Кіріспе

BRD трилогиясы (BRD Trilogie) – Райнер Вернер Фассбиндер режиссерлік еткен үш фильмнен тұрады: «Мария Браунның үйлену тойы» (1979), «Лола» (1981) және «Вероника Восс» (1982). Фильмдер сюжет бойынша емес, тақырыптық байланысқа ие. Үшеуі де әртүрлі кейіпкерлер (бірақ кейбір актерлер әртүрлі рөлдерде қайта ойнайды) мен сюжеттік желілерді қамтиды, алайда әрқайсысы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Батыс Германиядағы нақты бір әйелдің тағдырына тоқталады. «BRD» деген үш әріпті аббревиатура – Батыс Германияның және біртілді қазіргі Германияның ресми атауы Bundesrepublik Deutschland-тің қысқартылған түрі.

Мария Браунның үйлену тойы

Мария Браунның үйленуі (1979) Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы күндері Мария Браунның асығыс үйлену рәсімімен басталады, одан кейін оның күйеуі алға жылжып келе жатқан одақтастармен шайқасуға жіберіледі. Кейін Мария оның қаза болғанын естіген соң, афроамерикалық солдаттың сүйіктісіне айналады. Марияның күйеуі күтпеген жерден тірі оралғанда, ол төбелес кезінде сол сарбазды өлтіреді, бірақ күйеуі кінәны өз мойнына алады. Мария бай өнеркәсіпшінің жеке көмекшісі және жақыны болып, соғыстан кейінгі жаңарудың символына айналады.

Вероника Восс

Вероника Восс (1982) фильмі актриса Вероника Восс өмірінің соңғы жылдарын қара және ақ түстерде суреттейді. Спорт журналисі тепе-теңдігін жоғалтқан актрисаға әуес болады және оның байлығын тонау үшін оны опиаттарға тәуелді етуге тырысатын қатыгез дәрігердің билігінде екенін жасайды. Бар күшін салса да, ол оны қорлықты соңынан құтқара алмайды. Түпнұсқа неміс атауы Die Sehnsucht der Veronika Voss, "Вероника Восс сағынышы" деп аударылады.

Лола

Лола (1981) Жозеф фон Штернбергтің "Көк періште" фильмі және Генрих Маннның "Профессор Унрат" романынан шабыттандырылған. Онда шағын қалаға келген принципиалды қала құрылысшысы фон Бомның тағдыры баяндалады. Ол Лолаға ғашық болады, бірақ ол белгілі бір жезөкше екенін және адал емес кәсіпкер Шукерттің сүйіктісі екенін білмейді. Лола туралы жоғары идеалдарын шындықпен салыстыра алмай, фон Бом өзі күрескен жемқорлықтың құрбаны болады.

Негізгі мәліметтер және құрылым

Фассбиндер 1950-ші жылдардағы «экономикалық керемет» кезеңінде Батыс Германияға бағытталған фильмдер сериясын жасау идеясын ойластырды. Басты кейіпкерлердің барлығы әйелдер, олар түрлі жағдайлардағы түрлі адамдарды көрсетеді. Фассбиндер фильмдердің бастапқы идеяларын және сюжеттерін жасады, ал Питер Мартшеймер фильмдердің толыққанды сценарийлерін жазды. Ол бұрын Фассбиндермен бірге жұмыс істеген, сол кездегі әріптесі Пеа Фролихтің көмегімен, кейбір тележобаларының тапсырыс беруші продюсері және сценарий редакторы болған. Фильмдер түсіріліп, қабылданған реттілікпен салыстырғанда сәл өзгеше тәртіппен шығарылды. 1979 жылы шыққан «Мария Браун» өндіріс және сюжет желісі бойынша ең ерте фильм, оқиғасы 1945 жылдан басталады, бірақ Фассбиндер 1981 жылы «Лола» фильміне «BRD 3» деген тақырыпты қосқанда ғана трилогияның бөлігіне айналды. Бір жылдан кейін шыққан «Вероника Восс» «BRD 2» деген тақырыппен жазылған және «Лола» фильмінен сәл ертерек кезеңді қамтиды. Фассбиндер бұл серияны трилогия ретінде аяқтауды жоспарламаған, бірақ оның өлімінен кейін осы үлгідегі қосымша фильмдерді түсіру жоспарлары тоқтатылды. The Criterion Collection 2003 жылдың қыркүйегінде трилогияны DVD жинағында шығарды.

Біртұтас элементтер

Фассбиндердің Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі және "экономикалық керемет" кезеңіндегі Батыс Германия туралы фильмдер түсіру ниетінен бөлек, осы үш фильмді байланыстыратын тағы да бірнеше арқау бар. Олардың бірі – "жақсы болашаққа қадам басу үшін өткенді ұмыту" мәселесі. Барлық фильмнің басты кейіпкерлері өткен оқиғалардың нәтижесінде туған жағдайларын жеңуге тырысады. Фассбиндер 1950-жылдары және одан кейін Батыс Германияның нацистік кезеңді ұмытуға ұмтылып, тіпті бұрынғы нацистік шенеуніктерге саяси билікке ие болуға мүмкіндік беріп, ел ретінде алға жылжуға, халықаралық құрмет пен беделді қайта қалыпқа келтіруге тырысқанын көрсетеді. Ауыр өткен шақ мойындалмайды және оған қарсы тұрылмайды. Екінші бір ортақ белгі – Батыс Германияның экономикалық өркендеуінен кім пайда көрді деген сұрақ. Фассбиндердің пікірінше, "экономикалық керемет" кезінде біреулер өркендесе, енді біреулер құлдырады. Әрбір жақсы өмір сүретін (көбірек байлыққа, қауіпсіздікке және тыныштыққа ие) адамның артында біреудің қасіреті тұрады. Вероника Восс – пайда көре алмаған адамның мысалы, өйткені оның актерлік мансабы Үшінші рейх кезінде гүлденген. Мария Браун өзінің және күйеуінің игілігі үшін экономикалық жағдайын жақсартуға тырысады, бірақ осы процесте басқаларға зиян келтіреді және соңында күйеуінен де, отбасынан да сезімдік жағынан суықтанады. Лола экономикалық өркендеуді пайдаланып, өзінің жағдайын жақсартуға тырысады, бірақ оны қоршағандар да солай әрекет етеді, бірақ нәтижелері әртүрлі болады. Тағы бір ортақ белгі – үш фильмде де афроамерикалық әскерлердің болуы. "Мария Браунның үйлену тойында" екеуі бар: Марияның ғашығы болған әдепті әскер және пойызбен келе жатқанда мас күйде оған шабуыл жасаған тағы бір әскер. Соңғысын Гюнтер Кауфман сомдады, ол басқа екі фильмде де афроамерикалық әскерлердің рөлін ойнады. Бұл үш фильмде де сол әскердің бір адам екені белгісіз. Ол соғыстан кейінгі Германияға американдық оккупацияның ықпалын көрсетеді, бірақ оның афроамерикалық екендігі басқа да мағыналарға ие болуы мүмкін. Әр фильмтің өзіндік стилі бар (әсіресе операторлық жұмысында), бұл кейіпкерлерді жақсырақ көрсетуге көмектеседі. "Мария Браунның үйлену тойы" көбінесе түссіз көрсетіледі. "Вероника Восс" 1920-жылдардағы фильм-нуар немесе неміс экспрессионизмінің фильмдеріне ұқсас өте бай қара-ақ түстерді қолданады. "Лола" Йозеф фон Штернбергтің "Көк періште" фильмінен әсер алды және Техниколорға ұқсас түрде өте жарқын түстерді қолданады.