Кіріспе

Мирабелло Саннитико – Италияның оңтүстігіндегі Молизе облысының Кампобассо провинциясындағы шағын қала. Халқының саны шамамен 2100 адамды құрайды. Оның тарихы мен мәдениеті аграрлық негізде дамыған, кем дегенде 12 ғасырға дейін жетеді. Жақын жердегі қалалардың ішінде солтүстік-батыста Кампобассо және оңтүстік-батыста Винчиатуро бар. Тапино өзені қаланың солтүстігінен және оңтүстігінен өтеді.

Самниттер Пентри

4 ғасырда орталық Апеннин тау аймағын негізінен Самниттер мекендеген. Бұл аймақ нақтырақ Самниум (итальянша: Sannio) деп аталды. Сабиндердің бір тармағы саналатын Самниттер туралы ең көне жазбалар б.з.б. 354 жылы римдіктермен жасалған келісім-шартта кездеседі. Аймақ төрт ірі тайпаның конфедерациясы ретінде ұйымдастырылды: Хирпини, Каудини, Карацень және Пентри. Пентри тайпасы Самнийдің орталығында орналасқан, оның астанасы Бовиан (қазіргі Божано) қаласы болды. Бүгінде Мирабелло Саннитико солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым жерде орналасқан, бұл оның ертедегі тұрғындары күшті тайпаға жатқандығын көрсетеді. Самниттердің шашыраңқы халқы, Сабин дәстүрі бойынша, тайпа мүшелерін қоныстандырылмаған жерлерді отарлауға мәжбүрлеген "ver sacrum" құбылысының нәтижесі болып табылады. Де Санктис Мирабелло Саннитиконы жақын маңдағы Ферраццано қаласының шығу тегі туралы кітабында Самниттермен байланыстырады, ол Ла Рокка аймағындағы италиялық қоныстардың шашыраңқы қалдықтары мен көпбұрышты Самнит қабырғаларын атап көрсетеді. Бұл кейбір зерттеушілерді осы жерді қазіргі Мирабелло Саннитикодан 2 миль жерде орналасқан ежелгі Самнит қаласы Руффриумның басып алынуымен сәйкестендіруге итермеледі. Руффриумды римдіктер бірнеше рет жаулап алды, алғаш рет 326 жылы Екінші Самнит соғысы кезінде; Ливий былай деп жазды: "Үш қала олардың қолына түсті: Алифе, Каллифе және Руффриум; сонымен қатар, консулдардың алғашқы келуімен бірге, көршілес аумақтар кең көлемде толығымен қиратылды" (Ливий, VIII. 25). Алайда, римдіктер 310 жылы көп ұзамай бақылаудан айырылды: "Этруриядағы осы оқиғалар кезінде екінші консул К.М. Рутилий Самниттерден Альфифаны шабуылмен басып алды, олардың көптеген бекіністері мен кішігірім қалалары жойылды немесе зардапсыз берілді" (Ливий, IX. 38). Бұл шайқастар үш жылдан кейін, 307 жылы аяқталды: "Проконсул Квинт Фабий Аллифе қаласының жанында Самниттер әскерімен ашық шайқасқа түсті. Жеңіс толық болды, жау даладан ығыстырылды және олардың лагеріне дейін қуылды; егер күндізгі жарық жеткіліксіз болмағанда, олар лагерді ұстап тұра алмаған болар еді. Келесі күні таң атпай тұрып, олар беріле бастады. Олардың арасындағы Самниттер киімдерін киіп, босатылуларын сұрады; барлығы да қолға түсірілді. Самниттерге еріп келгендер жеті мыңға жуық адамды құлдыққа сатылды. Өздерін Герник азаматтары деп таныстырғандар бөлек ұсталып, Фабий оларды Римдегі сенатқа жіберді. Сенат олардың әскерге шақырылған-шақырылмағанын немесе өз еріктерімен римдіктерге қарсы Самниттер жағында соғысқандарын анықтау үшін тергеу жүргізді. (Ливий, IX. 42). Мирабелло Саннитиконың алғашқы тұрғындары қашан пайда болғаны белгісіз, бірақ осы шайқастардан аман қалған қоныс болмауы мүмкін. Алғашқы тұрғындар Ливийдің алғашқы шабуыл кезінде "жақын маңдағы аумақта" "қиратылған" деп сипаттаған адамдар, Самниттердің қарсы шабуылында "жойылған немесе берілген бекіністер мен кішігірім қалалар" немесе Квинт Фабийдің соңғы шабуылында "құлдыққа сатылған" "даладан қуылған жаулар" болуы мүмкін. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, римдіктер Руффриумды қанды шайқаста жойғаннан кейін, халық көшіп келіп, Мирум Беллум деп аталатын жаңа ауылды құрды; ал римдіктер ескі қаланың қираған жерлерінде саяси тұтқындарды ұстау үшін мұнара салды. Де Санктис бұл жерді римдіктердің "Мирум Беллум" деп атағанын, ал "Саннити" (итальян тілінде Самниттер) деген сөз қосылып, қазіргі Мирабелло Саннитико топонимі пайда болғанын жазады.

Ломбардтар мен болгарлар

571 жылы Ломбардтар шетелден феодалдық жүйені аймаққа енгізді. Көршілес Изерния және Сепино муниципалитеттерін болгарлар (сондай-ақ "Вулгарлар" деп те аталады) жайлап алды, бұл туралы Ломбард Паоло Диаконо 787 жылы жазған "Historia Langobardorum" еңбегінде айтылған. Алчек (герцогтан кем маңызды лауазым) Молизе және Паоло Диакономен байланысты болды, бұл 670 жылдардың өзінде болгарлардың осы аймақта болуын көрсетеді. Болгарлардың осы жерде қоныстанғанына қосымша дәлелдер Виченне және Моррионе некропольдерінде табылды, онда аттарымен бірге жерленген әскерлердің қабірлері анықталды (бұл Мажар жазығында кең таралған, бірақ Батыс Еуропада сирек кездесетін әдет). Алчек (сондай-ақ Алзеко немесе Алжеконе деп те аталады) негізінен Беневенто герцогтығының аумақтық әкімшісі қызметін атқарды және феодалдық құрылымнан пайда табуға тырыспады.

Нормандықтар - қазіргі кезде

Мирабелло Саннитико 9-ғасырдың ортасынан 11-ғасырға дейін Италияның барлық аймақтарына тараған сарацен шабуылдарымен қоршалған. 1053 жылы Родольфо ди Моулинс Беневенто герцогтігінің астанасы болған жақын маңдағы Божано қаласына шабуыл жасады, соның нәтижесінде аймақта нормандық билік орнатылды. Моулинс сол кезде Оңтүстік Италияны нормандықтар басып алғаннан бастап аймақтың көп бөлігін бақылаған Гаутвиль (итальянша: Altavilla) әулетіне жатты. 1058 жылы абат Луцио Санта-Мария-ди-Монтеверде монастырының кеңейтілуіне бұйрық берді. Бұл Мирабеллоның халқының өсуіне әсер етті, ал 1095 жылға қарай қала нормандық Боджаноға (немесе Бояноға) тәуелді қалалық бірлік ретінде танылды. Қала туралы ең алғашқы жазбаша мәлімет 1193 жылдың ақпан айындағы шіркеу тізімінде кездеседі, онда абат Ферулфо Таппино өзенінің жанындағы Мирабеллодағы Сант-Сальватор шіркеуін (оның орны мен қираған қалдықтары қазір жоғалған) еске алады. Мирабелло Саннитико мен Ферраццано арасындағы жерді сумен қамтамасыз ету құқығы үшін көптеген қанды шайқастар болды. Тарихи тұрғысынан алғанда, бұл аймақ көптеген жер сілкінісіне ұшыраған. 847, 1294 және 1309 жылдары осы аймақта күшті жер сілкінісі болды. 1456, 1587, 1688 және 1794 жылдары да жер сілкінісі болды (өлім-жітім болған жоқ, себебі жер сілкінісі көбінесе адамдар далада болған кезде орын алды). 1805 жылдың 26 шілдесінде болған жер сілкінісі Молизеде 6000-ға жуық адамның, ал Мирабеллода 300-ге жуық адамның қаза болуына себеп болды, бұрын зардап шеккен Сан-Никола шіркеуі қиратылды.

Негізгі көрікті жерлер

Қала классикалық ортағасырлық үлгіде салынған, негізгі шіркеу – Санта-Мария-Ассунта-ин-Чиелоны қоршаған көшелердің радиальды жүйесі бар. Шіркеуге қатысты ең ерте белгілі жазба 1241 жылғы 20 тамызда Божано епархиясының шіркеулік тізімінде кездеседі, оны Неапольдің Джованни Капуаносының басшылығымен нотариус Гульельмо, Фредерик II Швевия императорының бұйрығымен жасаған. Басқа шіркеулердің қатарында Аспанға Көтерілген Қасиетті Мария (Санта-Мария-ди-Аннузиата), Сан-Рокко, Сан-Джорджо және жақын төбелердегі Санта-Мария-ди-Монтеверде бар. Қаланың тас қабырғалары мен зор аркалары көз тартады. Басты көше, итальян қалаларындағыдай, Рим көшесі деп аталады, Муссолинидің 1930 жылдардағы жарлығымен Сан-Никола көшесінен ауыстырылған, ол басты алаңнан басталып, негізгі шіркеумен іргелес және қаладан шығады. Осы тарихтың қалдықтары – Сан-Никола II және III деп аталатын Сан-Николаның мүсіні, ол Рим көшесінің қабырғасында және сол көшенің тармақтарында сақталған. Рим көшесінің соңында ежелгі құдық орналасқан, оның қақпақ тастарында ғасырлар бойы суды шелектер мен арқандармен көтеруден пайда болған көптеген терең тік ойықтар бар.

Мәдениет

Қала тұрғындары көптеген мерекелерді тойлайды, оларды дәстүрлі стильде шерулермен, діни процессиялармен және фейерверктермен атап өтеді. Ең әсем той – қаланың қасиетті қамқоршысы – әулие Георгийдің мерекесі. Ол 23 сәуірде тойланады. Басқаларына әулие Иосифтің мерекесі (19 наурыз), әулие Антоний (13 маусым), Феррагосто (15 тамыз) және Епифания (қаңтардың басында), сондай-ақ Рождество мен Пасха жатады. Көптеген тұрғындар әлі де өз шараптарын жасап, помидорларды консервілейді, зәйтүн майын өндіреді және Рождестводан кейін бірден шошқа сояды (келесі жыл бойы етпен қамтамасыз ету үшін ғасырлар бойы солай істеген ата-бабаларын ритуалдық түрде қайталап). Бұл қаладан эмигранттар бүкіл әлемге тараған. 1880 жылдан 1925 жылға дейін көптеген адамдар Нью-Йорк, Филадельфия және Кливленд қалаларына қоныстанды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Канадаға, Швейцарияға және Оңтүстік Америкаға көшіп кету көбірек болды.