Кіріспе

Француз астрономы және астрологы Жан Батист Морин (23 ақпан 1583 – 6 қараша 1656), латын тілінде Morinus деп те белгілі, француз математигі, астрологы және астрономы болған.

Өмір және жұмыс

Вильфранш-сюр-Саонада, Божоледе дүниеге келген ол 16 жасында Экс-ан-Прованста философияны оқуға кірісті. 1611 жылы Авиньонда медицинаны оқып, екі жылдан кейін медицина ғылымының мағынасын алды. 1613-1621 жылдары Булонь епископының қызметінде болды және осы кезеңде Германия мен Венгрияға жіберілді. Ол епископқа астролог ретінде қызмет етіп, сонымен қатар кендерге барып, металдарды зерттеді. Соңынан ол 1629 жылға дейін Люксембург герцогының кеңсесінде жұмыс істеді. Морин 1624 жылы Аристотельді қорғау туралы жариялады. Ол оптика саласында да жұмыс істеді және астрологияны зерттеуді жалғастырды. Пьер Гассендимен бірге байқау астрономиясымен айналысты. 1630 жылы Морин Корольдік колледждің математика профессоры болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті. Жер ғарышта өз орнында қалады деген сенімді ұстанып, Морин Галилей мен оның идеяларына қарсы оппозициялық көзқарасымен танымал. Галилей сотталуынан кейін де сын-ескертпелерін тоқтатпады. Морин 1638 жылы философпен кездескеннен кейін Декарттың идеяларына да шабуыл жасады, сондықтан ол өте даулы тұлға болған. Осы даулар Моринді ғылыми қауымнан оқшаулады. Морин шар тәрізді үшбұрыштарды шешудің жақсартылған әдістерін табу қажеттігін және жаңа ай кестелеріне мұқтаждық бар екенін сенді.

Морин және географиялық бойлық

Морин географиялық ұзындық проблемасын шешуге тырысты. 1634 жылы ол айдың жұлдыздарға қатысты орнын өлшеу арқылы абсолютті уақытты анықтауды ұсынды. Оның әдісі 1514 жылы Иоганн Вернер ұсынған ай қашықтығы әдісінің бір түрі болды. Морин осы әдіске жақсы ғылыми құралдар мен ай параллаксын ескеру сияқты бірнеше жақсартулар енгізді. Морин Гемма Фризиустің географиялық ұзындықты есептеу үшін сағатты тасымалдау әдісінің жұмыс істейтініне сенбеді. Әрдайым ашуланшақ Морин: «Шайтанның ұзындықты өлшейтін құрал жасауға болатынын білмеймін, бірақ адамның оған тырысуы – ақымақтық» деді. Ришелье Мориннің ұсынысын бағалау үшін комиссия құрды. Комиссия құрамына Этьен Паскаль, Клод Мидорж және Пьер Эригон кірді. Комиссия Мориннің ұсынысын жасағаннан кейін бес жыл бойы онымен пікір келіспеді. Морин өзінің ұсынысына қарсылықтарды тыңдаудан бас тартты, ол іс жүзінде жүзеге аспайтындықтан. Комиссия мүшелерін көндіру үшін Морин ай туралы дәл деректер алу мақсатында обсерватория құруды ұсынды. Ол бес жыл бойы комиссиямен дауласты. 1645 жылы Ришельеден кейін келген кардинал Мазарин Моринге географиялық ұзындық проблемасы бойынша жұмысы үшін 2000 ливр зейнетақы берді.

Морин және астрология

Әлдеқимде астролог ретіндегі еңбектерімен танымал болған Морин өмірінің соңында «Француз астрологиясы» («Astrologia Gallica») атты трактатын аяқтады, бірақ оны басылып шығуға үлкермеді. 1661 жылы Гаагада 850 беттік бір үлкен фолио түрінде латын тіліндегі 26 кітаптан тұратын күрделі мәтін жарық көрді. Бұл еңбек туған сәттегі карта, соттық, дүниелік, сайлау және метеорологиялық астрологияны қамтиды. Ал астрологиялық техникаларға (олар негізделген теологиялық талқылаумен салыстырғанда) көбірек қатысты бөлімдер француз, испан, неміс және ағылшын тілдеріне аударылған немесе қайта жазылған. Ағылшын тілінде сөйлейтін астрологтар арасында Морин туған сәттегі картадағы уәделерді әдістемелік экстраполяция арқылы болжаумен ерекше айналысқандығы белгілі. Оның техникалары – бағыттар, күн және айдың қайта оралуы, ал ол транзиттерді қосалқы техника деп есептегенімен, оқиғалардың дәл уақытын анықтаудың маңызды кілті деп білді. Морин классикалық астрологиялық теорияның көп бөлігін, соның ішінде Птолемейдің астрологиясын сынға алды, өмірінде және өмірінен бұрынғы көптеген астрологтар үшін маңызды саналған кейбір техникалардың артықшылықтары мен кемшіліктерін көрсету арқылы берік құралдар жиынтығын ұсынуға тырысты. Сонымен қатар, Морин әлемдегі бағыттарды, негізінен Региомонтанның еңбегіне негізделген және математикадағы соңғы жетістіктердің арқасында қолжетімді болған техниканы насихаттауға көп күш жұмсады. Өз жұмысында Морин оқиғаларды сәтті сипаттаудың мысалдарын келтіреді, оларды басқаша дәл осы дәрежеде анықтау мүмкін болмас еді. Мориннің өмірі өзінің куәлігі бойынша сынақтар мен қиындықтарға толы болды. Ол Парижде 73 жасында табиғи себептерден қайтыс болды.