Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италия соғыстарының сегізінші кезеңі (1536-1538)
Eighth phase of the Italian Wars (1536 1538)
1536-1538 жылдардағы Италия соғысы – Франция королі Франциск I мен Киелі Рим империясы императоры және Испания королі Карл V арасындағы қақтығыс. Соғыстың мақсаты Солтүстік Италиядағы, әсіресе Милан герцогтігіндегі аумақтарды бақылауға алу болды. Соғыс барысында француз әскерлері Солтүстік Италияға, ал испан әскерлері Францияға шабуыл жасады. 1538 жылдың 18 маусымында Ниццада қол қойылған бітімгершілік келісімі жаушылықты тоқтатты, Турин қаласы француздың бақылауында қалды, бірақ Италия картасында маңызды өзгерістер болмады. Жалпы алғанда, Испания Италиядағы ықпалын күшейтіп, Италияның тәуелсіздігіне соққы берді. Соғыс испан және француз арасындағы антагонизмді күшейтті, сонымен қатар Франция мен Осман империясы арасындағы байланысты нығайтты, себебі Осман империясы Франциск I-ге қарсы Карл V-ке қарсы тұрды.
The Italian war of 15361538 was a conflict between King Francis I of France and Charles V, Holy Roman Emperor and King of Spain. The objective was to achieve control over territories in Northern Italy, in particular the Duchy of Milan. The war saw French troops invading Northern Italy, and Spanish troops invading France. The Truce of Nice, signed on June 18, 1538, ended hostilities, leaving Turin in French hands but affecting no significant change in the map of Italy. Overall, Spain increased its control over Italy, signifying the end of Italian independence. The war strengthened animosity between the Spanish and the French, and reinforced ties between France and the Ottoman Empire, which had sided with Francis I against Charles V.
Ұзақ мерзімді
1500 жылы Людовик XII Фердинанд II-мен Неаполь Корольдігін бөлісу туралы келісім жасады, себебі Фредерик IV Неаполь тағынан шеттетілді. Бұл келісім Гренада шарты деп белгілі болды. Бұл шешімді Никколо Макиавелли сияқты беделді тұлғалар күшті сынға алды, және оның пікірін көптеген итальяндықтар да қолдады. 1519 жылы билікке келген Карл V Италияда одан да әйгілі болды, өйткені ол Испанияны және қасиетті Рим империясын біріктірді.
In 1500, Louis XII made an agreement with Ferdinand II on dividing the Kingdom of Naples, as Frederick IV was removed from the Neapolitan throne. This was known as the Treaty of Grenada. This decision was heavily criticized by influential figures such as Niccolò Machiavelli, whose opinion was embraced by many of Italy's citizens as well. When Charles V came into power in 1519, he gained more of a reputation in Italy, as he joined Spain together with the Holy Roman Empire.
Қысқа мерзімді
1536 жылы император Карл V мен Францияның Франциск I арасындағы соғыс Милан герцогы Франческо II Сфорцаның қайтысымен басталды. Сфорцаның балалары болған жоқ, ол 1535 жылы ұзақ және ауыр науқастан көз жұмды. Мұрагерлері болмағандықтан, Франческоның әулеті Карл V тарапынан тоқтатылды, оның немересі, Даниялық Кристина, Франческоның әйелі болған еді. Карл V Милан герцогтігін басып алғанда, халықтан да, басқа итальян мемлекеттерінен де ешқандай қарсылық болмады. Бұл билік ауысуы Франция үшін жаңа дәуірдің бастауын берді, себебі Жан де ла Форет Осман империясына елші ретінде жіберілді, бұл империя кең ауқымды тауарлармен сауда жасауға және күшті армияға ие болғандықтан қызығушылық тудырды. Форет және Франциск I Осман империясымен одақ жасасты, бұл Францияға Марсель және Пьемонт сияқты, Италияның Генуя провинциясына жақын аймақтарға шабуыл жасауға дайын, күшті армияны қамтамасыз етті.
The war began in 1536 between Emperor Charles V and Francis I of France commenced upon the death of Francesco II Sforza, the duke of Milan. Sforza had no children and died of a long and painful illness in 1535. Because he had no heirs, Francesco's dynasty was brought to an end by Charles V, whose niece, Christina of Denmark, was Francesco's wife. There were no protests when Charles V took over the Duchy of Milan from either the people or other Italian states. This shift in power marked a new era for France, as Jean de la Foret was brought in as an ambassador to the Ottoman Empire, a territory eagerly courted for its wide range of goods to trade and powerful military. Foret and Francis I secured an alliance with the Ottoman Empire, giving France a strong army, ready to attack targets such as Marseille and Piedmont, areas close to the Italian province of Genoa.
Оқиғалар
Карлдің ұлы Филип герцогтікті мұра еткен кезде Франциск Италияға басып кірді. Француз генералы Филипп де Шабот 1536 жылы наурыз айында Пьемонт аймағына әскерін бастап кірді, келесі айда Турин қаласын басып алды, бірақ Миланды ала алмады. Осыған жауап ретінде Карл Францияның Прованс аймағына шабуыл жасап, 1536 жылы тамызда Экс-ан-Прованс қаласына дейін жетіп, Экс қаласын басып алды, бірақ француз армиясы Марсельге баратын жолдарды бұғаттап, оның ілгерілеуін тоқтатты. Содан кейін Карл қатты бекітілген Авиньонға шабуыл жасамай, Испанияға қайтты. Сондай-ақ, француз әскерлері ағаштарда тым пісіп кеткен жемістерді қасақана қалдырып, Карл әскерлеріне дизентерия жұқтыруға тырысқан деген әңгіме де бар. Карл V Францияда аумақ үшін күресіп жатқанда, Франциск I әскерлері Пьемонтта генералдар, әскерлер және аттар түрінде үлкен күшеу алды, олар Генуяға қарай жорыққа шықты. Франция 1536 жылы Жан де Ла Фореттің, Францияның Осман империясындағы елшісінің дипломатиялық күш-жігері арқылы Осман империясымен одақ құрды. 1536 жылдың соңында Марсельде франко-түрік флоты орналасты, олар француз әскерлері құрлықтан қалаға қарай жорық жасағанда Генуяға бірдей шабуыл жасауды жоспарлады. Бірақ француз бен османдықтар үшін өкініштісі, олар 1536 жылдың тамызында Генуяға келген кезде қаланың қорғанысы жақында күшейтілген еді. Оның орнына, әскерлер Пьемонтқа жорық жасап, көптеген қалаларды басып алды. 1537 жылы Барбаросса Италия жағалауына шабуыл жасап, Корфуды қоршауға алды, бірақ бұл француздарға шектеулі көмек берді. Карл V шайқаста сәттілікке жете алмады және француз басып кіруі мен османдықтардың арасында қысылып, Франциск I мен Карл V ақырында 1538 жылдың 18 маусымында Ницца бітім шартына қол қойып, келісімге келді.
When Charles's son Philip inherited the duchy, Francis invaded Italy. Philippe de Chabot, a French general, led his army into Piedmont in March 1536, and proceeded to capture Turin the following month, but he failed to seize Milan. In response, Charles invaded Provence, a region of France, advancing to Aix en Provence, and took Aix in August 1536 but his movement was halted by the French Army blocking routes to Marseilles. Afterwards, Charles withdrew to Spain rather than attacking the heavily fortified Avignon. There is also a story that French troops deliberately left over ripe fruit on the trees in an attempt to give Charles's troops dysentery. While Charles V was busy fighting for territory in France, Francis I's armies received massive reinforcements in Piedmont in terms of generals, troops, and horses on a march headed for Genoa. France had secured an alliance with the Ottoman Empire in 1536 through the diplomatic efforts of Jean de La Forêt, France's ambassador to the Ottoman Empire. A Franco Turkish fleet was stationed in Marseille by the end of 1536, threatening Genoa, by planning to attack simultaneously with the French troops marching on land towards the city. Unfortunately for the French and Ottomans, when they arrived in Genoa in August 1536 the defenses of the city had been recently reinforced. Instead, the troops marched onto Piedmont, capturing many towns there. In 1537 Barbarossa raided the Italian coast and laid a siege at Corfu, although this provided only limited assistance to the French. With Charles V unsuccessful in battle and squeezed between the French invasion and the Ottomans, Francis I and Charles V ultimately made peace with the Truce of Nice on 18 June 1538.
Әсерлер
Ниццаның 1538 жылғы 18 маусымда қол қойылған бітім шарты соғысты аяқтады, Турин француздық билікте қалды, бірақ Италия картасында маңызды өзгеріс болған жоқ. Ницца бітім шарты ерекше болды, себебі Карл мен Франциск өзара зор жеккөріністің салдарынан бір бөлмеде отырудан бас тартты. Папа Павел III екі басшы арасында келісімге жету үшін бөлмеден-бөлмеге жүріп келіссөздер жүргізуге мәжбүр болды. Осы соғыстың тудырған шиеленісі Карл V-ті Осман империясына қарсы күреске итерді, бірақ ол 1538 жылғы 28 қыркүйекте Превеза шайқасында жеңіліске ұшырады. Жалпы алғанда, Испания Италияны бақылауына алды. Бұл соғыс бірнеше итальян мемлекеттерінің тәуелсіздігінің аяқталуына және Италия түбегінің көп бөлігінің шетелдік монархтармен (немесе олардың ықпалында) басқарылуына әкеп соқты. Италияның саяси фрагментациясы және Франция мен Испания тарапынан келген қысымға біріккен жауап беруге қабілетсіздігі оны еуропалық саясатқа және шетелдік басқыншылықтарға өте осал етті. Бұл келісім ұзаққа соқпады, өйткені 1542 жылы жаңадан соғыс басталды. Сонымен қатар, түбектердің әртүрлі бөліктері аумақ, қалалар және инфрақұрылымда ауыр қирауларға ұшырады. Кейде әскерлер қалаларды тонап, елді мекендерде қырғын жасады. Бұл соғыс француз бен испандықтар арасындағы антагонизмді күшейтті, олар Еуропада аумақ пен ықпал үшін күресін жалғастырды. Мысалы, Франциск I 1547 жылы қайтыс болғаннан кейін де, оның мұрагері Генрих II Габсбург әскеріне қарсы агрессияны тоқтатпады. Соғыс екі елдің де қаржылық жағдайын әлсіретті, ал Осман империясы мен француздықтар арасындағы одақты нығайтты, себебі Карл V екі фронтты соғыстан аулақтау үшін бейбітшілікке ұмтылуы үшін олардың екеуі де бірлесіп жұмыс істеуі керек болды.
The Truce of Nice, signed on June 18, 1538, ended the war, leaving Turin in French hands but affecting no significant change in the map of Italy. The Truce of Nice was notable because Charles and Francis refused to sit in the same room together because of their intense mutual hatred. Pope Paul III was forced to carry out negotiations by going from room to room, trying to reach an agreement between the two leaders. Tension from this war led to Charles V turning to fight against the Ottomans, only to lose at the Battle of Preveza on September 28, 1538. Overall, Spain gained significant control over Italy. This war had meant that the independence of several Italian states had ended and that most of the Italian Peninsula would be ruled (or influenced) by foreign monarchs. The political fragmentation of Italy, and the lack of an unified response to pressures from both France and Spain, made it highly susceptible to European politics and foreign invasions. This settlement would not last long, as renewed war broke out in 1542. Moreover, different parts of the peninsula experienced severe degrees of devastation on the territory, cities, and infrastructure. On occasion, armies plundered cities and slaughtered across the countryside. This war entrenched hostilities between the French and Spanish, as they would continue to vie for control over territory and influence in Europe. For example, even after the death of Francis I in 1547, Henry II, Francis’ successor, continued aggression against the Habsburg forces. The war weakened both countries financially, while it strengthened the alliance between the Ottomans and the French, for it took the both of them working together to make Charles V desire peace, in order to avoid a two front war.