Кіріспе

Мексикалық саясаткер Луис Моронес Негрете (1890 – 1964), сонымен қатар Луис Наполеон Моронес деп те аталады, Мексиканың ірі кәсіподақ жетекшісі, саясаткер және үкіметтік лауазымдағы шенеунік болды. Ол қарапайым отбасыдан шығып, жылдам дамып, стратегиялық одақтар құрған тәжірибелі саясаткер еді. Мексика жұмысшыларының өңірлік конфедерациясының (Confederación Regional Obrera Mexicana, CROM) бас хатшысы және президент Плутарко Элиас Каллес кезінде 1924-1928 жылдары экономика министрі қызметін атқарды. Ол "1920-ші жылдардың ең маңызды кәсіподақ жетекшісі және Мексиканың революциядан кейінгі жаңаруында шешуші рөл атқарды" деп есептеледі. Ол еңбек қозғалысын мемлекеттік билікпен тығыз байланыстырғаны үшін және оның байлығын көрсетуі лайықсыз болды деген сындарға ұшырады. Альваро Обрегонның 1928 жылғы президенттік сайлаудағы сәттілігінен кейін, ол биліктен құлатылды, бірақ Обрегон қызметке кіріспей тұрып қаныпешене өлтірілді.

Ерте өмір

Моронес 1890 жылғы 11 қазанда Мексика Федералды округінің Тлальпан қаласында, Игнасио Моронес пен оның әйелі Рафаэла Негреттің жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Екеуі де Жалиско штатында мақта тоқымашылары болған. 1888 жылы үйленген жұбайлар жұмыс іздеу үшін астанаға, Тлальпан қаласындағы Сан-Фернандо тоқыма фабрикасына көшіп келді. Фабрика 1895 жылы жабылды, соның салдарынан отбасы қиын жағдайға түсті, бірақ Жалискоға қайтып оралмады. Рафаэланың тоғыз әпкесі отбасына көмектесіп, Луистің бастауыш мектепті бітіруіне мүмкіндік берді. Ол сонымен қатар, кейін пайдаланбаған машинамен теру және стенография дағдыларын үйренді. Әке-шешесі оның тоқымашы болғанын қаласа да, 17 жасында Луис электрик болып жұмыс істеуге кірісті, түрлі электр моторларын жөндеді. Оның электрик куәлігінде ол "Луис Н. Моронес" деп тіркелген. Мексика революциясының басында 1913 жылы ол радикалды "Casa del Obrero Mundial" (Дүниежүзілік жұмысшы үйі, COS) ұйымына қосылды, содан кейін 1915 жылы Мексика телефон және телеграф компаниясы базасында Мексика электриктер синдикатын (SME) құруға көмектесті. Кейін SME COS-қа қосылды.

Революция кезінде ол Конституционалистер фракциясын, сондай-ақ оның азаматтық көшбасшысы Венустиано Каррансаны қолдады, ол басқа фракцияларды жеңгеннен кейін Мексика президенті болды. Карранса өзінің қарсыластарына, әсіресе революциялық генералдар Эмилиано Сапатаға (Морелос революциясының жетекшісі) және Каррансаның бұрынғы Конституционалистік генералы Панчо Виллаға қарсы күресте жұмысшылардың қолдауын іздеді. Каррансаның ең сенімді генералы Альваро Обрегон Каррансаға адал болды және жұмысшылардан қолдау алу міндеті оған жүктелді. Қалалық жұмысшылар Конституционалистер фракциясына қосылып, Сапата басқаратын шаруалар армиясына қарсы күресу үшін "Қызыл батальондарды" құрды. Олар Конституционалистер ісіне маңызды үлес қосты, ал олардың көптеген көшбасшылары CROM-да белгілі болды. Моронес Конституционалистерге толыққанды қолдау көрсетпеді, олар жеңілмесе, өз мүмкіндіктерін сақтап қалды. 1915 жылы Селая шайқасында Вилланы жеңген Обрегоннан кейін Конституционалистер билікті басып алып, Карранса президент болды. Карранса бұрын ұйымдасқан жұмысшы күштерінің көмегіне мұқтаж болғанымен, ол оны қолдаудан бас тартты. 1916 жылы Мексика қаласында электриктер жалпы ереуілге қатысты. Карранса бұл ереуілді мемлекетке қарсы қылмыс деп санап, ұйымдастырушыларға өлім жазасы берілетінін мәлімдеді. Ол "Casa del Obrero Mundial" ұйымын жапты. Обрегон Моронеске өлім жазасынан құтылуға көмектесті, бірақ ол біраз уақытқа түрмеге қамалды, содан кейін астананы тастап, Пачукаға жер аударылды.

Билікке көтерілу және құлау

Американың Еңбек федерациясының басшысы, АҚШ еңбек қозғалысының көшбасшысы Сэмюэл Гомперс Мексикадағы еңбек көшбасшыларына, соның ішінде Моронеске хабарласты. Гомперс 1916 жылы Техас штатының Эль-Пасо қаласында АҚШ-Мексика шекарасында өтетін кездесуге делегация жіберу үшін мексикалық еңбек көшбасшыларын шақырды. Моронес пен мексикалық суретші, революционер доктор Атл делегаттар ретінде таңдалды. Шекарада 12 американдық сарбаз қаза тауып, 23-і тұтқынға алынды. Президент Вудро Вильсон тұтқындар босатылмаса, Мексикамен соғыс жариялаумен қауіптендірді. Мексикалық еңбек көшбасшылары мен Гомперстің араласуы соғыстың алдын алуға көмектесті, тұтқындар босатылып, соғыс қаупі сейілді. Гомперс пен Моронес еңбек одақтастары болды. 1916 жылдан 1918 жылға дейін Моронес саяси және еңбек ұйымдары мен конгрестеріне қатысты. 1920 жылы ол CROM-ның төрағасы болды. 1920 жылы Карранса өзінің орнын басуы үшін Игнасио Бонильясты тағайындауға тырысқанда, Моронес Каррансаға қарсы фракцияны қолдады. Сонорадан Альваро Обрегон, Адольфо де ла Уэрта және Плутарко Элиас Каллес үш революциялық генерал Агуа-Приета жоспары бойынша Каррансаға қарсы көтерілді. Моронес Обрегонды қолдап, 1920 жылы жаңа сайлаулар өткен кезде оның президенттікке сайлануына көмектесті. Обрегонның басшылығымен ол мемлекеттік қару-жарақ өнеркәсібін басқарды. 1922 жылы ол Мексиканың Еңбек партиясын (немесе PLM) және оның органы «Эль-Соль» газетін құрды. Ол Такубаядағы Мексиканың депутаттар палатасына сайланды, онда оның негізгі міндеті жұмысшы табы мен үкіметтік элита арасында делдалдық жасаудан тұрды. Оның ынтымақтастығы оны одақтық қозғалыстың коммунистік және социалистік элементтерімен қақтығысқа түсірді. Моронес 1923 жылы президенттікке таласқан Каллес пен Де ла Уэрта арасындағы қарулы қақтығыста Каллесті қолдады. Каллес оның адалдығы үшін 1924 жылы оны елдің Өнеркәсіп, сауда және еңбек министрі етіп тағайындады. Ол сонымен қатар CROM төрағасы қызметін жалғастырды және бәсекелес еңбек ұйымдарын әлсірету үшін өкілігін пайдаланды. Бұл кезең Мексикада Моронес билігінің шыңы болды. Алайда оның құлдырауы тез болды. Обрегон жеңіске жетті, бірақ қызметке кіріспес бұрын қаза тапты. 1928 жылы діни фанатик қолынан Обрегонның қазасына байланысты қаңқулар тарады және Каллес Моронесті отставкаға кетуге мәжбүр етті. Ол Атлантик-Ситиде (Нью-Джерси) тұрды, бірақ бірнеше жылдан кейін Мексикаға оралды.