Батыс Динлин тайтасы Чжай Ляо және Чжай Вэй әулетінің құрылуы

Кіріспе

Чжай Ляо (; 391 жылы қайтыс болды) – батыс Динлин тайпасының басшысы және Қытайдың Чжай Вэй әулетін құрған негізін қалаушы. Өмір сүрген кезеңінде ол «Аспан патшасы» монархиялық атағын қолданды.

Ерте мансап

Батыс Динг-Лингтің патшалық отбасының мүшесі Чжай Ляо, Қазақстаннан Қытайға көшіп келген тайпаның соңынан ерді. Оның туысы Чжай Бин, хан, 383 жылы бұрынғы Цин императоры Фу Цзяньға қарсы соғыс ашты, ал Муронг Чуи бұрынғы Цинге қарсы көтерілгенде, Чжай Бин Муронг Чуидің Янды құруына қолдау көрсетті. Алайда, 384 жылы Муронг Чуи Фу Цзяньның ұлы Фу Пи қорғаған маңызды Йеченг қаласын қоршағанда, Муронг Чуи қаланы тез басып ала алмайтынын көрген Чжай Бин басқа мүмкіндіктерді қарастыра бастады. Ол Муронг Чуиден премьер-министрлік лауазым сұрады, бірақ ол бас тартқан соң, Чжай Бин Фу Пимен одақтасуға дайындалды. Бірақ жоспары ашылып, ол ағалары Чжай Тан және Чжай Минмен бірге тұзаққа түсті. Осы кезде Чжай Ляо және оның туысы Чжай Чжэн кейбір Динглинг әскерлерімен қашып, Кейінгі Янның Сары өзеннің солтүстігіндегі және айналасындағы аумақтарды басып алу науқанына қарсылық көрсетті. 384 жылдың соңында Чжай Ляо Муронг Чуидің ұлдары Муронг Лин мен Муронг Нонгтан жеңіліп, туысы Чжай Чжэнге қашуға мәжбүр болды. 385 жылы Чжай Чжэннің бағыныстысы Сяню Ци оны өлтіріп, билікті басып алуға тырысты, бірақ Чжай отбасы қарсы шабуыл жасап, оны өлтірді. Чжай Ляоның тағы бір туысы Чжай Чен Чжай Чжэннің орнын басып алды, бірақ олардың көптеген бағыныстары Кейінгі Янға өткенімен, Чжай Ченнің бағыныстысы Сяню Дэ оны өлтіріп, әскерін тапсырды. Оның бас сауғалаған Динглинг әскерлерінің көп бөлігі қырғынға ұшырады. Алайда, Чжай Ляо қырғыннан құтылып, Тэнь Тяньшиге бас сауғалады. Тэнь Чжай Ляоға үлкен сенім арқады, ал Чжай Ляо, Тэньнің аң аулауға берілгендігі мен әскерлерінің қажеттіліктерін ескермегендігіне байланысты, сарбаздармен жақын қарым-қатынас орнатып, олардың арасында танымал болды. 386 жылы Тэнь жорыққа аттанғанда, ол Чжай Ляоға Лиянгты күзетуді тапсырды. Бірақ Чжай Ляо Лиянгты басып алып, Тэнь жорық кезінде тұтқынға түсті. Келесі екі жыл ішінде Чжай Ляо жоғалған Динглинг халқын жинауға кірісті, оның тайпасы бірте-бірте қайта құрылды. Сонымен қатар, ол бірнеше рет Цзиньге шабуыл жасауға тырысты, бірақ сәтсіздікке ұшырады және Батыс Ян императоры Муронг Юнмен одақ құрды. 387 жылы Муронг Чуи одақтан бас тартып, Чжай Ляоға шабуыл жасады. Чжай Ляоның көптеген бағыныстары қоршауда бір ай бойы тамақ пен сусыз қалғаннан кейін өз-өздерін өлтірді. Чжай Ляо күштерді жинап, қоршауды бұзып, Ян әскерін жеңді. Бітім шарты бойынша Муронг Чуи оны Хэнань герцогы етіп тағайындады.

Zhai Liao, a royal family member of the West Ding Ling, followed the horde migrate from Kazakhstan into China, his cousin Zhai Bin (翟斌), khan of the horde, who wage war against Former Qin's emperor Fu Jiān in 383, supported Later Yan's founding emperor Murong Chui when Murong Chui rebelled against Former Qin as well and established Later Yan. However, in 384, as Murong Chui sieged the important city Yecheng, which was defended by Fu Jiān's son Fu Pi, Zhai Bin, seeing that Murong Chui was unable to capture the city quickly, began to consider other options. When, in particular, he requested a prime ministerial title from Murong Chui and was refused, Zhai Bin prepared to ally with Fu Pi instead, but his plan was discovered, and he was ambushed, along with his brothers Zhai Tan (翟檀) and Zhai Min (翟敏). It was apparently at this time that Zhai Liao and his cousin Zhai Zhen (翟真) fled with some of their Dingling troops and resisted Later Yan's subsequent campaigns to take the territory north of and around the Yellow River. In late 384, Zhai Liao was defeated by Murong Chui's sons Murong Lin and Murong Nong and forced to flee to his cousin Zhai Zhen. In 385, Zhai Zhen's subordinate Xianyu Qi (鮮于乞) assassinated him and attempted to take over, but the Zhai family struck back and killed him; another cousin of Zhai Liao's, Zhai Cheng (翟成), succeeded Zhai Zhen, but many of their subordinates surrendered to Later Yan. In fall 385, Murong Chui attacked Zhai Cheng, instead, Murong Chui had huge casualties and lose the advantage of the battle, but Zhai Cheng's subordinate Xianyu De (鮮于得) assassinated Zhai Cheng and surrendered his army. His surrendered Dingling troops were largely slaughtered. However, Zhai Liao escaped the massacre and sought refuge with Teng Tianzhi (滕恬之), Jin's governor of Liyang Commandery (黎陽, roughly modern Hebi, Henan). Teng trusted Zhai Liao greatly, and Zhai Liao, because Teng's overdedication to hunting and ignorance of his soldiers' needs, began to develop relationships with soldiers with his popular among them. In 386, when Teng was on a campaign, he commissioned Zhai Liao to keep guard of Liyang; instead, Zhai Liao succeeded Liyang after Teng was ambushed during campaign. During the next two years, Zhai Liao begin to gather his lost DingLing subjects, his horde slowly reformed, same time, he repeatedly tried to attack Jin, but was repelled in his efforts, and he apparently entered into an alliance with Western Yan's emperor Murong Yong. In 387, Murong Chui betrayed alliance, attacked Zhai Liao, and many of Zhai Liao's subordinates suicided after month without food and water during the siege. Zhai Liao led reinforcements to crush the siege and defeated the Yan army. For peace treaty, Murong Chui created him the Duke of Henan.

Вэйдің құрылуы

387 жылы қыста Чжай Ляо Кейінгі Янға адалдығын жоққа шығарды және Кейінгі Янның Цинхэ (清河, шамамен қазіргі Шинтай, Хэбэй) және Пиньюань (平原, шамамен қазіргі Дзэчжоу, Шандонг) округтеріне шабуыл жасады. 388 жылдың көктемінде ол өзінің бағыныштысы Суй Цюнды (眭瓊) Муронг Чуйден кешірім сұрауға жіберді, бірақ Муронг Чуй оған енді сенбеді, Суйды өлтірді, оның басын қайтарып жіберді, бұл үлкен құрметсіздік пен қызығушылықтың жоқтығын көрсетті. Сол жылы Чжай Ляо қытай дәстүрін қабылдады, таққа отырды, оған оның халқы, Сяньбэй және қытай әскері қолдау көрсетті, Қытайда алғашқы Динлин империясын құрды және оны Вэй империясы деп атады. Ол өзіне қаған немесе Аспан патшасы деген атақ алды. Ол сондай-ақ жаңа дәуірді жариялады және императорлық үкімет құрды, ежелгі Сібірдің басқару жүйесін қытай жүйесімен алмастырды. Содан кейін ол астананы Хуатайға (滑台, қазіргі Аньян, Хэнань) көшірді. 389 жылы ол Цзиньнің Иньян округін (滎陽, шамамен қазіргі Чжэнчжоу, Хэнань) басып алды. Ол сондай-ақ өзінің генералы Гу Тиді (故堤) Лэлаңның Кейінгі Ян ханзадасы Муронг Вэнге (慕容溫) басылып беру үшін жіберді, содан кейін Муронг Вэнды өлтіруді ұйымдастырды, бірақ бұл әрекет оған ешқандай аумақ әкелмеді, өйткені Гу Тидің әскері Муронг Нонгпен жедел түрде талқандалды. 390 жылдың күзінде Цзинь генералы Лю Лаочжи (劉牢之) Чжай Ляоға шабуыл жасап, Хуанчэнды (鄄城, қазіргі Пуян, Хэнань) басып алды, қала басшысы болған Чжай Ляоның ұлы Чжай Чжао қашуға мәжбүр болды, содан кейін Чжай Ляоны оның астанасы Хуатайдың жанында жеңді, бірақ Вэйді жойған жоқ. 391 жылы Чжай Ляо қайтыс болды. Оның орнын ұлы Чжай Чжао иеленді.