Қарлы Адамның Ізімен (Qarly Adamnyń İzimen)

Кіріспе

1957 жылғы британдық фильм, Вал Гейсттің туындысы

"Қырағы жоқ қарлы кісі" (АҚШ атауы: Гималайдың қорқынышты қарлы адамы; сондай-ақ "Қарлық жаратылыс" деп те аталады) – 1957 жылғы британдық фантастикалық қорқыныш фильмі, режиссері Вал Гейст, басты рөлдерде Форрест Таккер, Питер Кушинг, Морин Коннелл және Ричард Уоттис ойнаған. Сценарий авторы – Найджел Книл, ол 1955 жылғы BBC телеспектаклі "Жаратылыс" негізінде жазылған, онда Кушинг де түскен. Фильмді Обри Баринг "Hammer Films" үшін өндірген. Фильм британдық ғалым доктор Джон Ролласонның даңққұмар Том Френд басқаратын американдық экспедициясына қосылып, Гималайда аңызға айналған Йетиді іздеу оқиғасын баяндайды.

Сюжет

Доктор Джон Ролласон, оның әйелі Хелен және олардың ассистенті Питер Фокс Гималайға ботаникалық экспедиция кезінде Ронг бук монастырының ламасының қонағы болып табылады. Том Френд басқаратын екінші топ, аңшы Эд Шелли, фотограф Эндрю Макни және шерпа нұсқаушы Кусангпен бірге, аңызға айналған Йети немесе Жексіз қар бауырын іздеу үшін монастырға келеді. Ролласон әйелі мен ламаның қарсылығына қарамастан, Френдтің экспедициясына қосылуға шешім қабылдайды. Ролласонды жаратылыс туралы көбірек білуге қалаулы ғылыми қызығушылық жетелейді, ал Френд атақ пен байлық іздеп, тірі Йетиді тұтқындап, оны әлемдік баспасөзге ұсынуды жоспарлайды. Экспедиция таудың биік жеріне көтеріліп, қарда алып іздер табады – Йетидің бар екенінің айғағы. Ролласон мен Френд арасындағы шиеленіс күшейгенде, Макни Шелли Йетиді ұстау үшін қойған аю тұзағына түсіп жарақат алады. Кусанг Йетиді жақыннан көргенде, "Адам көруге тиіс емес нәрсені көрдім" деп айқай салып, екі есе жылдамдықпен таудан монастырға қашып кетеді, содан кейін Хелен мен Фокс құтқару миссиясын ұйымдастыруға шешім қабылдайды. Макни де Йетидің жақындауына сезімтал, бұл ақырында Шеллидің Йетиді атып өлтіруіне әкеледі. Келесі күні Макни Йетидің есімді шақыруын естіп, шатырынан құлап түседі. Френд Йетиді тұзаққа түсіру жоспарын құрады. Ол үңгірдің төбесіне темір тор орнатып, Шеллиді жем ретінде күтеді. Ролласон жоспарға қарсы, бірақ Шелли оны іске асыруға құштар, ол Йетидің біріншісін өлтіргенін білетінін және енді олар одан кек алатынын сезінеді, сондықтан алдын алу жақсы. Френд оған мылтық береді, бірақ Шелли білмейтіні, ол бос оқтармен заряддалған. Йети пайда болады, тормен күрескенде Шелли оқ атып, оны өлтіреді. Жақыннан шыққан Френд пен Ролласон оны өлі күйде табады, ал Ролласон мылтықтың бос оқтармен толтырылғанын анықтайды. Френд Шеллинің үрейленгендіктен оқ атқанын, тағы бір өлімді қаламағанын айтады. Ол Йети Шеллиді өлтірді дейді, бірақ Ролласон денеде ешқандай із жоқ екенін көрсетеді; ол Йетидің құлаған серігінің денесін алу үшін келгенін, ал Шеллидің қатты қорқынышы, мылтықтың оқ атпауынан туған жүрек талмасынан қайтыс болғанын айтады, сондықтан Френд оның өліміне жауапты. Френд ақырында шығындарын азайтып, өлі Йетидің денесімен кетуге шешім қабылдайды. Алайда, Йети Ролласонның санасына ойлар жіберіп, Френдке өлген Шеллинің көмекке шақыруын естітеді. Френд сыртқа жүгіріп шығып, оқ атып, өзі тудырған қар көшкініне ұшырап қаза табады. Ролласон үңгірге тығылады және Йетидің құлаған серігінің денесін алып кетуге келгенін таңғалып көреді. Ол Йетидің ақылды түр екенін түсінеді, адамзат өзін-өзі жойғаннан кейін Жерді иеленуге уақыт күтіп отыр. Құтқару тобы Ролласонды жартылай жолдағы үйдің сыртында табады, оны Йетилер әкелген. Монастырда Ролласон ламаға "Мен іздеген нәрсе жоқ екенін" мәлімдейді.

Dr. John Rollason, his wife, Helen, and their assistant Peter Fox, are guests of the Lama of the monastery of Rong buk while on a botanical expedition to the Himalayas. A second group, led by Tom Friend accompanied by trapper Ed Shelley, photographer Andrew McNee and Sherpa guide Kusang, arrives at the monastery to search for the legendary Yeti or Abominable Snowman. Rollason, despite the objections of his wife and the Lama, decides to join Friend's expedition. Whereas Rollason is motivated by scientific curiosity to learn more about the creature, Friend seeks fame and fortune and wants to capture a live Yeti and present it to the world's press. The expedition climbs high into the mountains and finds giant footprints in the snow, evidence of the Yeti's existence. As the tensions between Rollason and Friend rise, McNee is injured by a bear trap laid by Shelley to catch the Yeti. When a Yeti is seen up close by Kusang, he cries that he has "Seen what man must not see " and flees down the mountain at double speed back to the monastery, from where Helen and Fox decide to mount a rescue mission. McNee is also psychically sensitive to the Yeti's proximity, which finally leads to Shelley shooting and killing a Yeti. The next day, McNee, hearing the haunting calls of the Yeti, hobbles from his tent and falls off a cliff. Friend hatches a plan to trap a live Yeti by having a steel net rigged to the ceiling of a cave, with Shelley waiting, as bait, to spring the trap. Rollason is against the plan, but Shelley is keen to do it, believing the Yeti know that it was he who killed the first one, and that they will now come after him, so it is better to act first. Friend has given him a rifle, but unbeknownst to Shelley, it is loaded with blanks. A Yeti does show up and as it tangles with the net, Shelley fires at it. Coming out of their hiding place nearby, Friend and Rollason find him dead, and Rollason discovers the rifle was loaded with blanks. Friend says that he knew Shelley would panic and fire the rifle, and didn't want another dead creature. He says that the Yeti murdered Shelley, but Rollason points out that there are no marks on the body; he believes that the Yeti came only to retrieve their fallen comrade's body, and says that it was Shelley's intense fear, exacerbated by the rifle not firing, that caused him to have a heart attack and die, in which case Friend is responsible for his death. Friend, finally, decides to cut his losses and leave with the body of the dead Yeti. However, the Yeti telepathically plant thoughts in Rollason's mind, and then make Friend hear the dead Shelley's voice calling for help. Friend rushes outside, firing his gun and dies in a crushing avalanche that he caused. Rollason takes refuge in the cave and watches in amazement as two Yeti arrive to take away the body of their fallen compatriot. He realizes the Yeti are an intelligent species biding their time to claim the Earth for themselves after humanity has destroyed itself. The rescue party finds Rollason outside a halfway point hut, where the Yeti have actually brought him. At the monastery, Rollason asserts to the Lama that "What I was searching for, does not exist."

Даму

Жазушы Найджел Книл мен теледидар режиссері/продюсері Рудольф Картье бірнеше BBC драмаларында бірлесіп жұмыс істеген, соның ішінде «The Quatermass Experiment» (1953) және Джордж Оруэллдің романының бейімделуі «Nineteen Eighty Four» (1954). Олардың келесі туындысы – Книлдің Гималайда құпия Йетиді іздеу туралы жазған «Жаратылыс» пьесасы, ол моральдық мәселелерді көтеретін туынды болды. Книл Йети туралы «оны жабайы емес, керісінше, бізден жақсырақ екенін көрсететін» әңгіме жазуды қалаған. Ол сол кездегі жаңалықтарда пайда болған Йети туралы көптеген хабарлардан әсер алды, соның ішінде 1951 жылы саяхатшы Эрик Шиптонның және 1953 жылы Эдмунд Хиллари мен Тензинг Норгейдің Эверест тауына алғашқы толық шағылысу кезінде тапқан іздер де оның назарына ілікті. Әсіресе, Daily Mail газетінің қаржылық қолдауымен өткен 1954 жылғы Йетиді табуға бағытталған сәтсіз экспедиция оған үлкен әсер етті. Пьесада Стэнли Бейкер Том Френд рөлінде, Питер Кушинг Джон Ролласон рөлінде, Арнольд Марле – лама, Эрик Польман – траппер Пьер Броссет, Саймон Лак – фотограф Эндрю Макфи және Вольф Моррис – Нима Кусанг рөлінде ойнады. Ол 1955 жылғы 30 қаңтарда Лайм Гроув студиясынан тікелей эфирде көрсетілді, ал келесі сәрсенбіде, 2 ақпанда қайта көрсетілді. Бұл эфир жазбаға алынбады және туындының сақталған жалғыз куәлігі – фотограф Джон Кура түсірген телесуреттер сериясы. Пьесаға қатысты пікірлер әртүрлі болды: The Times газетінің сыншысы оны шынайы емес әрі көңілсіз деп тапты. Сол сияқты, The Listener журналынан Филип Хоуп Уоллес оны «жасөсперімдерге арналған әдебиет деңгейінде, диалогта тікелей сұрақ-жауаптармен, қар сияқты құрғақ және ұнтақталған» деп бағалады. Алайда, Peter Black Daily Mail газетінде пьесаны «керемет, ашық ауадағы оқиға» деп атады, ал Clifford Davis Daily Mirror газетінде оны «күйрететін, қорқынышқа толы» деп сипаттады. Пьеса 1955 жылғы 8 наурызда көрсетілген «The Goon Show» бағдарламасының «Yehti» атты эпизодында пародияланды. Hammer Films компаниясы «Жаратылыс» пьесасының құқықтарын 1956 жылғы 2 қарашада сатып алды. Олар бұрын «The Quatermass Experiment» (1955) фильмімен сәттілікке жеткен, ол Quatermass сериалының алғашқы бейімделуі болды, және «Quatermass 2» (1957) телесериалының бейімделуімен де ұқсас табысқа қол жеткізді. Екі Quatermass фильмін режиссерлік еткен Вэл Гест осы жобаны жүзеге асыруға тартылды, бұл Найджел Книлмен оның үшінші және соңғы бірлескен жұмысы болды.

Writer Nigel Kneale and television director/producer Rudolph Cartier had collaborated on several BBC dramas, including The Quatermass Experiment (1953) and Nineteen Eighty Four (1954), an adaptation of the George Orwell novel. Their next production had been The Creature, a morality play written by Kneale about a search for the mysterious Yeti in the Himalayas. Kneale wished to write a story about the Yeti that would "not make him a monster but put a twist on it that really he was better than us". He was influenced by numerous reports of the Yeti that had appeared in the news at the time, including discoveries of footprints by explorer Eric Shipton in 1951 and by Edmund Hillary and Tenzing Norgay on the first complete ascent of Mount Everest in 1953. In particular, he was influenced by an unsuccessful 1954 expedition to find the Yeti sponsored by the Daily Mail newspaper. The play starred Stanley Baker as Tom Friend and Peter Cushing as John Rollason with Arnold Marlé as the Lama, Eric Pohlmann as trapper Pierre Brosset, Simon Lack as photographer Andrew McPhee and Wolfe Morris as Nima Kusang. It was broadcast live from Lime Grove Studios on Sunday, 30 January 1955 and a repeat performance was broadcast live the following Wednesday, 2 February. The broadcast was not recorded and the only record of the production that survives is a series of screen images, known as tele snaps, taken by photographer John Cura. The play received mixed reviews: the critic in The Times found it unrealistic and dull. Similarly, Philip Hope Wallace of The Listener found it “a Boy's Fiction standard with a conversational cut and thrust to the dialogue which sounded as dry and powdery as the snows of the film inserts”. On a more positive note, Peter Black in the Daily Mail found the play to be a “rousing, outdoor adventure story” while Clifford Davis in the Daily Mirror described it as “gripping stuff and, for this viewer, packed with terror”. The play was spoofed by The Goon Show in the episode "Yehti", broadcast on 8 March 1955. Hammer Films purchased the rights to The Creature on 2 November 1956. They had enjoyed success with The Quatermass Xperiment (1955), an adaptation of the first Quatermass serial and would achieve similar success with Quatermass 2 (1957), an adaptation of the television sequel. Val Guest, who had directed the two Quatermass films, was assigned to direct; this would be his third, and last, collaboration with Nigel Kneale.

Жазу

Найджел Книл сценарий жазды, ол оның бастапқы теледидар сценарийінің адаптациясы, екеуі де шамамен 90 минутқа созылады. Бастапқыда фильм "Қар жаратылысы" деп аталатын, бірақ 1954 жылы осы атпен фильм түсірілгені анықталған соң атауы өзгертілді. Книлдің сөзінше, "Хаммер" студиясы "Жаратылыс" атауынан гөрі тура мағынадағы атауды қалаған, себебі "Жаратылыс" атауы Йети ме, әлде оны қуалайтын адамдар ма деген екіұштылықты тудыратын. Соңында "Қырықтайтын қар адам" (The Abominable Snowman) деген атауға тоқталды. Сценарийге екі жаңа кейіпкер қосылды: Ролласонның әйелі Хелен және оның ассистенті Питер Фокс. Кушингтің әйелінің құрметіне Хелен деп аталған кейіпкерді қосуға Кушингтің өзі Ролласонның кейіпкерін Йетиге деген құмарлығын әйелдің көзқарасынан көрсету арқылы толықтыру қалауы себеп болды. Книл миссис Ролласон мен Питер Фокс кейіпкерлерін пайдаланып, экспедицияны құтқаруға бағытталған қосалқы сюжет желісін жасау арқылы оқиғаның соңын өзгерте алды. Пьер Броссет пен Эндрю Макфи кейіпкерлері тиісінше Эд Шелли және Эндрю Макни деп өзгертілді; Книл бұл есімдерді "Жаратылыс" атты туындысының алғашқы нұсқаларында қолданған. Книл – сценарийдің жалғыз авторы болғанымен, Гейст өндіріс басталмас бұрын сценарийді өңдеп, қажетсіз деп санайтын көптеген диалогтарды алып тастады. Гейст: "Экранда адамдармен ұзақ сөйлесуге болмайды, егер ол соттағы соңғы сөз немесе басқа да маңызды жағдай болмаса" деді.

Кастинг

Америкалық продюсер Роберт Л. Липперт 1950-ші жылдардың басында Хаммер студиясының көптеген фильмдерін, соның ішінде "Қырықтай қорқынышты қар адам" фильмін бірлесіп өндірді. Осы бірлескен өндіріс келісімдері бойынша Липперт, Хаммердің фильмдерін Америкада тарату құқығын алғанға орнына, американдық жұлдызды ұсынды. "Қырықтай қорқынышты қар адам" үшін Липперт Вал Гест режиссерлік еткен "Шеңберде үзіліс" (1954) фильмінде ойнаған Форрест Таккерге жүгінді. Найджел Книл Таккердің ойынын Стэнли Бейкермен тең санады, Бейкер "Жаратылыс" фильмінде ойнаған рөлінде нәзік, зұлым адам болса, Форрест Таккер көбірек экстраверт қорқытқыш рөлін сомдады, бірақ екеуі де жақсы ойнады және араларында айырмашылықты табу қиын болды. Менің ойымша, Таккер бағаланбаған, өте жақсы актер еді. Макияж шебері Фил Ликидің айтуынша, Вал Гест Таккердің таңдалуына көңілі толмады; ол еске алды: "Форрест Таккер кейбір нәрселерде өте жақсы болуы мүмкін еді, бірақ көптеген адамдардың пікірінше, актерлік оның қабілеттерінің бірі емес еді және менің ойымша, ол фильмді бүлдірді". "Қырықтай қорқынышты қар адам" – Таккердің осы кезде Ұлыбританияда түсірген үш қорқынышты фильмінің біріншісі; қалған екеуі – "Х планетасының ерекше әлемі" (1958) және "Тролленберг қорқынышы" (1958). Кушинг "Жаратылыс" фильмінде ойнаған Джон Ролласон рөлін қайта ойнады. Мансабының осы кезеңінде ол теледидар актері ретінде танымал болды, "Мақтаныш пен әділдік" (1952) және "Бо Браммелл" (1954) өндірістерінде, сондай-ақ Картье/Книлдің "1984" өндірісінде ойнады. "Қырықтай қорқынышты қар адам" – Хаммер үшін түсірген екінші фильмі; алғашқысы – "Франкенштейннің қарғысы" (1957) болды, бұл фильм оған халықаралық даңқ әкеліп, Хаммердің қорқыныш брендімен ұзақ қарым-қатынасын орнатты. Вал Гест Кушингтің реквизиттермен импровизациясынан актерлар мен түсіру тобының қатты ләззат алғанын еске алды: "Біз оны 'Реквизит Кушинг' деп атаушы едік, өйткені ол үнемі реквизиттермен шығатын. Ол Йетидің тісін қарап тұрғанда, ешқандай дайындықсыз реквизиттерді алып шығатын, бізге үндемеу өте қиын болды". Кушинг сияқты Арнольд Марле мен Вольф Моррис "Жаратылыс" фильміндегі Лама мен Кусанг рөлдерін тиісінше қайта ойнады.

The American producer Robert L. Lippert co produced many of Hammer's films in the early 1950s, including The Abominable Snowman. Under these co production deals, Lippert provided an American star in return for the rights to distribute Hammer's films in the United States. For The Abominable Snowman, Lippert approached Forrest Tucker, who had previously appeared for Hammer in Break in the Circle (1954), also directed by Val Guest. Nigel Kneale considered Tucker's performance to be on a par with Stanley Baker, who had played the part in The Creature, saying, “Baker played it as a subtle, mean person, Forrest Tucker as more an extroverted bully but they were both good performances and I found very little to choose. Tucker was, I think, an underrated and very good actor”. According to make up artist Phil Leakey, Val Guest was disappointed with the casting of Tucker; he recalled, "Forrest Tucker might have been very good at some things but, to many people's minds, acting wasn't one of them and I think he rather spoilt the picture". The Abominable Snowman was the first of three horror films Tucker made in Britain around this time; the other two being The Strange World of Planet X (1958) and The Trollenberg Terror (1958). Cushing reprised the role of John Rollason that he had played in The Creature. At this point in his career, he was best known as a television actor, having starred in productions of Pride and Prejudice (1952) and Beau Brummell (1954) as well as the Cartier/Kneale production of Nineteen Eighty Four. The Abominable Snowman was his second picture for Hammer; the first had been The Curse of Frankenstein (1957), the film that would bring him international fame and establish his long association with the Hammer horror brand. Recalling how the cast and crew were entertained by Cushing's improvisation with props, Val Guest said, “We used to call him 'Props Cushing' because he was forever coming out with props. When he was examining the Yeti tooth, he was pulling these things out totally unrehearsed and we found it very difficult keeping quiet”. Like Cushing, Arnold Marlé and Wolfe Morris reprised their roles from The Creature as the Lama and Kusang, respectively.

Түсірілім

"Абатты қар адам" – Барингтер банктік әулетінің мүшесі Обри Барингтің "Хаммер" үшін түсірген жалғыз фильмі. Түсірілім 1957 жылдың 14-24 қаңтарында француз Пиренейлеріндегі Ла Монгиде он күндік екінші топтың түсірілімімен басталды. Гест пен Баринг оператор Артур Грант, оператор Лен Харрис және фокус шебері Гарри Оукс басқаратын топқа жетекшілік етті. Жергілікті кәсіби одақ ережелері оларды француздық топпен бірге жұмыс істеуді талап етті. Басты рөлдердегі актерлердің ешқайсысы түсірілім орнына келмеді, актерлердің орнына дублерлер пайдаланылды. Фильмнің көп бөлігі Ла Монгиден канат жолымен жететін Пик-дю-Миди-де-Бигоррдың шыңындағы обсерваторияның маңында түсірілді. Таулардың панорамалық кадрларын түсіру үшін тікұшақ пайдаланылса да, олардың көп бөлігі тауға көтерілгенде канат жолынан түсірілді. Жұмыс жағдайларын ескере отырып, Харрис Ньюман Синклер сағаттық механизмімен жұмыс істейтін камераны пайдаланды, ал француздық топ Mitchell BFC камерасын қолданды, ол суықтан бірнеше рет істен шықты. Фильм анаморфты кең экранды форматта түсірілді, ол Regalscope деп аталды, ал компания оны "Hammerscope" деп атады. Вал Гест бұл форматты жұмыс істеу үшін қанағаттандырмайтын деп тапты, себебі ол актерлерге жақындауды қиындатты және кадрларды мұқият құруды талап етті. Бұл Артур Гранттың "Хаммер" үшін оператор ретінде жұмыс істеген алғашқы фильмі болды және оның жылдам және үнемді жұмыс істеуінің арқасында ол Жақ Ашердің орнын "Хаммердің" тұрақты операторы ретінде тез алды. Quatermass фильмдеріндегідей, Гест фильмге "Panorama немесе басқа да бағдарламалар үшін камерамен экспедицияға барған адамның деректі көрінісін" беруге тырысты. Осы мақсатта ол қолмен ұсталатын камераны және үзіліссіз диалогтарды кеңінен пайдаланды. Басты түсірілім 1957 жылдың 28 қаңтары мен 5 наурызы аралығында Брей және Пайнвуд студияларында өтті. Монастырьдің декорацияларын Брейде Бернард Робинсон, Тед Маршалл және суретші Дон Мингейдің көмегімен жасады. Найджел Книлге әсіресе монастырь декорациясы қатты әсер етті, ол тек фон ретінде ғана емес, оқиғаның қатысушысы ретінде әрекет ететінін сезінді. Бұл декорациялар кейіннен Кристофер Лидің қатысуымен 1960 жылдары түсірілген Фу Манчу фильмдерінің сериясы үшін қайта пайдаланылды. Гилдфордтағы буддалық ғибадатханасының мүшелері монахтардың ән айтуын хореографиялық тұрғыдан жасауға көмектесті. Экстралардың көп бөлігі Лондондағы қытай мейрамханаларындағы официанттар болды. Өндіріс басталғанда, Гималайдың қарлы ландшафтын бейнелейтін декорациялар үшін Брейде жеткілікті орын жоқ екені анықталды, сондықтан өндіріс Пайнвудқа көшті. Декорацияның әр элементі дөңгелекті платформаға орнатылды, осылайша әртүрлі панорамалық фондарды көрсету үшін оны қайта құруға болады. Декорация полистирол мен тұздан жасалған жасанды қармен безендірілді. Пиринейде түсірілген кадрларды Пайнвудта түсірілген көріністермен сәйкестендіру Гест пен оның монтаждаушысы Билл Ленни үшін үлкен қиындық болды. Гест түсірілім орнынан көріністерді көру және оларды Пайнвудта түсірілген көріністермен синхрондау үшін түсірілім алаңына Moviola монтаждау машинасы әкелді. Вал Гесттің пікірінше, Йети экраннан тыс болуы керек, тек қолы мен қолының бір бөлігін ғана көрсету керек, ал қалғанын көрерменнің қиялына қалдыру керек. Керісінше, Найджел Книл жануарларды толық көрсету керек деп ойлады, бұл сценарийдің Йетилер зиянсыз, мейірімді жануарлар екенін жеткізуге көмектесер еді. Ролласон Йетимен бетпе-бет кездесетін кульминациялық сахнада олардың денелері силуэттелген және тек көздері ғана жақыннан және анық көрінеді: Гест осы сахнада Йети рөлін ойнау үшін Фред Джонсонды пайдаланды, оның "дүниелік түсініктің көздеріне" сене отырып, Йетидің мейірімді табиғатын жеткізуге тырысты.

The Abominable Snowman was the only film to be produced for Hammer by Aubrey Baring, who was a member of the Barings banking family. Shooting began with a ten day second unit location shoot at La Mongie in the French Pyrenees between 14 and 24 January 1957. Guest and Baring led a crew that included cinematographer Arthur Grant, camera operator Len Harris and focus puller Harry Oakes. Local trade union rules required that they were accompanied by a French crew. None of the principal performers were brought on location and doubles were used for the actors. Most of the filming was done in the vicinity of the observatory at the summit of Pic du Midi de Bigorre, reached by cable car from La Mongie. Although a helicopter was used for some of the panoramic shots of the mountains, many of them were shot from the cable car as it ascended the mountain. Cognisant of the conditions they would be working in, Harris used a Newman Sinclair clockwork camera whereas the French crew used a conventional Mitchell BFC camera, which failed numerous times on account of the cold. The film was shot in an anamorphic wide screen format called Regalscope, renamed "Hammerscope" by the company. Val Guest found it an unsatisfactory format to work in, which made getting in close to the actors difficult and required careful framing of scenes. This was the first film Arthur Grant worked on for Hammer as cinematographer and his reputation for being fast and cheap meant he soon replaced Jack Asher as Hammer's regular cinematographer. Just as he had done with the Quatermass films, Guest tried to give the film "an almost documentary approach of someone going on an expedition with a camera for Panorama or something". To this effect, he made extensive use of hand held camera and overlapping dialogue. Principal photography took place between 28 January and 5 March 1957 at Bray and Pinewood studios. The sets for the monastery were constructed at Bray by production designer Bernard Robinson, assisted by art director Ted Marshall and draughtsman Don Mingaye, and required detailed research in books and libraries. Nigel Kneale was particularly impressed by the monastery set, feeling that it acted not just as a background but as a participant in the story. These sets were later reused for the series of Fu Manchu movies made in the 1960s, starring Christopher Lee. Assistance was provided by members of a Buddhist temple in Guildford to choreograph the monks chanting. Most of the extras were waiters in Chinese restaurants in London. It was realised early in production that there was insufficient space at Bray for the sets depicting the snowscapes of the Himalayas and so production shifted to Pinewood. Each element of the set was built on a wheeled rostrum so the set could be reconfigured to show many different panoramic backdrops. The set was decorated with artificial snow made of polystyrene and salt. Matching the footage shot in the Pyrenees with the scenes filmed in Pinewood represented a major challenge for Guest and his editor Bill Lenny. Guest had a Moviola editing machine brought on set so he could view scenes from the location shoot and synchronise them up with the scenes being shot at Pinewood. It was Val Guest's view that the Yeti should be kept largely off screen, bar a few glimpses of hands and arms, leaving the rest to the audience's imagination. By contrast, Nigel Kneale felt that the creatures should be shown in their entirety to get across the message of the script that the Yeti are harmless, gentle creatures. In the climactic scene where Rollason comes face to face with the Yeti, their bodies are silhouetted and only the eyes are seen close up and distinctly: Guest used Fred Johnson to play the Yeti in this scene, relying on his "eyes of worldly understanding" to convey the benign nature of the Yeti.

Музыка

Музыкалық партитураны Хамфри Сёрл жасады, ол "Шекек" үшін оның жазған жалғыз партитурасы болды. Партитура Ральф Вон Уильямс жазған, зерттеу тақырыбындағы тағы бір фильмнің – "Антарктидадағы Скотт" (1948) партитурасымен күшті ықпалда болды.

Қабылдау

"Қырағы жоқ қар адам" 1957 жылдың 26 тамызында британдық киноцензура кеңесінің "А" сертификатымен, Мами Ван Дорен жұлдыздық құрамында ойнаған "Жабайы жасөспірімдер" фильмімен бірге көрсетілді. АҚШ-та бұл фильм "Гималайдың қорқынышты қар адамы" деген атпен шықты. Фильмге сыншылар жағымды баға берді және қазір ол шағын классика деп есептеледі. "Evening Standard" газетінің тілшісі Дерек Хилл оны "британдық ғылыми-фантастикалық триллерлердің ең жақсыларының бірі" деп атады. Фильмнің шығуы сол жылы жарық көрген "Франкенштейннің қарғысы" фильмінің үлкен табысымен біршама көлеңкеленді және салыстырмалы қаржылық сәтсіздікке ұшырады. Вал Гест бұл фактіні сценарийдің интеллектуалды деңгейімен байланыстырды, "Ол тым нәзік болды және менің ойымша, айтары көп еді. Көрермендер Хаммерден мұндай нәрсе күтпеді, бірақ бұл фильмде бар еді – көрермендерге ол ұнамады." Бұл Хаммердің Роберт Л. Липпертпен бірлесіп түсірген соңғы фильмі болды. "Франкенштейннің қарғысы" сәтті болғаннан кейін, Хаммер енді ірі американдық дистрибьюторлармен тікелей келісімдер жасауға мүмкіндік алды. Фильм шыққаннан кейінгі жылдардағы сыншылардың пікірлері оны Хаммер мен Найджл Книлдің туындыларындағы ең маңызды емес фильмдердің бірі деп санайды. Сыншы Билл Уоррен оны "интеллектуалды, бірақ әдеттегі оқиғалы триллер, онда Йети тек фондық тұлғалар ғана, сәл тым ауыр және демек, қызықты емес" деп сипаттайды. Сол сияқты Джон Бакстердің пікірінше, "Гималайдағы шыңды қайта жасай келіп, декоратор режиссерге қарағанда фильмге көбірек бақылау жасады, және кейбір шиеленісті сахналарға қарамастан, оқиға созылып барады". Дегенмен, Бакстер фильмнің "белгілі бір керемет әсерді" қалдыратынын мойындады, бұл пікірді Хаммер тарихшылары Маркус Херн мен Алан Барнс қолдайды: "Фильм шиеленіскен, параноидалық атмосфераны береді; көбінесе кең ашық кеңістікте түсірілгеніне қарамастан, ол таң қалдыратын клаустрофобиялық масштабта." Найджл Книлдің өмірбаяуын жазған Энди Мюррей фильмді "керемет және тиімді" деп табады және экспедиция мүшелерінің шөл далада жоғалған әріптестерін шақыру сахналары 1999 жылғы "Блэр сиқыршысының жобасы" фильміндегі ұқсас сахналарға әсер еткенін айтады.

The Abominable Snowman was released on 26 August 1957, with an 'A' Certificate from the British Board of Film Censors, as part of a double bill with Untamed Youth, starring Mamie Van Doren. In the United States, it was released under the title The Abominable Snowman of the Himalayas. Reviews were positive and it is now considered something of a minor classic. Derek Hill of the Evening Standard found it to be "among the best of British science fiction thrillers". The release of the film was overshadowed somewhat by the huge success of Hammer's The Curse of Frankenstein, released the same year, and it was a relative financial failure, a fact Val Guest attributed to the intelligence of the script, saying, "It was too subtle and I also think it had too much to say. No one was expecting films from Hammer that said anything but this one did audiences didn't want that sort of thing from Hammer." This was the last film Hammer made in association with Robert L. Lippert; following the success of The Curse of Frankenstein, Hammer was now in a position to be able to deal directly with the major American distributors. Critical views of the film in the years since its release generally consider it to be one of the lesser films in the Hammer and Nigel Kneale canon. Critic Bill Warren finds it to be "an intelligent but commonplace adventure thriller with the Yeti little more than background figures a little too ponderous and hence unexciting". Similarly, John Baxter felt that "in recreating a peak in the Himalayas, the set designer had more control over the film than the director, and despite some tense action the story drags". Baxter acknowledged, however, that the film exercises "a certain eerie influence", a view echoed by Hammer historians Marcus Hearn and Alan Barnes that "the film conveys a taut, paranoid atmosphere; set largely in wide open spaces, it's remarkably claustrophobic in scale". Nigel Kneale's biographer, Andy Murray, finds the film "eerie and effective" and also suggests the scenes of the expedition members calling out to their lost colleagues across the wastelands influenced similar scenes in The Blair Witch Project (1999).

Үй медиасы

Жеке шығарылымдардан басқа, фильмді "Үрейдің супержұлдыздары: 1-томдық жинақ: Питер Кушинг" (Umbrella Entertainment, 2005) 3 DVD жинағының құрамында табуға болады.