Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дион эдуле, каштана диону – Мексиканың туған жері цикад, сонымен қатар "пальма де ла вирген" деп те аталады. Цикадтар – тұқымдық өсімдіктердің ең көне түрлерінің бірі, тіпті динозаврлардың пайда болуына дейін өмір сүрген. Ол цикадалар отрядындағы Замиацейлер тұқымдасына жатады. "Dioon" атауы "екі жұмыртқалы" дегенді білдіреді, бұл екі аналық гүлдің болуына сілтеме жасайды (төмендегі суретке қараңыз). Екі түрше белгілі: атаулы түрше басқа түршеге қарағанда ылғалды ортада өседі:
Dioon edule subsp. angustifolium
Dioon edule subsp. edule.
Species of cycad
Dioon edule, the chestnut dioon, is a cycad native to Mexico, also known as palma de la virgen. Cycads are among the oldest seed plants and even pre date the dinosaurs. It belongs to the Zamiaceae plant family within the order Cycadales. The genus name "Dioon" means "two egged", referring to the two ovules (see photo below). Two subspecies are known, the nominate subspecies growing in a moister environment than the other:
Dioon edule subsp. angustifolium
Dioon edule subsp. edule
Анатомия
Дион эдуле басқа Дион түрлерінен оңай ажыратылады, себебі оның жапырақшаларының шетінде тікендер жоқ. Жастар жапырақтарында тікендер болады, бірақ өсімдік жетілгенде олар жоғалады. D. edule-дің қауырсын тәрізді (яғни, қауырсынды) жапырақтарының ұзындығы шамамен 135 см-ге жетеді. Өсімдіктің денесінің кез келген кесілімінен шырыш немесе сап шығады. Өсімдіктің үлкен орталық миы және ксилема, флоэма және камбиумды қамтитын жалғыз тамыр шоғыры бар. Организм баяу өседі және ксерофильді (яғни, құрғақшылыққа төзімді) болғандықтан, басқа өсімдіктерден айырмашылығы, кішкентай өткізу арнасы ғана қажет. Стоматалар транспирация мен ассимиляцияға көмектеседі және спорофиллдермен байланысты. D. edule үш немесе төрт ірі, қалыптан тыс орналасқан тамырға ие, олар көптеген кішкентай тамырлармен қоршалған, олардың ішінде таниндері бар кішкентай түйіндер орналасқан. Тамырлар феллогеннен тұратын көп мөлшердегі қабықты екіншілік тіндерден тұрады. Әдетте, аталық және аналықты конус пайда болғанға дейін ажырату өте қиын. Конустар көру арқылы айырмашылықты көрсетпейді; алайда, конус аралықтарын өсімдіктің жынысын анықтау үшін пайдалануға болады. Әйелдерде конус аралығы әдетте еркектерге қарағанда ұзақ болады, шамамен 10–52 жыл, ал еркектерде 2,8–8,8 жыл. Әйелдік конуста архегонияның орталық жасушасы (тозаңданудан кейін тұқымға айналады) 3 мм-ге дейін ұзын, ал диаметрі 0,5 мм-ге дейін ядроға ие; бұл белгілі ең ірі мононуклеатты жасуша.
Dioon edule is easily distinguished from other Dioon species because it lacks spines on the borders of leaflets. Spines are present on juvenile leaves but are lost when the plant matures. D. edule has a crown of pinnate (i. e. feathered) leaves which measure around 135 cm long. Lateral budding is present and mucilage, or sap, is excreted from any cut surfaces on the plant body. The plant has a large central medulla and a single vascular bundle containing the xylem, phloem and cambium. Since the organism is slow growing and xerophilous (i. e. drought tolerant), only a small conduction channel is needed, unlike other plants. Stomata are also present to aid in transpiration and assimilation and are associated with sporophylls. D. edule has three or four large adventitious (i. e. abnormally positioned) roots surrounded by many smaller ones which harbor small nodules containing tannins. Roots are composed of large amounts of corky secondary tissue consisting of phellogen. It is often very difficult distinguish males and females until they develop a cone. Cones generally do not show a visual difference; however, cone intervals can be used to determine the sex of the plant. Females usually have a much longer cone interval than males, typically 10–52 years as compared to 2.8–8.8 years. In the female cone, the central cell of the archegonium (which becomes the seed after pollination) is up to one eighth inch (3 millimeters) in length and contains a nucleus up to one fiftieth inch (0.5 mm) in diameter; The largest mononucleate cell known.
Тіршілік ету ортасы
Дион эдуле Мексиканың шығыс жағалауына ендемик. Ол көбінесе Веракрустан Нуэво-Леонға дейінгі Сьерра-Мадре-Ориентал аймағында таралған. Көбінесе тропикалық жапырақты тікенді орманды және еменді ормандарда өседі. Олар әдетте 500–1000 фут (152–305 метр) биіктікте, қиын жағдайларда, ашық, беткі қабаты жұқа топырақта кездеседі. D. edule өсетін көптеген аймақтар өте құрғақ климатқа және олардың тіршілік етуі мен таралуына әсер ететін жиі өрттерге ұшырайды.
Dioon edule is endemic to the eastern coast of Mexico. It is commonly found distributed throughout the Sierra Madre Oriental from Veracruz to the Nuevo Leon. It commonly resides in tropical deciduous thorn forests and oak woodlands. They are usually found at an altitude of 500–1000 feet in harsh areas including exposed, shallow soils. Most of the areas in which D. edule resides are subjected to very dry climates and frequent brush fires which impact their survival and distribution.
Экология және таралу
Тоқыраулар Дион эдуле популяцияларының динамикасын өзгертеді. Егер популяцияда ересек өсімдіктер басым болса, жас өсімдіктерден тұратын популяцияға қарағанда, тоқыраудың әсері азырақ болады. Бұл олардың қатал жағдайға төтеп беру қабілетіне байланысты. D. edule III типті өмір сүру қисығын және жиынтық таралуын көрсетеді. Ол көбінесе су, қоректік заттар және тұқымның таралуы үшін басқа, тез өсетін түрлермен бәсекелесетін тасты, тақыр топырақта кездеседі. Оларға жауап ретінде, олар осы қатал климатта өсу үшін табиғи іріктеу арқылы артықшылықты дамытты, соның ішінде бекіту және су өткізу үшін күшті орталық тамырларды. Сонымен қатар, егер олар қол жеткізу қиын жерлерде орналасса, кеміргіштерге өсімдік пен тұқымдарға жету қиынға соғады. Бәсекелестіктен басқа, D. edule-дің кездейсоқ, жиынтық таралуына себеп болатын факторлардың қатарында жыртқыштар, температура мен жауын-шашынның өзгеруі және тұқымның таралу өлшемдері бар. Көшеттердің өлім көрсеткіші жоғары, бұл Дион эдуле сияқты баяу өсетін өсімдік үшін зиянды. Тұқымдар қатал, құрғақ климат пен жиі болатын өрттерге қарсы күресуі керек. Көптеген ересек өсімдіктер қатты қорғалған және осы өрттерге төтеп бере алады. Ал кішкентай тұқымдар мен жас өсімдіктер осылай емес. Дегенмен, қоректік заттар мен минералдардың босауы келесі маусымда аналық өсімдіктерде конус дамытуға ынталандырады. Климаттан басқа, тұқымдар кеміргіштерден де қорғануы керек. Бұл ерекше жағдай, өйткені цикада тұқымдары мен жапырақтары көптеген сүтқоректілерге улы, осы кеміргіштердің түрлерін қоспағанда. D. edule-дің жас жапырақтарын Eumaeus debora көбелегінің дернәсілдері де жейді. Цикадаларды анықтаудың бір жолы - жапырақшаның сипаттамалары, олар цикадалар алғаш анықталған кезде жеткілікті зерттелмеген. Кейінгі зерттеулерде жапырақшаның ені географиялық таралумен байланысты екені анықталды. Дион эдуле subsp. edule-ге тән кең жапырақшалар оңтүстікте кездеседі, ал D. edule subsp. angustifolium-ның тар жапырақшалары солтүстікте кездеседі. Дәлелдер D. edule subsp. edule-дің бүгінгіге қарағанда бұрын кеңінен таралғанын және фрагменттенгенін, соның салдарынан генетикалық оқшаулануға мүмкіндік бергенін көрсетеді. Сонымен қатар, солтүстік түршеде тар жапырақшалар осы аймақтардағы орташа және ылғалды жағдайларға байланысты эндемикалық болуы мүмкін деп болжанады. Сонымен қатар, эндомикоризалар тамырларда кездеседі және қоректік заттар мен судың сіңуін арттырады. Симбиоздық көк-жасыл балдырлар кораллоидтық (яғни жоғары қарай өсетін) тамырларда да табылады. Олар азотты бекіту арқылы өсімдікке көмектеседі, осылайша қорғаныс үшін қажетті қоректік заттарды береді. Цикадалар әдетте өздерінің экожүйелерінің азот айналымында маңызды рөл атқарады.
Disturbances alter the population dynamics of Dioon edule populations. If a population is heavily dominated by adult plants, the disturbance will be minimal as compared to the population consisting of younger plants. This is due to their ability to survive harsh conditions. D. edule exemplifies a Type III survivorship curve and clumped distributions. It is found mostly on shallow, rocky soils due to competition with other, faster growing species for water, nutrients and seed dispersal. In response, they have developed a selective advantage for growing in these harsh climates including vigorous tap roots for anchorage and water conduction. Furthermore, it is harder for rodents to reach the plant and seeds if they are established in difficult locations to reach. In addition to competition, causal agents of D. edule's random, clumped distribution include predation, variations in temperature and precipitation, and measures of seed dispersal. Death rates among seedlings are considerable, which is detrimental to a slow growing plant such as the Dioon edule. Seeds must combat harsh, dry climates and frequent bushfires. Most mature plants are heavily armored and able to withstand these fires. Smaller seeds and juvenile plants are not so fortunate. However, the release of nutrients and minerals encourages females to develop cones during the following season. In addition to climate, seeds must also avert rodent predators. This is reasonably unusual because cycad seeds and foliage are poisonous to most mammals, excluding these varied species of rodents. Young leaves of D. edule are also eaten by the Eumaeus debora butterfly larvae. One of the ways in which cycads are identified includes leaflet characteristics, which were not heavily studied when cycads were first identified. In subsequent studies it was found that leaflet width was related to geographic dispersal. Wider leaves typical of Dioon edule subsp. edule are found in the south whereas the narrower leaves of D. edule subsp. angustifolium are found to the north. Evidence suggests D. edule subsp. edule was much more widespread than it is today and became fragmented thus allowing for genetic isolation. It is also speculated that the narrower leaves are endemic in the northern subspecies due to less temperate and humid environmental conditions in these areas. In addition, endomycorrhizae are present in roots and allow for increased absorption of nutrients and water. Symbiotic blue green algae are also found in the coralloid (i. e. upward growing) roots. They assist the plant by fixing nitrogen thus giving the plant essential nutrients in exchange for protection. Cycads in general have significant roles in the nitrogen budget of their respective ecosystems.
Қауіпке ұшырау
Дион эдулесінің екі түрі де құрып кетуге айналып келеді. Олар адамның қызметінен туындаған ортаның жойылуы және сәндік және емдік мақсаттар үшін жинаудан қауіп көріп отыр. D. edule сияқты жай өсетін өсімдіктер үшін мұндай бұзылыстардан қалпына келтіру өте қиын. АҚШ Ботаникалық бағы өсімдік материалдарын сақтауды, тұқымдық банктер құруды және цикадтар саудасы мен олардың өмір сүру ортасын қорғауға қатысты заңнаманы қабылдау және күшіне енгізуді ұсынады.
Both subspecies of Dioon edule are on the verge of becoming endangered. They are threatened by human caused habitat destruction and collection for horticultural and medicinal purposes. Bouncing back from these disturbances is extremely difficult for slow growing plants such as D. edule. The United States Botanical Garden suggests that plant material should be conserved, seed banks should be established and legislation regarding trading cycads and protection of their habitats should be implemented and enforced.
Диондық эдуль
Дион Эдуле вәріант Эдуле каштанатты дион деп жиі аталады және Мексиканың шығыс жағалауына ендемик. D. edule алғаш рет 1843 жылы Джон Линдли сипаттаған. Қазіргі таңда екі түрше белгілі: D. edule subsp. edule және D. edule subsp. angustifolium.
Dioon edule var. edule is commonly called the chestnut dioon and is endemic to the eastern coast of Mexico. D. edule was originally described by John Lindley in 1843. There are currently two subspecies known: D. edule subsp. edule and D. edule subsp. angustifolium.