Шығыс Англиялық әулие Витбурхтың өмірі мен қабірлері

Кіріспе

Шығыс Англияның ханшайымы және әулиесі

Вихтбур (сонымен қатар Уитбург немесе Уитбург; 743 жылы қайтыс болды) – Шығыс Англияның әулиесі, ханшайымы және әйел монахтардың басшысы. Дәстүр бойынша, ол Шығыс Англдар патшасы Аннаның кіші қызы болған, бірақ Вирджиния Блантон патшалық байланыстың, мүмкін, құрастырылған әңгіме болуы мүмкін екенін айтқан. Бір әңгімеде, Дева Мария Норфолк графтығындағы Дерхемдегі монастырьін салу кезінде Вихтбурдың жұмысшыларына сүт беру үшін екі дикі елік жіберген. Жергілікті шенеунік оларды аулауға тырысқанда, ол жылқысынан құлап қайтыс болды. Вихтбур 743 жылы қайтыс болып, Дерхемде жерленді. Оның денесі өлімінен жарты ғасыр өткен соң қабірі ашылғанда, жасынан немесе шіруден зақымдалмаған деп айтылды, ал шіркеу мен қабір содан кейін қажырлы саяхат орындарына айналды. Елі аббаттығының иесінің бұйрығымен оның реликвиялары ұрланғанда, қалдықтары оның әпкелері Этельтрит пен Сеаксбургтің қасына Елиде қайта жерленді. 1106 жылы Вихтбурдың денесі қайтадан тексеріліп, толық сақталғаны анықталды. Шығыс Англиядағы Вихтбурға табыну, ешқашан кең таралмаған, оның әпкесі Этельтритпен тығыз байланысты болды. 1540 жылдардағы Реформация кезінде ол тоқтатылды және оның реликвиялары жойылды.

Отбасы

Уитбур, Шығыс Англияның Аннаның қыздарының бірі болған деп есептеледі, ол Вуффингас әулетінің мүшесі Энидің ұлы және 600-625 жылдар аралығында Шығыс Англия патшасы болған Рæдвальдтың туысы. Шығыс Англия – қазіргі Англия графтықтары Норфолк және Саффолкқа сай келетін ерте және ұзақ өмір сүрген англосаксондық корольдік. Орталық Англия халқының бақылауы үшін бәсекелестікке байланысты, Шығыс Англия мен оның көршісі Мерсия, күдіксіз, ұрпақтық жауларға айналған, ал Мерсия патшасы Пенда 630-шы жылдардың ортасынан 654 жылға дейін Шығыс Англияға қайталап шабуыл жасады. Уитбурдың отбасы және Аннаның өмірі мен билігі туралы ақпарат көздерінің ішінде 731 жылы Нортумбрияда ағылшын монахы Беда аяқтаған «Historia ecclesiastica gentis Anglorum» (Англия халқының шіркеу тарихы) және 9-шы ғасырға жататын «Англосаксон шежіресі» бар. Сондай-ақ, 12-шы ғасырда Элиде жазылған «Liber Eliensis» Анна мен оның қыздары туралы мәліметтер береді. Беда Уитбурды есімдері жоқ, бірақ оның үлкен әпкелері – Элидің Сеаксбурхы, Этельтрит, Фаремутьелік Этельбурх және оның үлкен жарты әпкесі Сæтрит туралы жазғандары, оның отбасы туралы жақсы білгенін көрсетеді. Уитбур туралы алғашқы сілтемелер 10-шы және 11-шы ғасырлардағы жазбаларда кездеседі, ал ортағасырлық зерттеуші Вирджиния Блантон Уитбур мен Анна отбасы арасындағы байланыстың Эли аббаттығының мәртебесін арттыру үшін ойлап табылған құрастырылған болуы мүмкін деген болжам жасады.

Аңыздар

653 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін Витбур Норфолк қаласындағы Дерхемде монастырь салды. Liber Eliensis-те Әтелтрит өмірінің агиографиялық баяндамасында Витбурдың «Дерхемге жақын жерде жалғыз өмір сүруді өз еркімен таңдағаны» айтылады. Дәстүрлі әңгіме бойынша, ол монастырьды салып жатқанда жұмысшыларға тек құрғақ нан ғана бере алатын. Ол Әзіре Мәриямға дұға етіп, әр таңертең қызметшілерін жергілікті құдыққа жіберуді бұйырды. Олар онда екі жабайы едік тапты, оларды саууға болатын, сондықтан жұмысшыларға қоректік сусынмен қамтамасыз етті. Әңгімеге сәйкес, жергілікті шенеунік бұл кереметті мақұлдамады және өз итімен едіктерді аулап, оларды саууға келмеуге тырысты. Ол осы қатыгездігі үшін жазаланды – атынан құлап, мойны сынды. Бұл аңыз Дерехам қаласының орталығындағы қалалық белгісінде бейнеленген. 1954 жылы Гарри Картер мен Хаммонд гимназиясының оқушылары жасаған түпнұсқа белгі 2004 жылы шыны талшықтан жасалған көшірмемен ауыстырылды.

Элиге көшіру

974 жылы Ели аббаты Бритнот монахтар мен қарулы адамдармен бірге Витбурдың денесін күшпен алу ниетімен Дерехамға сапар шекті. Олар қала халқын жаңылыстыру үшін той ұйымдастырды. Дерехамдықтардың толық мас болғанша күткеннен кейін, Бритнот Витбурдың денесін ұрлап, түнімен Эли аралына аттанды. Ұрлық туралы хабар алған Дерехам халқы қабір тонаушыларды қуа жөнелді, олар Брэндон қаласынан қала тұрғындарының шабуылына ұшырады. Фендерді білу арқасында қуғыншылардан қашып, Бритнот пен оның серіктері Элиге сәтті жетті, ал Витбурдың қалдықтары сонда қайта жерленді. Дерехамдықтар үйлеріне оралғанда, Витбурдың қабірінен бұлақ аққанын көрді. Ағылшын-саксон Англиясында әулиелерге табыну діннің маңызды бөлігі болды және олардың қалдықтары сыйлықтарды тартты. Кіші монастырлар Эли сияқты жерлердің реликтілерін алу туралы өтініштеріне қарсы тұра алмауы мүмкін, осының нәтижесінде 974 жылы Витбурдың қалдықтары ұрланды. "Liber Eliensis" кітабындағы ұрлық туралы әңгіме әулиенің ертерек өмірбаянынан алынған. Аббаттық шіркеу бұл оқиғаны «тиісті қасиетті бұзушылық» ретінде баяндауға тырысты, бұл оған құрмет келтірді, өйткені ол үлкен әпкесі Этельтриттің қабіріне жақын жерленді. Қалалық шіркеудің батыс жағындағы Витбурдың қабірі орнында әулиемен байланысты қасиетті құдықтың қалдықтары бар, аңыз бойынша оның денесі ұрланғаннан кейін оның қабірі орнында пайда болған. Батысқа қарай орналасқан және 18 ғасырда жазылған Витбурдың құдығы деп аталатын екінші бұлақтың қалдықтары жоқ. Витбурдың Элидегі жерленуі алғаш рет 11 ғасырға жататын Хайд тізілімінде тіркелген. Британ кітапханасында MS Stowe 944 ретінде сақталатын тізілім мәтінінің бір бөлігінде былай делінген: And Sancta Wihtburh hyre sweostor mid hyre nu þǽr resteð. Тізілімге сәйкес, ол Этельтрит, Сексбурга және Сексбурганың қызы Эрменильданың қасына қойылған. 1106 жылы олардың қалдықтары бас алтарьға жақындатылғанда, Витбур мен оның әпкелерінің денелері епископтар, аббаттар және дін қызметкерлерінің, соның ішінде Кентербери архиепископы Анзельмнің алдында көпшілікке көрсетілді. Этельтриттің денесі сақталғаны және Витбурдың да дәл осылай сақталғаны анықталды, бірақ оның мүшелері иілгіш, беті қызғылт, ал кеудесі серік болды, бұл оның денесінің өміршеңдігін, жастығын және «өнімділігінің артуын» көрсетеді. Оның өмірі мен керемет шірімейтіндігі туралы сипаттама Шығыс Англия монастырын құрған Этельтрит сияқты, бойжеткен қыз болған. Блантонның сөзіне қарағанда, «Витбурдың және оның отбасы мүшелерінің қабірлерінің маңыздылығы туыстық қатынастың маңызды идеологиялық құрылым екенін көрсетті және оны бейнелеу қажет болды». Бұл және отбасының "Liber Eliensis" сияқты мәтіндерге енгізілуі «монастыр тарихының негізгі тасы ретінде осы қасиетті отбасының күші мен біртігіне баса назар аударды». Аббаттық шіркеутен шыққан басқа құжаттар Витбурдың және оның әпкелері Этельтрит пен Сеаксбурхтың табынулары тарихшы Вирджиния Блантонның Елидің «туыстық идеологиясы» деп атаған нәрсесінің бір бөлігі болғанын көрсетеді. Ели өзінің қасиеттілігімен және Шығыс Англия корольдік отбасымен байланысымен танымал болған жер ретінде өзін жарнамалауға және арттыруға тырысты, бұл Витбурдың және оның әпкелерінің корольдік қабірлерін жақын жерге орналастыру және Аннаның қыздары Елиде аббаттық шіркеудің басшылары болғандығын құжаттау арқылы қол жеткізілді. Реформация кезінде әулиелердің реликтілері жойылды; Витбурдың қабірі, соның ішінде корольдік қабірлердің ешқандай іздері қазір жоқ.

In 974, Brithnoth, the abbot of Ely, accompanied by monks and armed men, travelled to Dereham with the intention of taking Wihtburh's body by force. They organised a feast for the townspeople as a diversion tactic. After waiting until the Dereham men were properly drunk, Brithnoth stole Wihtburh's body and set off during the night for the Isle of Ely. After discovering the theft, the people of Dereham set off after the tomb robbers, who were attacked at Brandon by the townspeople. Using their knowledge of the Fens to evade their pursuers, Brithnoth and his men successfully reached Ely, and Wihtburh's remains were re interred there. When the Dereham men returned home, they discovered that a spring had arisen in Wihtburh's tomb. Saints' cults were a feature of Christianity in Anglo Saxon England, and their remains attracted benefactions. Smaller monasteries may not have been able to resist the requests of places like Ely to acquire their relics, which accounts for the theft of the remains of Wihtburh in 974. The story of the theft, which appeared in the Liber Eliensis, was taken from an earlier Life of the saint. The abbey attempted to relate the story as an "appropriate holy sacrilege", which gave her honour, as she was being laid to rest close to the remains of her older sister, Æthelthryth. At the site of Wihtburh's tomb outside the west end of the town's parish church, there is the remains of a holy well associated with the saint, which according to her legend rose on the site of her grave after her body had been stolen. Of a second spring, located further west and called Wihtburh's Well, which was recorded in the 18th century, no remains exist. Wihtburh's interment at Ely is first recorded in the Hyde Register, an 11th century list of the burial places of English saints. A sentence of the text of the register, now kept in the British Library as MS Stowe 944, reads:
And Sancta Wihtburh hyre sweostor mid hyre nu þǽr resteð. According to the register, she was placed near Æthelthryth, Sexburga, and Ermenilda, Sexburga's daughter. In 1106, when their remains were moved closer to the main altar, the bodies of Wihtburh and her sisters were publicly displayed before a group of bishops, abbots, and clergymen, including Anselm, Archbishop of Canterbury. It was found that the body of Æthelthryth had been preserved and that Wihtburh was so conserved but that her limbs were flexible, her cheeks were rosy, and her breasts were firm, a sign of her body's vitality, youthfulness and "burgeoning productivity". The description of her life and miraculous incorruptibility closely follows that of Æthelthryth, who was also a virgin who founded an East Anglian monastery. According to Blanton, "the prominence of the tombs [of Wihtburh and other members of her family at Ely] demonstrated that kinship was an important ideological construct that needed to be presented visually". This, and the family's inclusion in texts such the Liber Eliensis, "indicated a complementary focus on the strength and cohesion of this holy family as the cornerstone of the monastery's history". Other documents originating from the abbey show that the cults of Wihtburh and her sisters Æthelthryth and Seaxburh formed part of what the historian Virginia Blanton describes as Ely's "ideology of kinship". Ely strove to promote and enhance itself as a place renowned for its holiness and connections with the East Anglian royal family, something that was achieved by placing the royal tombs of Wihtburh and her sisters in close proximity, and documenting that the daughters of Anna were abbesses at Ely. The relics of the sisters were all destroyed during the Reformation; no trace of the royal tombs, including that of Wihtburh, now exists.

Аңыздың таралуы

Витбурдың тарихы қалай тарағаны нақты белгісіз. 1325 және 1340 жылдар аралығында ағылшын жылнамашысы Джон Тайнемутский өзінің Sanctilogium Angliae еңбегіне Витбурды қоса алғанда, Елидің қасиеттілерінің өмірбаяндарын енгізді. 15 ғасырда бұл еңбек кеңейтіліп, 1516 жылы Уинкен де Ворде ағылшын тілінде басып шығарды және сол жылы Ричард Пинсон да ағылшын тіліне аударды. Витбур 1610 жылдардың бірінші жартысында жазылған "Біздің Англиямыздың қасиетті әйелдерінің өмірі", сондай-ақ кейбір ежелгі әйелдердің қасиетті өмірлерін жазған басқа да қасиеттілердің еңбектерінде "Сент Витбурж" ретінде қамтылған. Витбурдың тарихы көбінесе жергілікті деңгейде ғана әсерлі болған сияқты; Норфолк шіркеулерінде Витбурды (сонымен қатар Этельтритті) бейнелейтін төрт сурет сақталған. Блантонның сөзіне сәйкес, осы шіркеулердегі әйел бауырластардың бірге бейнеленуі "Елидің тарихи баяндамасының нәтижесі болған, мүмкін тікелей тапсырыс бойынша жасалған". Суреттердің жергілікті шоғырлануы Витбурдың культы ешқашан кеңінен таралмағанын және оның әйгілі әпкесі Этельтритпен байланысты культпен тығыз байланысты болғанын көрсетеді.