Кіріспе

Нейроиммундық жүйе – жүйке және иммундық жүйелер арасындағы биохимиялық және электрофизиологиялық өзара әрекеттесулерді қамтитын құрылымдар мен процестердің жиынтығы, ол нейрондарды патогендерден қорғайды. Ол нейрондарды аурулардан қорғау үшін таңдамалы өткізгіш кедергілерді (мысалы, қан-ми кедергісі және қан-ми-жұлын сұйықтығы кедергісі) сақтап, нейровоспаление мен зақымдалған нейрондардың жарасын жазуға көмектеседі, сондай-ақ организмнің патогендерге қарсы қорғанысын белсендіреді. Иммундық жасушалардың толықтырғыш жүйесінің тікелей орталық жүйке жүйесінде пайда болатыны да анықталды.

Жасушалық физиология

Нейроиммундық жүйе және оны зерттеу иммундық және неврологиялық жүйелерді, сондай-ақ олардың функцияларының өзара реттелуін түсінуді қамтиды. Цитокиндер гипоталамус-гипофиз-бүйрек үсті безі (ГГБ) осінің белсендірілуі арқылы иммундық жауаптарды реттейді. Цитокиндер сонымен қатар жүйке және иммундық жүйелер арасындағы үйлестіруге қатысады. Иммундық жасушалар бөліп шығарған IL-1β цитокинінің IL-1R нейрондық рецепторына байланысуы туралы деректер бар. Нейроиммундық жүйе зиянды немесе қауіпті стимулдарды анықтау және оларға жауап беру үшін сезімтал нейрондар мен иммундық жасушалардың бірлескен процестерін пайдаланады. Гемолизиндер эукариоттық жасушаның ішінен калий иондарының деполяризациялық шығарылуын және кальций иондарының кіруін қамтамасыз ететін тесіктер жасайды. Фракталькин in vivo жағдайында енгізілгенде ауырсынуға жоғары сезімталдықпен байланысты, сондай-ақ қабынуға қатысатын молекулалардың өндірісін арттырады. Глиалдық жасушалар цитокиндер мен хемокиндер сигналдарын пайдаланып шетел патогендерін танитын болса, олар осы ақпаратты орталық нерв жүйесіне (ОНЖ) жеткізе алады. Бұл, әсіресе, вегетативтік жүйкенің холинергиялық қабынуға қарсы жол арқылы жүйелік қабынуды реттеудегі рөлін ескергенде маңызды.

Паразиттерге қарсы рефлекстік жауап

Нейроиммундық жүйе қожайынның паразиттік шабуылымен байланысты рефлекстерге қатысады. Ноцицепторлар да организмнің патогендерге жауап рефлексімен байланысты, себебі олар стратегиялық орналасқан – тыныс жолдары мен ішек тіндері сияқты жерлерде бұлшықеттердің жиырылуын тудырып, қышынуға, құсуға және жөтелге себеп болады. Созылмалы жөтелмен ауыратын науқастарда патоген шығарылғаннан кейін де патогендерге жауап рефлексі күшейеді. Альцгеймер ауруында нейроиммундық жүйе маңызды рөл атқарады. Атап айтқанда, микроглия фагоцитозды ынталандырып, β (Aβ) амилоидты жинақтауларды жою арқылы қорғаныш функциясын атқаруы мүмкін, бірақ ауру прогрестік дамығанда дисфункцияға ұшырап, нейротоксиндерді өндіре бастайды, Aβ жинақтауларын тазартуды тоқтатады және Aβ жинақталуын одан әрі күшейтетін цитокиндерді шығарады. Альцгеймер ауруында β-амилоид микроглия мен басқа да моноциттерді тікелей белсендіріп, нейротоксиндерді өндіруге итермелейді. Астроциттер де көптік склероздың (МС) дамуына қатысты. Астроциттер демиелинизацияға және аурумен байланысты олигодендроциттердің жойылуына жауапты. Нейроиммундық жүйе орталық нерв жүйесінің зақымдануынан кейін пластикалық өзгерістерді арттыру үшін өте қажет, бұл қозғыштық деңгейін жоғарылату және тежеуді төмендету арқылы жүзеге асырылады, нәтижесінде синаптогенез және нейрондардың қайта құрылуы пайда болады. Нейроиммундық жүйе орталық нерв жүйесінің зақымдануынан кейін жазылу нәтижелеріне де әсер етеді. Нейроиммундық жүйе астма мен созылмалы жөтелге де қатысады, себебі екеуі де иммундық молекулалардың босатылуы мен оң кері байланыс механизмдері нәтижесінде сезімдік нейрондардың жоғары сезімталдығының көрінісі болып табылады.