Кіріспе
Zipser немістері, Zipser сакстары немесе жай ғана Zipser (Zipser немесе Zipser Deutsche, Țipțeri, Cipszer) – Орталық және Шығыс Еуропадағы неміс тілді (нақтырақ айтқанда, Zipser неміс тілінде туған тілде сөйлейтін) этностық топ және Словакия мен Румыниядағы ұлттық азшылық (Закарпатье облысында Zipser немістерінің қоныстары да бар, бұл Карпат Рутениясының тарихи аймағы, қазіргі Украинаның батысы). Судет немістерімен бірге Zipser немістері бұрынғы Чехословакиядағы ең маңызды екі неміс этностық тобының бірі болды. Академиялық мақалаларда олардың атауын "Ципсерлер" деп кездестіруге де болады. Словакияның бұрынғы президенті Рудольф Шустер ішінара Zipser немісі және Медзевте өсті. Zipser немістері бұрын Жоғарғы Венгрияның (қазіргі Солтүстік-Шығыс Словакия) Сепес округінде (Szepes) тұрған, өйткені бұл аймаққа қазіргі Германияның орталық бөлігінен (және басқа да аймақтарынан) келген қоныс жайлаушылар орта ғасырдың жоғары кезеңінде, атап айтқанда 12 ғасырдың ортасынан бастап, Остсиедлунгтың бір бөлігі ретінде қоныстанған. Кем дегенде 18 ғасырдан бастап осы неміс этностық тобының көптеген өкілдері Оңтүстік Буковинаға, Марамурешке, Трансильванияға және таулы Банатқа (жоғарыда аталған барлық аймақтар қазіргі Румынияда орналасқан) көшіп кетті. Румыниядағы Zipser немістерінің көп бөлігі Марамуреш округінде және Родна тауларында тұрады. Кейде Zipser немістерін Zipser сакстары деп те атайды (szepesi szászok немесе szepességi szászok), бұл атау олардың орта ғасырлардағы алғашқы қоныстануының географиялық орнынан туындайды, ол қазіргі Солтүстік-Шығыс Словакиядағы Спиш аймағына сәйкес келеді. Олар алғашқыда қоныстанған округ венгр тілінде "Шепеш" деп аталады. Трансильваниядағы Трансильваниялық сакстармен, қазіргі Румынияның орталық бөлігінде және Эстония мен Латвиядан келген Балтық немістерімен бірге Zipser немістері Орталық және Шығыс Еуропадағы неміс тілінде сөйлейтін және неміс этностық топтарының ең көне үш тобының бірі болып табылады, олар жоғары орта ғасырдан бері үздіксіз өмір сүріп келеді. Zipser немістерін Словакия немістерімен теңестіруге болады және олар Карпат немістерінің кең тобының бір бөлігі болып табылады, сонымен қатар Екінші дүниежүзілік соғыстан бастап оларды осылай атау қабылданды. Олар сондай-ақ Румыния немістерінің құрамына кіреді. Румынияның Оңтүстік Буковинасындағы Сучава округінде әлі де тұратын Zipser қауымдастығын, кең мағынада, Буковина немістерінің бір бөлігі деп қарастыруға болады.
The Zipser Germans, Zipser Saxons, or, simply, just Zipsers (Zipser or Zipser Deutsche, Țipțeri, Cipszer, ) are a German speaking (more specifically Zipser German speaking as native dialect) sub ethnic group in Central Eastern Europe and national minority in both Slovakia and Romania (there are also Zipser German settlements in the Zakarpattia Oblast, in the historical region of Carpathian Ruthenia, present day western Ukraine). Along with the Sudeten Germans (link=no), the Zipser Germans were one of the two most important ethnic German groups in the former Czechoslovakia. An occasional variation of their name as 'Tzipsers' can also be found in academic articles. Former Slovak President Rudolf Schuster is partly Zipser German and grew up in Medzev (link=no). The Zipser Germans were previously native to the Szepes County (link=no; , Szepes) of Upper Hungary—today mostly north eastern Slovakia—as that region was settled by colonists from present day central Germany (and other parts of contemporary Germany) during the High Middle Ages, more specifically beginning in the mid 12th century, as part of the Ostsiedlung. Beginning in at least the 18th century, many members of this German ethnic sub group migrated to southern Bukovina, Maramureș, Transylvania, and in the mountainous Banat (all of the aforementioned regions situated in contemporary Romania). Most of the Zipser German community in Romania lives in Maramureș County and across the Rodna Mountains respectively. Occasionally, Zipser Germans are also referred to as Zipser Saxons (szepesi szászok or szepességi szászok, link=no), a name stemming from their geographic origin of initial settlement during medieval times corresponding to the present day Spiš (link=no) region situated in north eastern Slovakia. The county (link=no) where they settled in the beginning is known in Hungarian as 'Szepes'. Alongside the Transylvanian Saxons in Transylvania, contemporary central Romania, and the Baltic Germans from Estonia and Latvia, the Zipser Germans are one of the three oldest German speaking and ethnic German groups in Central and Eastern Europe, having continuously been living there since the High Middle Ages onwards. The Zipser Germans can also be equated with the Germans of Slovakia (link=no) and are part of the broader group of Carpathian Germans (link=no), having chiefly been referred to as such along with the Germans of Carpathian Ruthenia since the end of World War II onwards. They are also part of the Germans of Romania. The small community of Zipsers still living in Suceava County, southern Bukovina, Romania, can be perceived as part of the Bukovina German community as well, in the greater sense that is.
Ортағасырлық тарих
Неміс қоныс аударушылары 12 ғасырдың ортасынан бастап Мажарстан Корольдігінің Жоғарғы Мажарстан аймағына, қазіргі Словакияға, сол кездегі Szepes округіне (link=no) қоныстануға шақырылды, бұл шақыруды Мажарстанның бұрынғы королі Геза II жасады. Осы қоныс аударушылардың кәсіптері кеншілерден, саудагерлерден бастап құрылысшыларға дейін алуан түрлі болды. Неміс отаршыларының соңғы толқыны 15 ғасырда, орта ғасырдың соңында (немесе Кейінгі орта ғасырда) келді. Орталық және Шығыс Еуропаның басқа тарихи аймақтарындағыдай, бірнеше Орталық және Шығыс Еуропа елдерінен жергілікті патшалардың шақыруымен келген неміс қоныс аударушыларының мақсаты – жергілікті ортағасырлық қауымдастықтарды сауда және қала құрылысы арқылы дамыту, сондай-ақ моңғол шапқыншылығынан кейін нығайту болды (Трансильвания сакстары Трансильваниядағыдай, Орта ғасырларда Мажарстан Корольдігінің бұрынғы аймағы). Қазіргі Словакиядағы жағдайда бұл неміс қоныс аударушылары Рейн өзенінің төменгі ағысынан (қазіргі Люксембургті қоса алғанда), Фландрия, Саксония және Силезиядан (қазіргі Польшаның оңтүстік-шығысы) келген. Олар Zipser Willkür заңымен басқарды – бұл олар Мажар монархы берген белгілі бір дәрежедегі жергілікті автономияда дамытқан ерекше ортағасырлық неміс заңы (нақтырақ айтқанда, неміс қала заңы). Zipser Willkür – Словакиядан шыққан ең көне неміс заңы. Уақыт өте келе, орта ғасырларда этникалық немістер қоныстанған Орталық және Шығыс Еуропадағы басқа жергілікті қауымдастықтар сияқты, осы жаңа келген неміс қоныс аударушылары қалалар мен ауылдарда басымдыққа ие болды және оларды негіздеді немесе қайта жаңартты (өйткені басқа қоныстар бұрын словактармен құрылған). Szepes округін дамытуға көмектескендіктері үшін олар Zipser Germans деп аталды. Кейде оларды Zipser сакстары деп те атайды. Трансильваниядағы Трансильваниялық сакстар сияқты (бұрын Орталық және Шығыс Еуропаның тарихи аймағы, ол ортағасырлық Мажарстан Корольдігіне қарасты), Zipser Germans елеулі қамалдар мен бекінілген қалаларды салған.
Қазіргі заман тарихы
Қазіргі заманда, басқа да этникалық неміс топтарының жағдайы сияқты, Германияның туған елі емес, Орта және Шығыс Еуропа елдерінен шыққан Zipser немістерінің саны қазіргі Словакия аумағында біртіндеп азайды. Дегенмен, Zipser немістері Словакияның орталық бөлігіндегі бірнеше аймақта әлі де маңызды топ болды, бірақ орта ғасырлардағыдай (абсолютті саны және әлеуметтік жағдайы бойынша) маңызды емес. Олар 19 ғасырда мәжбүрлеп мадьяризацияға ұшырады. Кем дегенде 18 ғасырдан бастап, қазіргі Словакия аумағынан көптеген Zipser немістері оңтүстікке қарай, Габсбургтердің, кейін Австрияның басқаруындағы Буковинаға (Буковина) және Марамурешке көшіп кетті. Олар бұрыннан бар румын ауылдық елді мекендеріне қоныстанды немесе олармен араласты, сондай-ақ қалаларда да қоныстанды. Олардың көптегені Буковина мен Марамуреште кеншілер болып жұмыс істеді.
Демография
Бір кезде Ципсер немістері Чехословакияда және одан кейін Словакияда маңызды және көптеген демографиялық өкілдікке ие болды, бірақ олардың саны жылдар бойы, тіпті 21-ғасырға дейін үздіксіз азайып келеді. Бүгінде Словакияда олардың салыстырмалы түрде азы қалды, ал Румынияда тіпті одан да аз Ципсерлер тұрады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін олардың санының күрт азаюына басты себеп – олардың қуылғандығы болды, бұл Судет немістерінің немесе Орталық және Шығыс Еуропадан шығарылған басқа неміс топтарының тағдырымен бірдей, осылайша олар Австрияға немесе Батыс Германияға қоныс аударды.
Медиа
Словакияда Zipser Germans және Carpathian Germans өзіндік ай сайынғы басылымдары/газеттері бар, ол Karpatenblatt деп аталады (басылымның әрі YouTube арнасы бар).
Румынияның мәдени және әлеуметтік өмірі
Румынияда Zipser немістері жыл сайын (Румынияның барлық жеріндегі басқа неміс тілді және неміс текті этникалық азшылықтар сияқты) Zipsertreff фестивалін өткізеді. Zipsertreff Марамуреш облысының Вишёу де Сус қаласында өтіп, жергілікті Zipser немістерінің мұрасы мен мәдениетін тойлауға арналған маңызды шара болып табылады.