Кіріспе
Балаларды әскери қызметке пайдалануға қарсы наразылық күні – Қызыл қол күні немесе Балаларды әскери қызметке пайдалануға қарсы халықаралық күн, 2002 жылдан бері әр жылғы 12 ақпанда саяси лидерлерге үндеу жасалып, әлемнің түкпір-түкпірінде бала-жасөсперімдердің әскери ұйымдарға қатысуына назар аудару мақсатында іс-шаралар өткізіледі. Бұл балалар 18 жасқа дейінгілерді қамтиды. Қызыл қол күнінің мақсаты – осы құбылысты тоқтатуға шақыру және осы мәселеге байланысты зардап шеккен балаларға көмек көрсету.
On Red Hand Day or the International Day against the Use of Child Soldiers, February 12 each year since 2002, pleas are made to political leaders and events are staged around the world to draw attention to child soldiers: children under the age of 18 who participate in military organizations of all kinds. Red Hand Day aims to call for action to stop this practice, and support children affected by it.
Қазіргі жағдай
Қарулы қақтығыстар мен қауіпсіздіксіздік салдарынан БҰҰ өкілдері мен басқа да үшінші тараптардың кіруіне мүмкіндік болмайтын аймақтарда балаларды кеңінен әскери мақсатта пайдалану фактісіне байланысты, қанша баланың зардап шеккенін анықтау қиын. 2017 жылы Child Soldiers International ұйымы әлемдегі мемлекеттік және мемлекеттік емес әскери ұйымдарда ондаған мың бала, мүмкін 100 000-нан астам баланың болғанын бағалады. 2017 жылғы мәлімет бойынша, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің күн тәртібінде қарулы қақтығыс жағдайында балаларды пайдалану фактісі тіркелген елдердің тізіміне: Ауғанстан, Орталық Африка Республикасы, Колумбия, Конго Демократиялық Республикасы, Үндістан, Ирак, Израиль, Ливан, Ливия, Мали, Мьянма, Нигерия, Пәкістан, Филиппин, Сомали, Оңтүстік Судан, Палестина мемлекеті, Судан, Сирия Араб Республикасы, Таиланд және Йемен кіреді. 2008 жылдан бері Сьерра-Леоне, Конго Демократиялық Республикасы, Либерия және Кот-д'Ивуар БҰҰ-ның балаларды жаулық әрекеттерде пайдаланатын елдер тізімінен алынып тасталды. Әскери қызметтен босатылған балалар әдетте өздерінің қоғамдарына қайта оралуы үшін қолдауға мұқтаж. Бала сарбаздарды оңалту және қоғамға қайта интеграциялау бейбіт процестің маңызды бөлігі болып табылады, бірақ бұл қымбатқа түседі және барлық қоғамның қатысуын қажет етеді.
as of 2017, the UN list of countries where children are known to be used in armed conflict situations on the agenda of the Security Council includes: Afghanistan, Central African Republic, Colombia, Democratic Republic of the Congo, India, Iraq, Israel, Lebanon, Libya, Mali, Myanmar, Nigeria, Pakistan, Philippines, Somalia, South Sudan, State of Palestine, Sudan, Syrian Arab Republic, Thailand and Yemen. Since 2008 Sierra Leone, the Democratic Republic of the Congo, Liberia, and Côte d'Ivoire have been removed from the UN list of countries where children are used in hostilities. Once children have been released from military service, they typically need support to rejoin their communities. The rehabilitation and reintegration of child soldiers is an important part of a peace process but is expensive and requires the participation of whole communities.
15 жасқа дейінгі балалар
1949 жылғы Женева конвенцияларының қосымша хаттамалары (1977, 77.2-бап), Балалар құқықтары туралы конвенция (1989), және Халықаралық қылмыстық соттың Рим статуты (2002) мемлекеттік қарулы күштерді де, мемлекеттік емес қарулы топтарды да 15 жасқа дейінгі балаларды қарулы қақтығыстарға (техникалық тұрғыда "соғыс әрекеттері" деп аталады) тікелей тартуға тыйым салады. Бұл қазір соғыс қылмысы ретінде танылған.
18 жасқа дейінгі балалар
Қарулы күштері бар көптеген мемлекеттер сондай-ақ, 18 жасқа толмағандарды күштеп әскери қызметке алуға тыйым салатын Қарулы қақтығыстарға балаларды тарту туралы Факультативтік хаттаманың (OPAC) (2000) және Бала еңбегінің ең нашар түрлері туралы конвенцияның (1999) жоғары стандарттарымен міндетті. OPAC сондай-ақ әлі де балаларды (16 жастан бастап) әскери қызметке шақыратын үкіметтерден "18 жасқа толмаған адамдардың тікелей әскери қимылдарға қатыспауын қамтамасыз ету үшін барлық қолданылатын шараларды қабылдауды" талап етеді. Бұған қоса, OPAC мемлекеттік емес қарулы топтарға кез келген жағдайда балаларды әскерилендіруге тыйым салады, бірақ оның құқықтық күші күмәнді.
Балаларды әскери мақсатта пайдалануды тоқтату қозғалысы
Балаларды әскери мақсатта пайдалану тарих бойында жиі кездесетін жағдай; бұл практика соңғы онжылдықтарда ғана хабардар сынға ұшырап, оны тоқтатуға бағытталған біріккен күш-жігерге ие болды. Көптеген халықаралық ұйымдар балаларды сарбаз ретінде пайдалануға қарсы күресуде. Олардың қатарында, мысалы, Amnesty International, Child Soldiers International, Халықаралық Қызыл Крест және Қызыл Жарты Ай қоғамы, Terre des hommes және Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар қоры (ЮНИСЕФ) бар.
Қызыл қол науқаны
2002 жылдан бері әлем елдері мен аймақтық коалициялар 12 ақпанда – Қызыл қол күнінде балаларды әскери мақсаттарда пайдалану мәселесіне назар аудару және оны тоқтату үшін қадамдар жасауға шақыратын іс-шаралар өткізіп келеді. Бұл дата ОПАК шартының күшіне енген күнімен сәйкес келеді. Мысалы, 2008 жылы балалар мен жасөспірімдер Қызыл қол күнінде Біріккен Ұлттар Ұйымына ұсыну үшін мүмкіндігінше көп қызыл қол іздерін жинау науқанын бастады. Қызыл қолдар қағазға, баннерлерге және балаларды жауынгер ретінде пайдалануды тоқтатуға шақыратын жеке хабарламаларға салынды. Балаларды жауынгерлікке алу күрт өскен Конго Демократиялық Республикасының шығысында жеті мың қызыл қол жиналды. Гвинея және Кот-д'Ивуардан келген бұрынғы бала-әскерлер оңалтуға және көмекке мұқтаж бұрынғы бала-әскерлер үшін шақырулар жіберді. Жүздеген іс-шаралар, мысалы, шерулер, петициялар, мектептердегі ағарту бағдарламалары, көрмелер және қызыл қолдар жергілікті конгресс мен парламент мүшелеріне табыс етілді. Дүние жүзіндегі 101 елдің жастарындан 250 мыңнан астам қызыл қол жиналып, 2009 жылдың 12 ақпанында Нью-Йоркте сағат 17:00-де Колумбия мен Кот-д'Ивуардың бұрынғы бала-жауынгерлері Германиядан келген жас белсенділермен бірге БҰҰ Бас хатшысы Пан Ги Мунға кітап түрінде тапсырды. Пан бұл күш-жігердің әсерлі екенін айтты және БҰҰ мұндай зұлматты жоюға бейілді екенін мәлімдеді.