Кіріспе

Грек ақыны және коммунисі (1909–1990)

Янис Ритсос (Γιάννης Ρίτσος; 1 мамыр 1909 – 11 қараша 1990) – грек ақыны және коммунисі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде грек қарсыласының белсенді қатысушысы. Ол өзін саяси ақын деп есептегенді ұнатпаса да, оны "грек сол жақтарының ұлы ақыны" деп атаған.

Өмір

Монемвасиядағы жақсы жағдайдағы жер иелері отбасында дүниеге келген Рицос бала кезінде зор қайғыға ұшырады. Анасы мен үлкен ағасының туберкулезден ерте қаза болуы, әкесінің психикалық сырқатымен күресі және отбасының экономикалық қиын жағдайы Рицосқа ауыр соққы болды және оның поэзиясына әсер етті. Рицос өзі 1927-1931 жылдары туберкулез санаториясында жатты.

Әдебиеттегі бастамасы

1934 жылы Рицос Грекия Коммунистік партиясына (ККЕ) қосылды. Ол жұмысшы табының достарымен байланысын сақтап, 1934 жылы «Трактор» атты туындысын жариялады. Оның талантына тәнті болған, белгілі және құрметті ақын Костис Паламас оны көпшілік алдында жоғары бағалады. 1935 жылы ол «Пирамидалар» атты еңбегін шығарды; бұл екі туынды коммунистік идеалға негізделген болашаққа сенім мен жеке қайғы арасында нәзік тепе-теңдікке қол жеткізуді көздеді. «Тракторлар» мен «Пирамидалар» алғашқыда солшыл сыншылар тарапынан жақсы қабылданылмады, олар тілді «тырысқан» және Рицостың формаға тым көп мән бергенін айтты. 1936 жылдың мамырында Салоникиде өткен темекішілердің үлкен демонстрациясы кезінде қаза тапқан наразылық білдірушінің суреті оның «Эпитафиос» поэмасына шабыт берді. Сол жылы жарық көрген бұл туынды грек халқының дәстүрлі поэзиясынан өзгеше болып, барлық адамдардың бірлігі туралы қарапайым және түсінікті тілмен хабарлады. Рицос сондай-ақ келесі Азамат соғысында (1946-1949) солшылдарды қолдады; 1948 жылы ол тұтқындалып, төрт жыл түрме лагерьлерінде өтті. 1950 жылдары Микис Теодоракистің музыкасына қосылған «Эпитафиос» грек солшылдарының әнұранына айналды. 1967 жылы Пападопулос диктатурасы оны тұтқындап, Гярос түрмесіне, кейін Самосқа және соңында Лемносқа жіберді.