Кіріспе

Жылқыға ауыр дене жарақаттары келтіру
Жылқыны жырту немесе кесу – жылқыларға қатыгездік көрсету құбылысы, оның салдарынан жылқылардың денесіне ауыр жарақаттар тиеді, көбінесе жыныс мүшелерін қию, бүйірін немесе мойнын кесу сияқты жарақаттарға әкеледі. Дегенмен, осы жарақаттардың қаншалықты жиі адамдардың қатыгездігінен туындайтыны анықталған жоқ. "Жылқыны жырту" термині толығымен бейтарап емес, себебі ол мүжілеудің артында әрқашан адамның қатысы барын білдіреді.

Оқиғалар

1983-1993 жылдар аралығында Ұлыбританияда 160 оқиға, ал 1992-1998 жылдар аралығында Германияда 300 оқиға тіркелді. Соңғы жылдары осы шабуылдарды адамдардың қасақана жасағаны және көбінесе жыныстық себептермен байланысты екені кеңінен тарады. Жануарларды қорғау қызметкерлері жылқыға жасалған шабуылдар мен "өнімділік культтары" арасында байланыс бар екенін көрсетті. Кем дегенде бір жағдай, бастапқыда жылқының жыртылуы деп есептелген, кейін басқа жылқының салдарынан болғандығы анықталды. Жылқыны жырту, патологиялық құбылыс саналады, ал еркек жануарларды кастрациялау – қалыпты мал өсіру тәжірибесі деп есептеледі. Англияның Грейт-Уирли қаласында Эдвард дәуірінде Джордж Эдалжи жылқыны жыртуда кінәлі деп жаңсақ айыпталды. Шерлок Холмс сериясының авторы, сэр Артур Конан Дойл Эдалжиді қорғады.

Сын-пікір

Тергеулер көрсеткендей, барлық "ат жарып алу" оқиғаларын адамның іс-әрекетіне толыққанды жатқызу күмәнді. Осыған ұқсас, көбінесе АҚШ-та кездесетін ірі қара малдың мүшелерін кесіп тастау құбылысына қатысты НЛО, секталар және жануарларға қатыгездік тану артық болды, бірақ зерттеулер көрсеткендей, мұндай жағдайлардың көп бөлігінде табиғи немесе анықталмаған себептер болған. Бұқаралық ақпарат құралдары мен халық көбінесе аттардың жарақаттануының барлық жағдайларын адамның іс-әрекетінен туындаған деп есептейді, тіпті себептерінің табиғи емес екені дәлелденбесе де. Осы себепті, кейбір мамандар бұл мәселені жаппай психология тұрғысынан қарастырып, оны моральдық паника құбылысы деп санауға болады деседі. Дегенмен, адамның қасақана жасаған мүшелерін кесу деректері патологиялық немесе қылмыстық құбылыс екендігінде бірлік бар.

Әдебиетте

Даниялық жазушы Карл Геллеруптың "Ромул" (1883) атты әңгімесінде асыл жарыс жылқысына қатыгездік көрсетілген. Бұл оқиғаға корольдік палата қызметкерінің жануарларға қатыгездік жасады деген айыптамасы себеп болған. 1973 жылы жарық көрген "Экус" пьесасы жас жылқыны мүгедектендірушінің психологиясын зерттейді. Ол сол кездегі жылқыларды соқыр ету оқиғаларынан шабыттанды. Пьеса негізінде 1977 жылы "Экус" атты фильм түсірілді. Достоевскийдің "Қылмыс және жаза" романындағы басты кейіпкер Родион Раскольниковтың түсінде маскүнем адам бір биені қамшымен ұрып, содан кейін темір таяқпен өлтіреді, ал көпшілік оған қолдау көрсетіп, көмектеседі. Джулиан Барнстың "Артур және Джордж" романы Артур Конан Дойлдің 1903 жылғы жылқылар мен басқа малдарға жасалған қиыншылықтар – Ұлы Урили оқиғасына қатысы туралы айтады.