айларында расталды).
Қазан-желтоқсан
22 қазанда Нидерландының ауыл шаруашылығы министрі Карола Шоутен елдегі жабайы құстардың сынамаларында H5N8 анықталғанын растады. Осыған қарсы шара ретінде құс шаруашылықтарындағы құстарды үй ішінде ұстап, оқшаулау талап етілді. Қазан айының соңынан қараша айының ортасына дейін бұл елдегі үш тауық фермасына және бір қаз фермасына тарады. Фермалардағы 320 000 құстың жойылғаны, таралуын тоқтату мақсатында жасалды. Нидерландыда алғаш рет анықталғаннан кейін көп ұзамай, Ұлыбританияда (қазан: құс шаруашылығы, қараша: жабайы құстар және құс шаруашылығы), Германияда (қазан: жабайы құстар, қараша: жабайы құстар және құс шаруашылығы), Ирландияда (қазан және қараша: жабайы құстар), Бельгияда (қараша: жабайы құстар), Данияда (қараша: жабайы құстар және құс шаруашылығы), Францияда (қараша: құс шаруашылығы) және Швецияда (қараша: құс шаруашылығы) расталды. Жапонияның Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігінің ресми растаған мәліметтеріне сәйкес, 2020 жылдың 5 қарашасынан 2021 жылдың 25 ақпанына дейін Жапониядағы 49 құс фермасында, Шикоку аралында 16 орында, Кюсю аралында 15 орында, Канто аймағында 10 орында, Батыс Хонсюда 5 орында, ал Аважи аралында, Гифу және Тояма префектураларында бір-бір орында өлген тауықтар табылды. Жергілікті ресми расталған мәліметтерге сәйкес, бұл жағдайлар жоғары патогенді H5N8 түріндегі тұмау болды. 10 қарашада Оңтүстік Кореяның ауыл шаруашылығы министрлігі елдің батыс-орталық аймағындағы жабайы құстардан алынған сынамаларда жоғары патогенді H5N8 штаммының анықталғанын және құс тұмауы туралы ескерту жариялағанын мәлімдеді. 2020 жылдың қараша айының соңында, денсаулық сақтау қызметкерлері H5N8 құс тұмауының ошағын анықтағаннан кейін, таралуын шектеу мақсатында Солтүстік Йоркширдегі британдық фермада шамамен 10 500 түйеқұс өлтірілді. 16 желтоқсанда Ұлыбританиядағы Уайт аралында бірнеше құстың денесі табылды және өлімнің себебі H5N8 екені анықталды.
Қаңтар
Үндістанда көшіп баратын құстарда бұл вирус бірінші рет анықталды, одан кейін 2021 жылдың қаңтар айында Кераланың кейбір аймақтарында H5N8 құс тұмауының таралуын тоқтату үшін 6 қаңтарда тауықтар мен үйректерді кұрту басталды. Ал, Химачал-Прадеш, Раджастан және Мадхья-Прадеш штаттарында құс тұмауының жағдайлары тіркелгеннен кейін, Джамму және Кашмирде ескерту жарияланып, көшіп баратын құстардан үлгілер жинауға кірісті. Кераланың шенеуніктері H5N8 вирусының таралуын тежеу үшін 40 мыңға жуық үй құстарын, оның ішінде Куттанад аймағында ғана 34 мың құсты қыруды жоспарлап отыр. Мемлекеттік мал шаруашылығы қызметкерлерінің мәлімдемесіне сәйкес, осы уақытқа дейін көлде 2700 көшіп баратын құс, көбінесе қара бас құтан, өлі қалпында табылған, ал олардың үлгілері тексеруге жіберілді. Жапонияның Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық шаруашылығы министрлігінің ресми есебінде Шиба префектурасының Нарита қаласына жақын орналасқан екі құс шаруашылығында бірнеше жеуге жарамды өлі үйректер табылған. Аймақтық шенеунік жүргізген генетикалық тест нәтижесінде екі жағдай да 21 және 24 қаңтарда H5N8 типті құс тұмауы екені расталды. Оған жауап ретінде 5400 үйрек қырылды. Құс тұмауының жалпыұлттық кең ауқымды таралуы ретінде, 2021 жылдың 17 ақпанына дейін Жапонияның Құрлықтағы өзін-өзі қорғау күштерінің көмегімен 7 миллион құс қырылды.
Ақпан
2021 жылдың 20 ақпанында Ресейде адамдарда H5N8 вирусының алғашқы жағдайлары тіркелді. Ресейдің оңтүстігіндегі фермада, бұрын құс жұқпасының ошақтары анықталған жерде, жеті адамның вирус жұқтырғаны расталды. Адамнан адамға жұғу деректері жоқ, ал жеті жағдай "жеңіл" деп сипатталды. Роспотребнадзор басшысы Анна Попованың сөзіне göre, жеті құс шаруашылығы қызметкері жазылып кеткен, және "жағдай одан әрі дамыған жоқ". Кейіннен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) барлық жағдайларда бақылау кезеңі бойы ешқандай симптомдар байқалмағанын растады.
Наурыз
2021 жылдың 12 наурызында The Moscow Times газетінде жарияланған сұхбатында Попова H5N8 вирусының адамдар арасында таралуының "жоғары деңгейде ықтималдығы" бар екенін айтты.