Көшкен күн батқанда

Кіріспе

1988 жылы түсірілген американдық фильм, Блейк Эдвардстың туындысы.

"Күн батысы" – 1988 жылы түсірілген американдық криминалды-детективтік вестерн. Сценарийін жазып, режиссерлік еткені – Блейк Эдвардс. Басты рөлде – батыс актер Том Микстің рөлін сомдаған Брюс Уиллис. Ол заң сақшысы Уайетт Эрппен бірігіп, Голливудта 1929 жылы болған бір кісі өлтіруін ашады. Уайетт Эрп рөлін кинотеатрларда екінші рет сомдаған – Джеймс Гарнер. Род Аматоның жарық көрмеген романының негізінде құрылған сюжет. "Күн батысы" комедиялық элементтерге ие болғанымен, ол көбінесе ескі Голливудтың құпия жанрына жатады. Роджер Эберт сияқты сыншылар фильмнің жанрын анықтауға қиналды. Эберт атап өтті: "Күн батысының" ең қызығы – ол комедия емес, тіпті солай деуге болады. Фильмде күлкілі тұстар бар, бірақ ол көңілді көтеріп, сағыныш сезімін тудыратын фильм".

"Күн батысында" Брюс Уиллис бас рөлде болғанымен, Джеймс Гарнер экранда көбірек көрінеді. Гарнер Уайетт Эрп рөлін сомдаған екінші фильм, алғашқысы – Джон Стерджестің 1967 жылы шыққан "Сағаттың соңғы минуты" фильмі. Бұл режиссер Эдвардстың Уиллиспен екінші бірлескен жұмысы, алғашқысы – 1987 жылы түсірілген "Көрусіз кездесу" фильмі.

Сюжет

1920 жылдардың соңында Голливудта, индустрияның дыбысты фильмдерге көшуінің аяқталу кезеңінде, продюсер және студия басшысы Альфи Альперин Уайатт Ерп туралы эпикалық вестерн фильмін жасауды қалайды. Том Микс АҚШ-тың ұлы маршалы рөліне бекітіледі, ал нағыз Уайатт Ерп – техникалық кеңесші болып жұмыс істейді. "Нағыз" және "экрандық" батырлар – Ерп пен Микс өзінің фильмдік оқиғасына қатысып жүргенде, қатыгез бандит Голланд Кейффермен байланысты өлім, проституция және сыбайлас жемқорлықтың нақты бір жағдайына тартылып қалады. Олар Ерптің бұрынғы сүйіктісі Кристинаның жоғалған ұлының мәселесін шешуге тырысады. Кристина қазір студия басшысы Альфи Альпериннің әйелі, ол Ерптің тергеуінен ғана емес, наразы. Студияның үй иесі Шерл Кинг Ерпке ғашық болады. Альфидің әпкесі Виктория Альперин белгілі мафиямен қарым-қатынаста, үшеуі де Мадам Кэндис Жерардты өлтірген оқиға орнында болады. Ең көп ұзамай Ерп Альфи Альпериннің шын садистік мінезін ашады. Оның екі серігі – студия полициясының бастығы Дибнер, ол Альпериннің қауіпсіздігін қорғауға мүдделі, және сыбайлас капитан Блэкуорт жамандыққа толы болады. Микс пен Ерп шұғылалы ранчода нағыз атысқа қатысады, Микс Ерпке "Бұл жерде камера болса екен" дейді, содан кейін нағыз мылтығын тартады. Кристинаның қазасынан кейін Ерп үшін бұл мәселе жеке сипат алады, бұл Микс, Альперин және Ерп арасындағы шиеленіске әкеледі.

Тарихи контекст

Бұл әңгіме көбінесе ойдан шығарылған болғанымен, онда тарихи фактілердің де элементтері бар. "Sunset" фильмінде Уитт Ерпті, ойдан шығарылған Том Микс фильмінің, Окей Корралдағы атыстың түсіріліміне техникалық кеңесші ретінде көрсетеді, онда Микс әйгілі батыс маршалын сомдайды. Ерп шамамен 1910 жылдан бері Лос-Анджелес аймағында тұрып келген. Ол 1915 жылдан бастап бірқатар ерте үнсіз вестерн фильмдерінде ақысыз техникалық кеңесші болып жұмыс істеген және батыс жұлдыздары Уильям С. Харт пен Миксті жақсы білген. 1929 жылдың 13 қаңтарында 80 жасында қайтыс болғанда, Ерптің қоштасу рәсімінде Харт пен Микс табут көтеріп жүргендердің қатарында болды. "Sunset" фильмінде Ерптің 1929 жылдың 16 мамырында өткен алғашқы "Оскар" марапаттау салтанатына қатысқаны көрсетілген, бірақ шындығында бұл оқиға оның қайтысынан кейін бірнеше ай өткен соң болған. Микс өзінің жеке өміріне де тоқталады, тегі туралы көптеген болжамдарды жоққа шығарады, бірақ оның экрандық мансабына тән батылдығы мен ерлігін көрсетеді. Ол өзін "кино жұлдызы ковбой" ретінде Буффало Билл Кодидің құрастырылған ерліктерімен салыстырды. Дегенмен, оның атқа міну шеберлігі ковбой болып өскен кезінен қалыптасқан, ал импресариолық бейнесі кейін пайда болды.

Өндіріс

Мариэл Хемингуэй, Брюс Уиллис және Джеймс Гарнер сияқты, Блейк Эдвардспен жұмыс істеу мүмкіндігі үшін фильмге келісім берді. Хемингуэй: «Фильм сәл хаотикалық сияқты естілді, бірақ оның құпия қаруы болды: оны Блейк Эдвардс түсірген, ол – мен үшін дерлік дін болған «Тиффанидегі таңғы ас» фильмінің режиссері. Мен онымен жұмыс істеу мүмкіндігінен бас тарта алмадым». Гарнер Эдвардспен «Виктор Виктория» (1982) фильмінде жұмыс істеген кездерді жылы есінде сақтайды, ал Уиллис пен Эдвардс Уиллис Эдвардстың «Соқыр кездесу» фильмінде дебют жасағаннан кейін жақын қарым-қатынас құрды. Фильмнің өндірісіне дайындық кезеңінде Эдвардс өзінің жас жұлдызына «Ол Moonlighting» (1985–1989) телесериалындағы өзінің айрықша белгісі болған әзілдерге және ишараттарға сүйенуіне болмайды» деп кеңес берді. Алайда, екі еркек кейіпкер арасындағы қарым-қатынас осылайша жақсы болған жоқ. Түсірілім аяқталғаннан кейін Гарнер Уиллиспен ешқашан жұмыс істемейтінін айтты: «Уиллис – орта мектеп оқушысы. Ол өз жұмысына онша жауапкершілікпен қарамайды. Ол өзін өте тапқыр санайды, сондықтан жай ғана түсірілімге келіп, диалогтарды өзі құрастырып, т.б. істей алады деп ойлайды. Меніңше, жұмыс осылай істелмейді». Фильмде Уайетт Эрп көлік жүргізе алмайды деген әңгіме бар, бірақ ол бірнеше рет жүргізеді. Гарнер өте тәжірибелі каскадер-жүргізуші болды және «Рокфорд файлдары» (1974–1980) телесериалында көптеген көлік жүргізу трюктерін өзі орындады. Эдвардс 1920-шы жылдардағы Голливуд дәуірін шынайы бейнелеу үшін көп еңбек етті, соның ішінде 1929 жылғы «Оскар» марапаттау кешінің көшірмесін жасады, тіпті Чарли Чаплин сияқты нұсқаусыз экрандағы комедия актерлерінің қимыл-қозғалыстарына ұқсас мим көрсетілімін қосты. Бұл кезеңге назар аудару фильмнің қойылымындағы бірнеше кемшіліктердің бірі деп есептелді. «Күн бату» фильмінің түсірілімі 1987 жылдың 6 сәуірінде басталып, 1987 жылдың 2 шілдесінде аяқталды. Түсірілім орындарына Оңтүстік Калифорниядағы келесі орындар кірді: «Амбассадор» қонақ үйі, 3400 Уилшир бульвары, Лос-Анджелес, «Голливуд Рузвельт» қонақ үйі, 7000 Голливуд бульвары, Голливуд. Сыртқы түсірілімдер үшін Перристегі «Orange Empire Railroad Museum» (теміржол көріністері), Санта-Сусанадағы «Bell Ranch» және 24715 Oak Creek Avenue, Newhall, «Melody Ranch» пайдаланылды. Студиялық жұмыс «Culver City Studios» студиясында жүргізілді.

Mariel Hemingway, like Bruce Willis and James Garner, signed up for the film for the chance to work with Blake Edwards. Hemingway confessed: "The movie sounded a little chaotic, but it had a secret weapon: it was directed by Blake Edwards who had made Breakfast at Tiffany's, a movie that was almost a religion with me. I couldn't pass up the chance to work with him." Garner had fond memories of working with Edwards in Victor Victoria (1982), and Willis and Edwards had a close working relationship after Willis had made his film debut in Edwards' Blind Date. Throughout the pre production phases of the film, Edwards counseled his young star that, " he couldn't rely on the jokes and the leer" that had been his trademark in the Moonlighting television series (1985–1989). The relationship between the two male leads was not as sunny, however. After filming, Garner said he would never work with Willis again, saying: "Willis is high school. He's not that serious about his work. He thinks he's so clever he can just walk through it, make up dialogue and stuff. I don't think you work that way." A running gag throughout the film was that Wyatt Earp cannot drive, though he does so on more than one occasion. Garner was considered an expert stunt driver and did quite a lot of his own driving on his TV series, The Rockford Files (1974–1980). Edwards went to great lengths to recreate the 1920s Hollywood era, including a recreation of the 1929 Academy Awards dinner, complete with a mime act that closely resembled the antics of silent screen comedians such as Charlie Chaplin. This focus on period detail was noted as one of the serious flaws in the staging of the film. Principal photography on Sunset took place from April 6, 1987 and wrapped on July 2, 1987. The filming locations included locations in southern California: Ambassador Hotel, 3400 Wilshire Boulevard, Los Angeles, Hollywood Roosevelt Hotel, 7000 Hollywood Blvd., Hollywood. For exteriors, the Orange Empire Railroad Museum, Perris, California (railroad scenes) and the Bell Ranch, Santa Susana, California and Melody Ranch, 24715 Oak Creek Avenue, Newhall, California were utilized. Studio work took place at Culver City Studios.

Тарихи қателіктер

Фильмде Эрптің 1929 жылғы 16 мамырда өткен бірінші «Оскар» сыйлықтарына қатысқаны көрсетілген. Тарихи деректер бойынша, Уайат Эрп 1929 жылғы 13 қаңтарда (80 жасында) қайтыс болды. Ол қайтыс болғанға дейін ауырып жүрген. Фильмде Эрптің қайтыс болған кезде жиырма бес жылдан астам уақыт бойы заңды әйелі болған Жозефина Маркус туралы ешқандай мәлімет жоқ. 1929 жылы ол Эрппен бірге Лос-Анджелесте тұрған.

Саундтрек

"Кермек батқан күн" фильмінің музыкалық саундтрегін Генри Манчини жазған. Фильмде Дьюк Эллингтон мен оның оркестрінің "Black and Tan Fantasy" әні ойнады.

Кассалық жинақ

Студия басшылары "Күн бату" фильмін қалай жарнамалау керектігі туралы пікір келіспеді, себебі көптеген кино көрермендері Блейк Эдвардстың фильмінің комедия болатынын күткен еді. Трейлер "Келесі оқиға дерлік шындық, бір-екі жалғанды қоссаңыз да болады" деген сөздермен басталды және комедиялық сахналарға баса назар аударды. Шығарылғаннан кейін "Күн бату" кассада сәтсіздікке ұшырады, оның бюджеті 16 миллион доллар болса, тек 4,6 миллион доллар табыс тапты. Фильм сыншысы Роберт Хортон "Күн бату" фильмін қатты сынап, оны "талантқа толы адамдар жасаған өмірден безген фильм" деп атады. "Мұндай фильм қалай осылай нашарлап кетті?" – деп сұрақ қойды ол. Ол кінені тікелей Эдвардстың әлсіз режиссурасына тақты. "Эдвардс өзінің шабытын жоғалтқан сияқты. "Күн бату" өте жайғап, көңілсіз және тіршіліксіз болып өтеді." Кино тарихшысы Леонард Мальтин Хортонмен келіскендей болды, фильмді "қорқынышты, жағымсыз және басынан аяғына дейін сенуге қиын қоқыс" деп сипаттады. "Уиллис батыс жанрындағы ең тартымды жұлдыздардың бірінің рөлін орындауда өте әсерсіз, тек Гарнердің харизмасы осы сәтсіздікті құтқарады." Rotten Tomatoes шолулар жинағында фильмге 14 шолу негізінде 21% мақұлдау берілген, ал орташа бағасы 3,70/10 құрайды.

Марапаттар мен ұсыныстар

Патрисия Норрис, "Сансет" фильмі үшін костюм дизайны жасаған режиссер, 1989 жылғы "Оскар" сыйлығының "Ең үздік костюм дизайны" номинациясына ие болды. Бірақ, Блейк Эдвардсқа 1989 жылғы "Раззи" сыйлығының "Ең нашар режиссер" аталымын беруі және Мариел Хемингуэйді "Ең нашар қосалқы актриса" номинациясына ұсынуы күмәнді жетістік болды.